गुरुवार, 5 नोव्हेंबर 2026
Donald Trump : अमेरिकन मध्यावधी निवडणुकांनंतर डोनाल्ड ट्रम्प संकटात? तिसऱ्यांदा महाभियोगाची भीती आणि 'हे' ४ महत्त्वाचे मुद्दे ( फोटो सौजन्य : सोशल मीडिया )
अमेरिकेच्या राजकीय पटलावर एक अत्यंत महत्त्वाची आणि मोठी घडामोडी समोर आली आहे. नुकत्याच पार पडलेल्या अमेरिकन मध्यावधी निवडणुकांच्या निकासांनी राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प (Donald Trump) आणि त्यांच्या रिपब्लिकन पक्षाला मोठा झटका दिला आहे. डेमोक्रॅटिक पक्षाने प्रतिनिधीगृहात (House of Representatives) आवश्यक असणारा २१८ जागांचा बहुमताचा टप्पा पार करत विजय मिळवला आहे. या पराभवामुळे ट्रम्प यांच्या उर्वरित कार्यकाळावर आणि राजकीय समीकरणांवर गडद सावट निर्माण झाले आहे. निवडणुकीपूर्वीच ट्रम्प यांनी पक्षातील सहकाऱ्यांना असा इशारा दिला होता की, जर मध्यावधी निवडणुकांमध्ये आपला पराभव झाला तर डेमोक्रॅट्स महाभियोगाचे अस्त्र वापरून आपल्याला पदावरून हटवण्याचा प्रयत्न करतील. आता तोच प्रश्न पुन्हा उपस्थित झाला आहे की, ट्रम्प खरोखरच आपली खुर्ची गमावतील का?
अमेरिकन काँग्रेसची रचना सिनेट आणि प्रतिनिधी गृह या दोन महत्त्वाच्या सभागृहांमध्ये विभागलेली आहे. अमेरिकेच्या घटनेनुसार कोणत्याही राष्ट्राध्यक्षांविरुद्ध महाभियोगाची (Impeachment) प्रक्रिया सुरू करण्याचा अधिकार केवळ प्रतिनिधी गृहाला असतो. निवडणुकांआधी या सभागृहात रिपब्लिकन पक्षाकडे २१८-२१४ असे अगदी निसटते बहुमत होते. मात्र, मध्यावधी निकालांनंतर चित्र पूर्णपणे बदलले असून डेमोक्रॅट्सनी सत्ता स्थापन केली आहे.
प्रतिनिधी गृहात बहुमत मिळाल्यामुळे डेमोक्रॅटिक पक्षाला ट्रम्प प्रशासन, त्यांचे धोरणात्मक निर्णय आणि अधिकाऱ्यांची कसून चौकशी करण्याचे कायदेशीर अधिकार मिळाले आहेत. प्रतिनिधी सभेच्या देखरेख समितीचे सर्वोच्च डेमोक्रॅटिक सदस्य रॉबर्ट गार्सिया यांनी ट्रम्प प्रशासनाला थेट इशारा देत “तुमच्या वकिलांना तयार ठेवा” असे विधान सोशल मीडियावर केले आहे. तसेच, डेमोक्रॅटिक पक्षाचे नेते हकीम जेफ्रीज यांनी स्पष्ट केले आहे की, महागाई रोखण्यासोबतच कार्यकारी मंडळाला उत्तरदायी ठेवणे हे आमचे मुख्य ध्येय असेल. यावरून स्पष्ट होते की, ट्रम्प प्रशासनाला येत्या काळात कठोर चौकशी आणि समन्सचा सामना करावा लागणार आहे.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : US Midterms : ‘We Will Kill Trump…’ट्रम्प यांच्या पराभवावर इराणच्या राजधानित झळकले वादग्रस्त होर्डिंग्ज; पाहा VIDEO
प्रतिनिधीगृहात बहुमत मिळाल्यामुळे डेमोक्रॅट्स डोनाल्ड ट्रम्प यांच्याविरोधात महाभियोगाचा प्रस्ताव सहजरीत्या मंजूर करू शकतात. मात्र, केवळ महाभियोगाचा प्रस्ताव संमत झाल्याने राष्ट्राध्यक्ष आपल्या पदावरून दूर होत नाहीत. अमेरिकेच्या संविधानानुसार महाभियोगाच्या प्रस्तावानंतर खरा खटला सिनेटमध्ये (Senate) चालवला जातो.
राष्ट्राध्यक्षांना दोषी ठरवून त्यांना पदावरून हटवण्यासाठी सिनेटमध्ये उपस्थित असलेल्या सदस्यांपैकी तब्बल दोन-तृतीयांश (२/३) बहुमताची आवश्यकता असते. म्हणजे इथे केवळ साध्या बहुमताने निर्णय होत नाही, तर ६७ सिनेटरचा पाठिंबा आवश्यक असतो. सध्याच्या राजकीय आणि निवडणूक आकडेवारीनुसार, सिनेटमधील सर्व डेमोक्रॅटिक सदस्यांनी ट्रम्प यांच्या विरोधात मतदान केले तरीही त्यांच्याकडे ६७ हा आकडा पूर्ण होत नाही. त्यामुळे महाभियोगाचा प्रस्ताव प्रतिनिधीगृहात मंजूर झाला, तरी सिनेटच्या मंजुरीशिवाय ट्रम्प यांना पदावरून हटवणे डेमोक्रॅट्ससाठी जवळजवळ अशक्य आहे.
