बुधवार, 2 सप्टेंबर 2026
Melting glaciers : पृथ्वीवरील सर्व बर्फ वितळल्यास कायमचा बदलेल जगाचा नकाशा; भारत, बांगलादेशसह 'हे' खंड बुडण्याची भीती ( फोटो सौजन्य : सोशल मीडिया )
हवामान बदलाचे (Climate Change) संकट दिवसेंदिवस संपूर्ण जगासाठी अत्यंत चिंताजनक रूप धारण करत आहे. नेपाळ आणि तिबेटच्या सीमेवर हिमनदी फुटल्यामुळे आलेल्या विनाशाच्या पार्श्वभूमीवर जागतिक तापमानवाढ आणि वितळणाऱ्या हिमनद्यांचा प्रश्न पुन्हा एकदा चर्चेच्या ऐरणीवर आला आहे. जगात आजच्या घडीला २ लाख ते २ लाख २५ हजारांहून अधिक हिमनद्या (Melting glaciers) अस्तित्वात आहेत, ज्यांच्यामध्ये पृथ्वीवरील ६९ टक्के गोडे पाणी सामावलेले आहे. या हिमनद्या प्रामुख्याने आर्क्टिक, अंटार्क्टिका, अलास्का, हिमालय आणि अँडीज पर्वतरांगांमध्ये पसरलेल्या आहेत. जर वातावरणातील प्रदूषण आणि तापमानवाढ अशीच सुरू राहिली आणि पृथ्वीवरील हा संपूर्ण बर्फ वितळला, तर आपली पृथ्वी कशी दिसेल आणि मानवी जीवनाचे काय होईल, हा प्रश्न थक्क करणारा आहे.
वैज्ञानिक अभ्यासानुसार, पृथ्वीवर तब्बल ५० लाख घन मैलांपेक्षा जास्त बर्फ साचलेला आहे. हा संपूर्ण बर्फ एका रात्रीत किंवा काही वर्षांत वितळणार नाही, तर यासाठी ५,००० वर्षांपेक्षा जास्त काळ लागू शकतो. परंतु, आपण ज्या वेगाने कार्बन उत्सर्जन करत आहोत, ते पाहता भविष्यात बर्फविरहित पृथ्वीचे चित्र नाकारता येत नाही. जेव्हा पृथ्वीवरील संपूर्ण बर्फ वितळेल, तेव्हा जागतिक समुद्राची पातळी तब्बल २१६ फुटांनी (सुमारे ६६ मीटर) वाढेल. याशिवाय, पृथ्वीचे सध्याचे सरासरी तापमान ५८ अंश फॅरेनहाइटवरून थेट ८० अंश फॅरेनहाइटवर पोहोचेल, ज्यामुळे संपूर्ण जगाच्या हवामानात अमूलाग्र आणि विनाशकारी बदल घडून येतील.
जागतिक समुद्रपातळी वाढल्याचा सर्वात मोठा आणि थेट फटका आशिया खंडाला बसणार आहे. सर्वाधिक लोकसंख्या असलेल्या आशियामध्ये कोट्यवधी लोकांचे जीवन संकटात सापडेल. भौगोलिक रचनेमुळे बांगलादेशचा जवळजवळ संपूर्ण भाग समुद्राच्या पाण्यात गडप होईल आणि तो जगाच्या नकाशावरून पूर्णपणे नष्ट होण्याची भीती आहे. भारताच्या बाबतीत बोलायचे झाल्यास, मुंबई, चेन्नई, कोलकाता यांसारखी मोठी किनारी शहरे पाण्याखाली जातील. भारताचा मोठा किनारी प्रदेश नष्ट झाल्यामुळे देशाच्या अर्थव्यवस्थेला आणि लोकसंख्येला मोठा फटका बसेल. याशिवाय, चीनमधील ६० कोटींपेक्षा जास्त लोकसंख्या राहत असलेला सखल भाग पूर्णपणे पाण्याखाली जाईल. कंबोडियातील मेकाँग डेल्टाच्या पूरपरिस्थितीमुळे तेथील वेलची पर्वतरांगा बेटांसारख्या वेगळ्या पडतील.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : Imran khan : पाकिस्तानमधून मोठी बातमी! इम्रान खान यांचा एकांतवास रद्द; मुलांशी फोनवर बोलण्याची कोर्टाकडून परवानगी
उत्तर अमेरिकेत जर बर्फ उरला नाही, तर संपूर्ण अटलांटिक किनारपट्टी समुद्राच्या पोटात निघून जाईल. फ्लोरिडा आणि गल्फ कोस्टचे अस्तित्वच संपुष्टात येईल. अमेरिकेतील कॅलिफोर्निया राज्यातील प्रसिद्ध सॅन फ्रान्सिस्को शहराच्या टेकड्यांचे रूपांतर लहान बेटांच्या समुहात होईल, तर मध्यवर्ती खोरे एका विशाल उपसागरात बदलेल. सॅन दिएगो नावाचे शहर भविष्यात केवळ इतिहासातच जमा राहील.
