बुधवार, 30 सप्टेंबर 2026
Kaveri Engine Russia: कावेरीचे ड्राय इंजिन आफ्टरबर्नरशिवाय चालते आणि भारताच्या भविष्यातील स्टेल्थ लढाऊ ड्रोन (UCAV) साठी ते विकसित केले जात आहे ( फोटो सौजन्य : सोशल मीडिया )
संरक्षण क्षेत्रातील आत्मनिर्भरतेच्या दिशेने भारताने एक अत्यंत ऐतिहासिक आणि महत्त्वपूर्ण टप्पा पार केला आहे. भारताच्या संरक्षण संशोधन आणि विकास संस्थेच्या (DRDO) अंतर्गत येणाऱ्या ‘गॅस टर्बाइन रिसर्च एस्टॅब्लिशमेंट’ (GTRE) प्रयोगशाळेने विकसित केलेल्या स्वदेशी ‘कावेरी’ जेट इंजिनच्या ड्राय व्हर्जनने रशियामध्ये झालेल्या उड्डाण चाचण्यांमध्ये अफाट शक्तीचे प्रदर्शन केले आहे. या चाचणीदरम्यान कावेरी इंजिनने तब्बल ४८.५ किलोन्यूटन (kN) थ्रस्ट निर्माण करून संरक्षण क्षेत्रातील सर्व तज्ज्ञांना अचंबित केले आहे.(Kaveri Engine Russia)
विशेष म्हणजे या चाचणीसाठी शास्त्रज्ञांनी ४६ किलोन्यूटन थ्रस्टचे उद्दिष्ट ठेवले होते; मात्र कावेरीच्या ड्राय इंजिनने या निर्धारित लक्ष्यापेक्षा अधिक उत्तम कामगिरी करून आपली क्षमता सिद्ध केली आहे. या यशामुळे एकेकाळी तांत्रिक अडचणींमुळे संथ झालेला हा प्रकल्प आता नव्या तेजाने भारतीय हवाई दलाच्या भविष्यातील गरजा पूर्ण करण्यासाठी सज्ज झाला आहे.
कावेरीचे हे नवीन स्वरूप हे एक ‘ड्राय इंजिन’ आहे, म्हणजेच ते अतिरिक्त इंधन जाळून क्षणिक वेग वाढवणाऱ्या ‘आफ्टरबर्नर’ प्रणालीशिवाय चालते. हे इंजिन खास करून भारताच्या भविष्यातील मानवरहित स्टेल्थ लढाऊ ड्रोन (UCAV) म्हणजेच ‘घातक’ (Ghatak) कार्यक्रमासाठी डिझाइन केले जात आहे. रशियातील ‘सेंट्रल इन्स्टिट्यूट ऑफ एव्हिएशन मोटर्स’ (CIAM) आणि ‘ग्रोमोव्ह फ्लाइट रिसर्च इन्स्टिट्यूट’ यांच्या अत्यंत अत्याधुनिक चाचणी सुविधांमध्ये या उड्डाण चाचण्या पूर्ण करण्यात आल्या.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : Iran Trolls UN: इराण गॉट नो चिल! ‘या’ भन्नाट ‘शोले’मधील ‘ठाकूर’ च्या मीमने संयुक्त राष्ट्रांना सोशल मीडियावर केले जोरदार ट्रोल
या चाचण्यांच्या मूल्यांकनासाठी रशियन बनावटीच्या ‘इल्युशिन आयएल-७६’ (Ilyushin Il-76) या अवाढव्य फ्लाइंग टेस्टबेड विमानाचा वापर करण्यात आला होता. विमानावरील एका सामान्य टर्बोफॅन इंजिनच्या जागी कावेरीचे ड्राय इंजिन बसवून हवेतील उंच भागांवर त्याची कार्यक्षमता, तापमान सहनशीलता आणि थ्रस्ट क्षमतेची सखोल तपासणी करण्यात आली. चाचणीचे सर्व निकष कावेरीने अत्यंत पारदर्शकपणे पूर्ण केले आहेत.
कावेरी जेट इंजिनचा इतिहास अत्यंत रंजक आणि आव्हानात्मक राहिला आहे. १९८० च्या दशकात हे इंजिन मूळतः भारताच्या स्वदेशी ‘एलसीए तेजस’ (LCA Tejas) या हलक्या लढाऊ विमानासाठी मुख्य पॉवरप्लांट म्हणून विकसित केले जात होते. मात्र, लढाऊ विमानाला आवश्यक असणारा अतिउंच थ्रस्ट-टू-वेट रेशिओ आणि आवश्यक जोर निर्माण करण्यात त्या वेळी तांत्रिक अडचणी आल्या. आंतरराष्ट्रीय निर्बंध, धातू तंत्रज्ञानातील मर्यादा आणि अंतर्गत चाचणी सुविधांचा अभाव यामुळे तेजस कार्यक्रमातून कावेरी इंजिनला वेगळे करावे लागले होते.