डोनाल्ड ट्रम्प हे अमेरिकेच्या इतिहासातील असे पहिले राष्ट्राध्यक्ष आहेत ज्यांना त्यांच्या पहिल्या अध्यक्षीय कार्यकाळात तब्बल दोनदा महाभियोगाच्या प्रक्रियेला सामोरे जावे लागले होते. पहिल्यांदा, डिसेंबर २०१९ मध्ये प्रतिनिधीगृहाने सत्तेचा गैरवापर करणे आणि संसदेच्या चौकशीत अडथळा आणणे या दोन आरोपांवरून ट्रम्प यांच्याविरोधात महाभियोग मंजूर केला होता. युक्रेनच्या अध्यक्षांवर आपल्या राजकीय प्रतिस्पर्ध्याची चौकशी करण्यासाठी दबाव आणल्याचा आरोप त्यांच्यावर होता. परंतु, फेब्रुवारी २०२० मध्ये सिनेटने त्यांना सर्व आरोपांतून निर्दोष मुक्त केले.
त्यानंतर, जानेवारी २०२१ मध्ये ६ जानेवारीच्या कॅपिटल हिल (Capitol Hill) हिंसाचार प्रकरणात बंडखोरीला चिथावणी दिल्याचा आरोप ठेवून त्यांच्यावर दुसऱ्यांदा महाभियोग चालवण्यात आला. यावेळी १० रिपब्लिकन खासदारांनीही डेमोक्रॅट्सच्या बाजूने मतदान केले होते आणि ५७ सिनेटरने त्यांना दोषी ठरवण्याच्या बाजूने कौल दिला होता. परंतु, दोन-तृतीयांश बहुमताचा ६७ चा आकडा गाठता न आल्याने सिनेटने त्यांना पुन्हा एकदा निर्दोष मुक्त केले होते.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : UNGA : संयुक्त राष्ट्रांमध्ये रशियाने भारताच्या विरोधात का केले मतदान? पाकिस्तानला दिला पाठिंबा; जाणून घ्या ‘या’ 5 मुद्द्यांमध्ये
मध्यावधी निवडणुकांमधील या पराभवामुळे डोनाल्ड ट्रम्प यांना अध्यक्षपदावरून तातडीने हटवणे शक्य नसले, तरी त्यांचे उर्वरित दोन वर्षांचे सरकार चालवणे अत्यंत आव्हानात्मक ठरणार आहे. प्रतिनिधीगृहावर ताबा मिळाल्यामुळे डेमोक्रॅट्स आता ट्रम्प सरकारच्या प्रत्येक धोरणावर बारीक लक्ष ठेवून असतील. बजेट मंजूर करण्यापासून ते नवीन कायदे बनवण्यापर्यंत ट्रम्प प्रशासनाला प्रत्येक टप्प्यावर अडचणींचा सामना करावा लागेल.
तसेच, डेमोक्रॅट्सकडून ट्रम्प यांच्या वैयक्तिक आणि प्रशासकीय निर्णयांची सखोल चौकशी केली जाईल, ज्यामुळे ट्रम्प यांच्या प्रतिमेला आणि राजकीय वाटचालीला मोठा फटका बसू शकतो. थोडक्यात सांगायचे तर, ट्रम्प यांची खुर्ची सिनेटमधील तांत्रिक गणितांमुळे सुरक्षित असली, तरी त्यांच्या राजकीय अडचणींमध्ये प्रचंड वाढ होणार हे निश्चित आहे.
Ans: अमेरिकन संविधानानुसार काँग्रेसचे कनिष्ठ सभागृह असणाऱ्या प्रतिनिधीगृहाला (House of Representatives) अध्यक्षांवर महाभियोग चालवण्याचा अधिकार असतो, जिथे आता डेमोक्रॅट्सचे बहुमत आहे.
Ans: नाही, प्रतिनिधीगृहात प्रस्ताव मंजूर झाल्यानंतर अंतिम खटला सिनेट (Senate) मध्ये चालवला जातो. तिथे दोन-तृतीयांश (२/३) बहुमताने दोषी ठरल्याशिवाय अध्यक्षांना पदावरून हटवता येत नाही.
Ans: डोनाल्ड ट्रम्प यांच्यावर त्यांच्या पहिल्या कार्यकाळात दोनदा (२०१९ आणि २०२१ मध्ये) महाभियोग चालवला गेला आहे, मात्र दोन्ही वेळा सिनेटने त्यांना निर्दोष मुक्त केले होते.
