us fcc approves reflect orbital space mirror satellite earendil 1 sunlight at night astronomy threat
Reflect Orbital space mirror satellite FCC approval 2026 : विज्ञान आणि तंत्रज्ञानाच्या जगात सध्या एक अत्यंत अद्भूत पण तितकीच वादग्रस्त बातमी समोर येत आहे. आपण आजवर रात्रीच्या वेळी फक्त चंद्र आणि ताऱ्यांचा प्रकाश पाहत आलो आहोत, पण भविष्यात जर तुम्हाला रात्रीच्या वेळी थेट सूर्यप्रकाश मिळाला तर? हे ऐकायला जरी एखाद्या काल्पनिक कथेसारखे वाटत असले, तरी अमेरिका (America) आता हे प्रत्यक्षात आणण्याच्या तयारीत आहे. अमेरिकेच्या फेडरल कम्युनिकेशन्स कमिशनने (FCC) कॅलिफोर्नियास्थित ‘रिफ्लेक्ट ऑर्बिटल’ (Reflect Orbital) या एका अग्रगण्य स्टार्ट-अप कंपनीला अवकाशात ६० फूट रुंदीचा महाकाय आरसा असलेला उपग्रह प्रक्षेपित करण्याची परवानगी दिली आहे. रात्रीच्या वेळीही पृथ्वीवरील ठराविक भागांना सूर्यप्रकाशाने उजळवून टाकणे, हा या अत्यंत महत्त्वाकांक्षी प्रकल्पाचा मुख्य उद्देश आहे. मात्र, अमेरिकन सरकारच्या या मंजुरीमुळे जगभरातील खगोलशास्त्रज्ञ आणि पर्यावरण तज्ञांमध्ये चिंतेचे आणि भीतीचे वातावरण निर्माण झाले आहे.
हा संपूर्ण प्रकल्प नेमका काय आहे आणि तो कसा काम करणार, हे समजून घेणे रंजक ठरेल. रिफ्लेक्ट ऑर्बिटल कंपनीने आपल्या पहिल्या चाचणी उपग्रहाला ‘इरेन्डिल-१’ (Eärendil-1) असे नाव दिले आहे. हा उपग्रह सुरुवातीला एका लहान रेफ्रिजरेटरच्या आकाराचा असेल आणि तो पृथ्वीपासून अंदाजे ४०० मैल (६४० किमी) उंचीवर पृथ्वीच्या निम्न कक्षेत (Low Earth Orbit) प्रस्थापित केला जाईल. अवकाशात पोहोचल्यानंतर हा उपग्रह स्वतःला उघडेल आणि त्यातून ६० फूट (१८ मीटर) रुंदीचा एक चौरस आकाराचा अत्यंत चमकदार, पातळ फिल्मचा आरसा बाहेर पडेल. हा आरसा अवकाशातून थेट सूर्यप्रकाश परावर्तित करून पृथ्वीवरील एका वेळी अंदाजे ३ मैल (५ किमी) व्यासाच्या वर्तुळाकार क्षेत्रावर प्रकाशाचा तीव्र झोत टाकेल. म्हणजेच, पृथ्वीवर ज्या भागात रात्र असेल, तिथे या आरशाच्या मदतीने दिवसासारखा प्रकाश निर्माण केला जाऊ शकेल.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : GFSGalaxy: होर्मुझ सामुद्रधुनीत भारतीय जहाजावर इराणचा हल्ला; 10 भारतीयांना वाचवले, 1 बेपत्ता, अमेरिकेने डागली 140 क्षेपणास्त्रे
रिफ्लेक्ट ऑर्बिटलचे मुख्य कार्यकारी अधिकारी (CEO) बेन नोव्हाक यांच्या मते, हा केवळ एक वैज्ञानिक प्रयोग नसून हा एक मोठा व्यावसायिक व्यवसाय आहे. कंपनी थेट ‘सूर्यप्रकाश ऑन-डिमांड’ विकण्याची योजना आखत आहे. याचा सर्वात मोठा फायदा सौर ऊर्जा प्रकल्पांना (Solar Power Plants) होणार आहे. जे सौर ऊर्जा प्रकल्प सध्या फक्त दिवसा वीज निर्माण करतात, ते या आरशाच्या प्रकाशामुळे रात्रीच्या वेळीही पूर्ण क्षमतेने वीज निर्मिती करू शकतील. याव्यतिरिक्त, रात्रीच्या वेळी चालणारी मोठी बांधकाम स्थळे, दुर्गम भागातील लष्करी मोहिमा आणि सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे नैसर्गिक आपत्तींच्या वेळी रात्रीच्या अंधारात बचाव कार्य (Search and Rescue) करण्यासाठी हा प्रकाश वरदान ठरेल.
कंपनी या प्रकाशाचे व्यावसायिक दरही निश्चित करत आहे. जर एखाद्या ग्राहकाने किंवा कंपनीने वर्षाला किमान १,००० तासांचा करार केला, तर या अवकाश आरशातून मिळणाऱ्या प्रकाशाची किंमत अंदाजे $५,००० (जवळपास ४ लाख रुपयांपेक्षा जास्त) प्रति तास असेल. कंपनीचे उद्दिष्ट अत्यंत अवाढव्य आहे; २०२८ पर्यंत अवकाशात १,००० मोठे उपग्रह आणि २०३० ते २०३५ पर्यंत तब्बल ५०,००० उपग्रहांचे जाळे (Megaconstellation) अवकाशात विणण्याची त्यांची योजना आहे. भविष्यात हे आरसे १८० फुटांपेक्षा मोठे असतील, जे रात्रीच्या वेळी १०० पौर्णिमेच्या चंद्रांइतका तीव्र प्रकाश पृथ्वीवर टाकू शकतील.