दक्षिण अमेरिकेत उत्तरेकडील ॲमेझॉनचे खोरे आणि दक्षिणेकडील पॅराग्वे नदीचे खोरे अटलांटिक महासागराचे आखात बनतील. या प्रचंड बदलांमुळे ब्युनोस आयर्स, उरुग्वेचा संपूर्ण किनारी प्रदेश आणि पॅराग्वेचा बहुतांश भाग समुद्रात बुडेल. मात्र, या आपत्तीतून कॅरिबियन किनारा आणि मध्य अमेरिकेचे उंच पर्वतीय प्रदेश बऱ्याच अंशी सुरक्षित राहू शकतील.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : US-Israel Iran War: अमेरिकेचे इराणवर भीषण हवाई हल्ले! चाबहार अन् बंदर अब्बासमध्ये महाभयंकर स्फोट; ट्रम्प यांच्या इशाऱ्याने खळबळ
युरोप खंडातील अनेक समृद्ध आणि ऐतिहासिक देश या महाप्रलयात आपले अस्तित्व गमावतील. जगातील सर्वात प्रतिष्ठित शहरांपैकी एक असलेले लंडन हे शहर पूर्णपणे समुद्राखाली जाऊन केवळ आठवणीत उरेल. इटलीतील प्रसिद्ध व्हेनिस शहर एड्रियाटिक समुद्रात कायमचे बुडेल. याशिवाय, नेदरलँड्सचा बहुतांश भूभाग आणि संपूर्ण डेन्मार्क देश पाण्याखाली जाऊन नष्ट होईल. भूमध्य समुद्रातील पाण्याच्या वाढत्या पातळीमुळे काळा समुद्र आणि कॅस्पियन समुद्राची पाण्याची पातळीदेखील प्रचंड प्रमाणात वाढेल.
दुसरीकडे, आफ्रिका खंड इतर खंडांच्या तुलनेत जास्त उंचावर असल्याने समुद्राच्या पाण्यामुळे कमी प्रमाणात बाधित होईल. परंतु, जागतिक तापमानात होणाऱ्या प्रचंड वाढीमुळे आफ्रिकेतील बहुतेक भाग अत्यंत उष्ण आणि राहण्यास अयोग्य बनेल. इजिप्त देशात भूमध्य समुद्राचे पाणी घुसल्याने ऐतिहासिक कैरो आणि अलेक्झांड्रिया ही मुख्य शहरे जलमय होतील.
ऑस्ट्रेलिया या वाळवंटी खंडाच्या मध्यभागी वाढत्या पाण्यामुळे एक नवीन अंतर्गत समुद्र तयार होईल. परंतु, या खंडातील ८० टक्के जनता (पाचपैकी चार नागरिक) ज्या अरुंद किनारपट्टीवर राहते, ती किनारपट्टी समुद्राच्या पाण्याखाली गेल्याने ऑस्ट्रेलियाची मोठी जीवित आणि वित्तहानी होईल.
अंटार्क्टिका खंडाचा विचार केल्यास, पूर्व अंटार्क्टिकाच्या बर्फाच्या चादरीत पृथ्वीवरील एकूण बर्फाचा एक चतुर्थांश भाग सामावलेला आहे. ही विशाल चादर पूर्वीच्या अनेक उष्ण कालखंडातही टिकून राहिली होती. मात्र, जागतिक तापमानवाढ इओसीन कालखंडासारखी भीषण झाल्यास ही विशाल बर्फाची चादर टिकणे कठीण होईल. पश्चिम अंटार्क्टिकाची बर्फाची चादर तर समुद्राच्या पाण्याच्या संपर्कात असल्याने आधीच वेगाने वितळत आहे. १९९२ सालापासून दरवर्षी सरासरी ६५ दशलक्ष मेट्रिक टन बर्फ वितळत असून, उष्ण होत असलेले महासागर या तरंगत्या बर्फाच्या चादरींना खालून वितळवून नष्ट करत आहेत. हा बर्फ वितळणे म्हणजे मानवी संस्कृतीसाठी धोक्याची मोठी घंटा मानली जात आहे.