काही वर्षांपूर्वी जागतिक स्तरावर कावेरी प्रकल्पाला अयशस्वी मानले जात होते आणि टीका केली जात होती. परंतु, भारतीय शास्त्रज्ञांनी हार न मानता या इंजिनच्या गाभ्यामध्ये (Core Engine) सुधारणा करून त्यातील आफ्टरबर्नर हटवला आणि त्याला ड्राय व्हर्जनमध्ये रूपांतरित केले. याच जिद्दीच्या जोरावर आज कावेरी इंजिनने ४८.५ किलोन्यूटन थ्रस्ट मिळवून जगभरात भारताच्या तांत्रिक क्षमतेची आणि भारतीय शास्त्रज्ञांच्या जिद्दीची मजबूत प्रतिष्ठा पुन्हा प्रस्थापित केली आहे.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : AI Renamed SI : अमेरिकेत तंत्रज्ञान क्षेत्रातील नवीन पर्वाची सुरुवात; ‘AI’ आता भूतकाळ; ट्रम्प यांनी जारी केला ‘SI’ चा आदेश
४८.५ किलोन्यूटन थ्रस्टची ही यशस्वी उड्डाण चाचणी निश्चितच भारतीय एरोस्पेस क्षेत्रासाठी एक क्रांतिकारक टप्पा ठरली आहे. परंतु प्रत्यक्ष लष्करी सेवेत किंवा मानवरहित युद्धनौकांमध्ये याचा वापर करण्यापूर्वी काही महत्त्वाचे टप्पे गाठणे बाकी आहे. या प्राप्त चाचणी डेटाची आता CEMILAC (सेंटर फॉर मिलिटरी एअरवर्धनेस अँड सर्टिफिकेशन) द्वारे सखोल समीक्षा केली जाईल.
Military Milestone: 🇮🇳’s Kaveri Engine Roars Past Thrust Target in Russia India’s homegrown Kaveri dry engine has cleared high-altitude and flight trials in 🇷🇺 – delivering a peak dry thrust of 48.5 kilonewtons (kN), comfortably above its approximate 46 kN target. (NDTV) The… pic.twitter.com/mY7mf2Db5z — RT_India (@RT_India_news) September 29, 2026
credit – social media and Twitter
त्यानंतर इंजिनचे अंतिम प्रमाणीकरण (Certification), दीर्घकालीन उड्डाण चाचण्या आणि सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे भारताच्या स्वदेशी स्टेल्थ ड्रोन ‘घातक’च्या (Ghatak UCAV) प्रोटोटाइपसोबत त्याचे भौतिक व संगणकीय एकत्रीकरण (Integration) केले जाईल. एकदा या सर्व चाचण्या पूर्ण झाल्या की, भारताला आपल्या स्टेल्थ ड्रोनसाठी परदेशी इंजिनांवर अवलंबून राहावे लागणार नाही.
जर पुढील प्रमाणीकरण आणि एकत्रीकरणाचे टप्पे अपेक्षेप्रमाणे यशस्वी झाले, तर भविष्यातील मानवरहित लढाऊ विमानांच्या बाबतीत भारत संपूर्णपणे स्वयंपूर्ण बनेल. आधुनिक युद्धांमध्ये स्टेल्थ ड्रोनची भूमिका अत्यंत महत्त्वाची बनली आहे. रडारच्या नजरेत न येता शत्रूच्या हद्दीत घुसून अचूक हल्ला करण्याची क्षमता या ड्रोनमध्ये असते. अशा अत्यंत संवेदनशील युद्धास्त्रासाठी स्वदेशी इंजिन असणे ही सुरक्षेच्या दृष्टीने खूप मोठी जमेची बाजू आहे.
एकंदरीत, रशियामध्ये झालेली कावेरी इंजिनची ही यशस्वी चाचणी म्हणजे भारताच्या स्वदेशी एअरो-इंजिन तंत्रज्ञानातील एका नव्या पर्वाची सुरुवात आहे. यामुळे केवळ ड्रोन क्षमतेलाच बळ मिळणार नाही, तर भविष्यात पाचव्या आणि सहाव्या पिढीच्या स्वदेशी लढाऊ विमानांसाठी (AMCA) आवश्यक असणाऱ्या शक्तिशाली जेट इंजिनच्या निर्मितीचा मार्गही सुकर होणार आहे.
