सोमवार, 9 नोव्हेंबर 2026
फेंटानिलच्या विषामुळे अमेरिका हादरली; US-China मध्ये पुन्हा पेटली नव्या वादाची ठिणगी ( फोटो सौजन्य : सोशल मीडिया)
Fentanyl Crisis US : अमेरिकेत सध्या एक औषध जीवघेणी महामारी बनली आहे. नाव आहे फेंटानिल (Fentanyl). हे औषध इतकं धोकादायक आहे की अगदी पेन्सिलच्या टोकाइतका छोटासा डोस देखील मृत्यू घडवू शकतो. यामुळे अमेरिकेत दरवर्षी हजारो लोकांचा बळी जात आहे. ही गंभीर समस्या आता राजकारणातही गरम विषय बनली आहे. अमेरिका थेट चीनला या संकटासाठी जबाबदार धरत असून राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी फेंटानिल तस्करीबाबत चीनवर जोरदार आरोप केला आहे.
फेंटानिल हे एक कृत्रिम ओपिओइड आहे, जे मूळतः १९६० च्या दशकात वैद्यकीय वेदनाशामक म्हणून विकसित केलं गेलं होतं. हे औषध शस्त्रक्रियेदरम्यान मर्यादित प्रमाणात वापरलं जातं. मात्र, जेव्हा याचा गैरवापर होतो आणि ते बेकायदेशीर बाजारात पोहोचतं, तेव्हा ते एक प्राणघातक विष ठरतं. फक्त २ मिलीग्राम फेंटानिल म्हणजेच पेन्सिलच्या टोकाएवढं शरीरात गेलं, तर मृत्यू निश्चित मानला जातो.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : World Emoji Day : हार्ट पाठवलं आणि थेट तुरुंगात? ‘या’ देशांनी इमोजींवर लावली बंदी, काय आहे कारण?
सेंटर फॉर डिसीज कंट्रोल (CDC) च्या आकडेवारीनुसार, २०२२ मध्ये एकट्या फेंटानिल आणि तत्सम कृत्रिम ओपिओइडमुळे ७४,००० हून अधिक अमेरिकन नागरिकांचा मृत्यू झाला. हे आकडे वाचून धक्का बसतो कारण ही संख्या व्हिएतनाम, इराक आणि अफगाणिस्तान युद्धांतील एकूण मृत्यूंपेक्षा अधिक आहे. विशेषतः २५ ते ३४ वयोगटातील तरुणांमध्ये हे औषध मृत्यूचं प्रमुख कारण बनलं आहे.
फेंटानिल हे रासायनिक प्रक्रियेतून बनवले जातं आणि त्यासाठी लागणाऱ्या घटकांचा सर्वात मोठा पुरवठादार म्हणजे चीन. अमेरिकन सुरक्षा संस्थांच्या म्हणण्यानुसार, अनेक चिनी कंपन्या जाणीवपूर्वक ही रसायनं तयार करतात आणि मेक्सिकोमध्ये पाठवतात, जिथे बेकायदेशीर प्रयोगशाळांमध्ये हे औषध तयार केलं जातं. नंतर, हे औषध मेक्सिकोमार्गे किंवा थेट चीनहून अमेरिकेत आणलं जातं, अनेक वेळा लहान पार्सलच्या स्वरूपात.
तस्कर ‘मास्टर कार्टन शिपिंग’ तंत्राचा वापर करून मोठ्या पार्सलमध्ये लहान लहान बॉक्स लपवतात. शिवाय, अमेरिकेत एक ‘डी मिनिमिस रूल’ आहे, ज्यामध्ये $800 पेक्षा कमी किंमतीच्या पार्सलवर कोणतीही तपासणी लागत नाही. याचाच गैरफायदा घेत विषारी औषधं देशात सहजपणे पाठवली जातात.
माजी राष्ट्राध्यक्ष ट्रम्प यांनी फेंटानिलच्या प्रसारासाठी चीनला थेट दोषी ठरवले असून, त्यांनी सांगितलं की, ज्या कंपन्या हे औषध तयार करून अमेरिकेत पाठवतात, त्यांना मृत्युदंड देणारा करार चीनने मान्य करावा. त्यांचा दावा आहे की त्यांनी आपल्या कार्यकाळात चीनवर २०% टॅरिफ लावला होता, जो फेंटानिलसाठी एक प्रकारचा दंड होता. ट्रम्प असंही म्हणाले की, जर ते पुन्हा सत्तेवर आले, तर फेंटानिलविरोधात युद्धपातळीवर कारवाई करतील.
फेंटानिलमुळे फक्त व्यसनाधीनता वाढत नाही, तर हे एक ‘पब्लिक हेल्थ इमर्जन्सी’ बनलं आहे. अनेकदा लोकांना वाटतं की ते झेनॅक्स किंवा ऑक्सिकोडोनसारखी औषधं घेत आहेत, पण त्यात नकळत फेंटानिल मिसळलेलं असतं. त्यामुळे काहीजण पूर्णपणे अनभिज्ञ अवस्थेत याचे बळी ठरतात.
अमेरिकेने मागील शतकभरात विविध ड्रग्जविरोधी धोरणं अमलात आणली अफू, मॉर्फिन, कोकेन, गांजा या सर्वांवर बंदी किंवा कर लावण्यात आले. १९७१ मध्ये राष्ट्राध्यक्ष निक्सन यांनी ड्रग्सविरोधी युद्ध जाहीर केलं आणि १९८६ मध्ये १.७ अब्ज डॉलरचा ड्रग विरोधी कायदा मंजूर करण्यात आला. पण या सगळ्या उपायांनी उलट परिणाम झाले, विशेषतः अल्पसंख्याक समुदायांवर.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : Iraq Fire Break Out : इराकमधील शॉपिंग मॉलमध्ये भीषण आग, 50 जणांचा होरपळून मृत्यू
फेंटानिल हे केवळ एक औषध नाही, तर अमेरिकेसाठी एक महाभयानक संकट ठरलं आहे. दरवर्षी हजारो निष्पाप लोक याचे बळी पडत आहेत. चीन आणि मेक्सिको यांचा यामध्ये मोठा वाटा आहे, असं अमेरिकन सरकार मानतं. यावर तातडीने जागतिक पातळीवर कठोर पावलं उचलणं आवश्यक आहे, अन्यथा ही विषाची तस्करी थांबवणं अशक्य होईल.
