रविवार, 15 नोव्हेंबर 2026
6 ऑगस्ट जगासाठी काळा दिवस! अणुबॉम्बचा धक्का आणि ओपेनहायमरचा मानसिक संघर्ष
Worlds First Nuclear Test Trinity: जगाच्या इतिहासात ६ ऑगस्ट १९४५ हा दिवस काळा दिवस म्हणून मानला जातो. याच दिवशी अमेरिकेने जपानच्या हिरोशिमा शहरावर अणुबॉम्ब टाकला. सकाळी ८:१५ वाजता झालेल्या या अमेरिकन हल्ल्यात, हिरोशिमा काही क्षणातच होत्याचे नव्हते झाले. या हल्ल्यात १,४०,००० लोक मृत्युमुखी पडले. किरणोत्सर्गामुळे वाचलेल्यांना बराच काळ त्रास सहन करावा लागला. या हल्ल्याने जगाला अणुशस्त्रांच्या भयानक परिणामांची जाणीव करून दिली. त्यात रॉबर्ट ओपेनहायमरने तयार केलेल्या त्या अणुबॉम्बच्या भयावहताही उघड झाली. पण ओपेनहायमरने अणुबॉम्ब कसा तयार केला आणि त्याला ट्रिनिटी हे कोड नाव का देण्यात आले, असाही प्रश्न पडतो.
हे दुसऱ्या महायुद्धाच्या काळात अमेरिकेने अणुबॉम्ब बनवण्याचा एक गुप्त प्रकल्प सुरू केला होता. या प्रकल्पात ओपेनहायमरची वैज्ञानिक संचालक म्हणून नियुक्ती करण्यात आली. ते वर्ष १९४२ होते. ओपेनहायमर मॅनहॅटन प्रकल्पात सामील झाला आणि अणुबॉम्ब विकसित करण्याच्या प्रकल्पावर काम करू लागला. हा बॉम्ब बनवण्यासाठी, ओपेनहायमर आणि त्यांच्या अमेरिकन शास्त्रज्ञांच्या टीमने अणुविखंडनाचा वापर केला. या प्रक्रियेत, एक जड अणु केंद्रक दोन केंद्रकांमध्ये विभागले जाते. यामुळे भरपूर ऊर्जा बाहेर पडते, हे निदर्शनास आले.
डोनाल्ड ट्रम्प यांचं पितळ पडलं उघडं; रशियाशी व्यापारावर प्रश्न विचारताच उडाला चेहऱ्याचा रंग
ओपेनहायमर आणि त्यांच्या टीमने न्यू मेक्सिकोमधील लॉस अलामोस येथील प्रयोगशाळेत बॉम्ब बनवण्यासाठी युरेनियम-२३५ आणि प्लुटोनियम-२३९ सारख्या घटकांचा वापर केला. येथेच अणुबॉम्बची संपूर्ण रचना तयार आणि विकसित करण्यात आली. हे वर्ष होते १९४४. ओपेनहायमरने त्यांच्या पहिल्या अणुचाचणीची तयारी केली होती. वर्षाच्या मध्यात, त्यांनी चाचणी होणाऱ्या पहिल्या अणुबॉम्बचे नाव ट्रिनिटी ठेवले.
इंग्रजी कवी जॉन डोने यांच्या पवित्र सॉनेट्स या कवितेपासून प्रेरित होऊन त्यांनी याला ट्रिनिटी असे नाव दिले. या कवितेत, ट्रिनिटी म्हणजे एक देव म्हणजेच त्रिमूर्ती असा अर्थ होता. ओपेनहायमरने हे नाव वापरले जेणेकरून ते एक गूढ आणि शक्तिशाली प्रतीकात्मक अर्थ देईल. पण नंतर, आपण आपली मैत्रीण जीन टॅटलॉकमुळे हे नाव निवडल्याचे स्वत: ओपेनहायमरने उघड केले. जीनने १९३० च्या दशकात डोनेच्या या कवितेशी ओपेनहायमरची ओळख करून दिली होती.
भारत देईना डोनाल्ड ट्रम्प यांना भाव! एकीकडे धमकी सत्र सुरु असताना अधिकाऱ्यांची रशिया वारी
बॉम्ब पूर्णपणे तयार होता आणि त्याला हे नाव देखील देण्यात आले. त्यानंतर त्याची चाचणी घेण्याची तारीख आली. १६ जुलै १९४५ च्या सकाळी न्यू मेक्सिकोच्या वाळवंटात त्याची चाचणी होणार होती. तोपर्यंत, मॅनहॅटन प्रकल्पाच्या वैज्ञानिक शाखेतील प्रोजेक्ट बीवायचे प्रकल्प संचालक ओपेनहायमर यांचे वजन खूप कमी झाले होते आणि त्यांच्याकडे फक्त ५२ किलो वजन उरले होते. ५ फूट १० इंच उंचीचा ओपेनहायमर त्यावेळी खूप घाबरला होता आणि तो संपूर्ण रात्र झोपू शकला नाही.
इतिहासकार काई बर्ड आणि मार्टिन जे शेरविन यांनी ओपेनहायमरचे चरित्र लिहिले आहे. त्याचे नाव अमेरिकन प्रोमिथियस आहे. त्यात ते लिहितात की बॉम्बची चाचणी घेण्याच्या आदल्या रात्री ओपेनहायमर फक्त चार तास झोपला. दुसऱ्या दिवशी होणाऱ्या चाचणीच्या चिंतेने तो सतत सिगारेट ओढत होता. सकाळी तो बॉम्बची चाचणी होणार होती तिथून १० किमी अंतरावर असलेल्या कंट्रोल बंकरमध्ये उपस्थित होता.
