बुधवार, 11 नोव्हेंबर 2026
फोटो सौजन्य AI
पेझेश्कियान यांचा हा दौरा केवळ BRICS बैठकीपुरता मर्यादित राहण्याची शक्यता नाही. भारत आणि इराण यांच्यात द्विपक्षीय चर्चाही होण्याची शक्यता असून, पश्चिम आशियातील संघर्ष, ऊर्जा सुरक्षा, व्यापार, चाबहार बंदर आणि प्रादेशिक स्थैर्य या मुद्द्यांवर चर्चा होऊ शकते.
भारतासाठी या संपूर्ण घडामोडीत सर्वात महत्त्वाचा मुद्दा म्हणजे स्ट्रेट ऑफ होर्मुझ. जागतिक ऊर्जा वाहतुकीसाठी हा अत्यंत महत्त्वाचा समुद्री मार्ग आहे. या भागात संघर्ष वाढल्यास कच्च्या तेलाच्या वाहतुकीवर परिणाम होऊ शकतो. भारत मोठ्या प्रमाणावर कच्च्या तेलाची आयात करत असल्याने होर्मुझमधील अस्थिरता थेट भारतीय अर्थव्यवस्थेवर परिणाम करू शकते.
त्यामुळे भारताला इराणसोबत संवाद कायम ठेवणे महत्त्वाचे आहे. होर्मुझमधून व्यापार आणि ऊर्जा वाहतूक सुरळीत राहावी, ही भारताची प्रमुख भूमिका राहण्याची शक्यता आहे.
भारतासाठी इराणमधील चाबहार बंदर हे आणखी एक महत्त्वाचे रणनीतिक केंद्र आहे. पाकिस्तानला वळसा घालून अफगाणिस्तान आणि मध्य आशियाशी संपर्क वाढवण्यासाठी चाबहार भारतासाठी महत्त्वाचे आहे.
अमेरिका-इराण तणावामुळे इराणवर निर्बंध किंवा इतर आर्थिक दबाव वाढल्यास त्याचा परिणाम चाबहारच्या विकासावर होण्याची शक्यता आहे. त्यामुळे पेझेश्कियान यांच्या भेटीत या प्रकल्पाच्या भवितव्यावरही चर्चा होऊ शकते.
भारताचे अमेरिका आणि इराण या दोन्ही देशांशी महत्त्वाचे संबंध आहेत. अमेरिका भारताचा महत्त्वाचा रणनीतिक आणि आर्थिक भागीदार आहे, तर इराणसोबत भारताचे ऊर्जा, व्यापार आणि प्रादेशिक संपर्काशी संबंधित हितसंबंध आहेत.
यामुळे भारतासमोर मोठे राजनैतिक आव्हान आहे. इराणशी संवाद कायम ठेवायचा, मात्र BRICSला थेट अमेरिकाविरोधी व्यासपीठ बनू द्यायचे नाही, असा संतुलित दृष्टिकोन भारत ठेवू शकतो.
इराण 2024 पासून BRICSचा पूर्ण सदस्य आहे. त्यामुळे दिल्लीतील शिखर परिषदेत इराणची भूमिका महत्त्वाची राहणार आहे. पश्चिम आशियातील संघर्षामुळे BRICS देशांमध्येही मतभेद निर्माण झाले आहेत. अशा परिस्थितीत भारत अध्यक्ष देश म्हणून सर्व सदस्यांमध्ये संवाद आणि सहमती निर्माण करण्याचा प्रयत्न करणार आहे.
पेझेश्कियान यांच्या दिल्ली दौऱ्यामुळे भारताला इराणशी थेट संवाद साधण्याची संधी मिळणार आहे. विशेषतः ऊर्जा सुरक्षा, समुद्री मार्गांची सुरक्षितता आणि प्रादेशिक स्थैर्याच्या दृष्टीने या भेटीकडे आंतरराष्ट्रीय स्तरावरही लक्ष लागले आहे.