या तांत्रिक क्रांतीचे जसे व्यावसायिक फायदे सांगितले जात आहेत, तसेच त्याचे निसर्गावर होणारे भयानक परिणाम पाहून जागतिक वैज्ञानिक समुदायाने याला कडक शब्दांत विरोध केला आहे. शास्त्रज्ञांच्या चिंतेची मुख्य कारणे खालीलप्रमाणे आहेत:
१. खगोलशास्त्राचा (Astronomy) पूर्ण विनाश: अमेरिकन ॲस्ट्रॉनॉमिकल सोसायटीच्या सार्वजनिक धोरण संचालक रुही दलाल यांनी एफसीसीला अधिकृत पत्र लिहून या प्रकल्पावर आक्षेप घेतला आहे. अंतराळात दूरवर असलेल्या आकाशगंगा, ब्लॅक होल आणि ताऱ्यांचा अभ्यास करण्यासाठी शास्त्रज्ञांना पूर्णपणे अंधाऱ्या आकाशाची (Dark Night Sky) गरज असते. जर अवकाशात ५०,००० पेक्षा जास्त चमकणारे आरसे फिरू लागले, तर त्यांच्या तीव्र प्रकाशामुळे दुर्बिणींना अंतराळाचे निरीक्षण करणे अशक्य होईल. कॅनडातील खगोलशास्त्रज्ञ सामंथा लॉलर यांनी चेतावणी दिली आहे की, कोणत्याही एका देशाच्या व्यावसायिक फायद्यासाठी संपूर्ण जगाच्या रात्रीच्या नैसर्गिक आकाशाचे स्वरूप बदलण्याचा अधिकार कोणालाही नाही.
२. निसर्गाचे जैविक चक्र (Circadian Rhythm) धोक्यात: पृथ्वीवरील संपूर्ण सजीव सृष्टी ही दिवस आणि रात्रीच्या २४ तासांच्या नैसर्गिक चक्रावर अवलंबून विकसित झाली आहे. मानवी शरीरात रात्रीच्या अंधारात ‘मेलाटोनिन’ नावाचे संप्रेरक तयार होते, जे चांगल्या झोपेसाठी आवश्यक असते. रात्री अचानक सूर्यप्रकाश मिळाल्यास मानवाची झोप उडेल आणि आरोग्याच्या गंभीर समस्या निर्माण होतील. तसेच, रात्रीच्या वेळी अन्न शोधणारे प्राणी, पक्ष्यांचे स्थलांतर आणि वनस्पतींच्या फुलोऱ्याची नैसर्गिक प्रक्रिया पूर्णपणे कोलमडून पडेल, ज्यामुळे पर्यावरणाचा समतोल बिघडेल.
३. विमान वाहतुकीला मोठा धोका: शास्त्रज्ञांनी अशीही भीती व्यक्त केली आहे की, हे आरसे जेव्हा पृथ्वीवर प्रकाश टाकण्यासाठी स्वतःची दिशा बदलतील (Mirror Repointing), तेव्हा त्यांच्यातून निघणारे तीव्र प्रकाशझोत व्यावसायिक विमानांच्या वैमानिकांचे (Pilots) किंवा रात्रीच्या वेळी वाहन चालवणाऱ्या ड्रायव्हर्सचे डोळे चक्रावून टाकू शकतात. यामुळे हवेत किंवा जमिनीवर मोठे आणि भीषण अपघात होण्याची शक्यता नाकारता येत नाही.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : Iran-US Crisis: होर्मुझवरून इराणमध्ये अंतर्गत फूट! शक्तिशाली सैन्य ‘IRGC’ युद्ध पुकारण्याच्या तयारीत, तर सरकारचा ‘हा’ मोठा निर्णय
विशेष म्हणजे, अवकाशात आरसा पाठवण्याचा हा जगातील पहिलाच प्रयोग नाही. यापूर्वी १९९३ मध्ये रशियाने आपल्या सायबेरियातील बर्फाच्छादित भागात दिवसाचा प्रकाश वाढवण्यासाठी ‘झनाम्या २’ (Znamya 2) नावाच्या प्रकल्पांतर्गत ८० फूट रुंदीचा आरसा अवकाशात पाठवला होता. त्या प्रयोगात काही सेकंदांसाठी पृथ्वी प्रकाशित झाली होती, पण त्यानंतरच्या पुढील चाचण्या पूर्णपणे अपयशी ठरल्यामुळे रशियाने तो प्रकल्प कायमचा बंद केला.
आता अमेरिका हाच प्रयोग अत्यंत आधुनिक आणि व्यावसायिक पातळीवर करत आहे. शास्त्रज्ञांचा एवढा विरोध असूनही अमेरिकन सरकारने (FCC) याला मंजुरी दिली, कारण त्यांचे म्हणणे आहे की त्यांची जबाबदारी केवळ उपग्रहाच्या रेडिओ फ्रिक्वेन्सी तपासण्याची आहे, उपग्रहाच्या प्रकाशामुळे पर्यावरणावर काय परिणाम होईल हे तपासणे त्यांच्या कायदेशीर कक्षेत येत नाही. तथापि, हा प्रकल्प जर यशस्वी झाला, तर येत्या काळात मानवी इतिहास आणि निसर्गाचे रूप कायमचे बदलणार हे मात्र नक्की.
.png "Videos"){kind=small}
