शुक्रवार, 6 नोव्हेंबर 2026
फोटो सौजन्य- सोशल मीडिया
Agniveer Marriage Rules 2026:अग्निवीरांसाठी चार वर्षांच्या सेवेनंतर दोन वर्षांची अतिरिक्त संधी मिळाल्यामुळे त्यांच्या करिअरच्या वाटेत मोठा बदल झाला आहे. आता अग्निपथ योजनेअंतर्गत भरती झालेल्या सुमारे ७५ टक्के अग्निवीरांना चार वर्षांनंतर थेट सेवेतून बाहेर व्हावे लागणार नाही. ते आपल्या इच्छेनुसार दोन वर्षांचा अतिरिक्त सेवा काळ निवडू शकतील.
यानंतर, ठरलेल्या निवड मानकांवर खरे उतरल्यास नियमित सशस्त्र दलात सामील होण्याची संधी देखील मिळेल. परंतु, या नव्या बदलादरम्यान अग्निवीरांच्या मनात एक महत्त्वाचा प्रश्न आहे की ते लग्न कधी करू शकतात? चार वर्षांची सेवा पूर्ण झाल्यानंतर दोन वर्षांचे एक्सटेंशन घेणाऱ्या अग्निवीरांना लग्नाची परवानगी असेल की त्यांना सहा वर्षे अविवाहित राहावे लागेल?
वास्तविक पाहता, अग्निवीरांच्या लग्नाबाबत आधीपासून काही कठोर अटी लागू आहेत. भरतीच्या वेळी उमेदवाराचे अविवाहित असणे आवश्यक असते. याशिवाय, सुरुवातीच्या चार वर्षांच्या सेवा काळातही अग्निवीर लग्न करू शकत नाहीत. जर एखादा अग्निवीर या कालावधीत लग्न करत असेल तर त्याला सेवेतून मुक्त केले जाऊ शकते. तसेच जे अग्निवीर नियमित सैनिक बनू इच्छित आहेत, त्यांच्यासाठी निवड प्रक्रियेदरम्यानही अविवाहित राहण्याची अट सांगण्यात आली आहे. आता दोन वर्षांच्या नवीन सेवा विस्तारानंतर लग्न आणि कुटुंबाशी संबंधित पैलूंचा विचार केला जात असल्याची माहिती समोर आली आहे.
सूत्रांचे म्हणणे आहे की, आता या नियमात बदल केला जाऊ शकतो. दोन वर्षांच्या एक्सटेंशन दरम्यान अग्निवीरांना लग्नाच्या नियमात सूट देण्याबाबत विचार केला जात आहे. तथापि, या संदर्भातील अंतिम नियम आणि अधिकृत मार्गदर्शक तत्त्वे अद्याप स्पष्ट झालेली नाहीत, परंतु लवकरच या नियमात बदलाचा विचार केला जात असल्याचे सांगितले जात आहे.
अग्निपथ योजनेअंतर्गत भारतीय सैन्यात अग्निवीर म्हणून भरती होण्यासाठी केवळ अविवाहित उमेदवारच पात्र असतात. भरतीच्या वेळी उमेदवाराला स्वतः अविवाहित असल्याचा पुरावा द्यावा लागतो. यासोबतच त्याला ही अट देखील मान्य करावी लागते की, तो ठरलेल्या चार वर्षांच्या सेवा काळात लग्न करणार नाही. भारतीय सैन्याच्या भरती संबंधीच्या अटींनुसार, जर एखाद्या अग्निवीराने चार वर्षांच्या ठरलेल्या सेवा कालावधीत लग्न केले तर त्याला सेवेतून मुक्त केले जाऊ शकते; म्हणजेच हा केवळ लग्न न करण्याचा सल्ला नसून भरती आणि सेवेशी जोडलेली अट आहे, त्यामुळे अग्निवीरांना या नियमाचे पालन करणे आवश्यक असते.
हा नियम महत्त्वाचा असण्याचे कारण म्हणजे अग्निवीरांचा सेवा काळ आधीपासून ठरलेला चार वर्षांचा असतो. या काळात प्रशिक्षण, ड्युटी आणि इतर लष्करी जबाबदाऱ्या पार पाडाव्या लागतात. सैन्याच्या गरजेनुसार जवानांची उपलब्धता आणि सेवेतील सातत्य टिकवून ठेवणे देखील आवश्यक असते.
अग्निवीरांसाठी लग्नाशी संबंधित दुसरी महत्त्वाची अट नियमित कॅडरमध्ये सामील होण्याच्या प्रक्रियेशी जोडलेली आहे. सध्याच्या व्यवस्थेनुसार, चार वर्षांची सेवा पूर्ण झाल्यानंतर प्रत्येक बॅचच्या जास्तीत जास्त २५ टक्के अग्निवीरांना नियमित सैनिक बनण्याची संधी दिली जाते. यासाठी त्यांचे कार्यप्रदर्शन, पात्रता आणि सैन्याच्या गरजा लक्षात घेऊन निवड केली जाते.
जानेवारी २०२६ मध्ये समोर आलेल्या सैन्याच्या गाईडलाईनशी संबंधित अहवालांनुसार, जे अग्निवीर नियमित सैनिक बनू इच्छितात, त्यांना निवड प्रक्रिया पूर्ण होईपर्यंत आणि अंतिम निकाल लागेपर्यंत अविवाहित राहावे लागेल. जर एखाद्या अग्निवीराने या काळात लग्न केले तर तो नियमित कॅडरमध्ये सामील होण्यासाठी अयोग्य ठरू शकतो.
याचा अर्थ, चार वर्षांची सेवा पूर्ण झाल्यानंतरही केवळ सेवा काळ संपणे म्हणजे लग्न करण्याची सूट मिळणे नव्हे, विशेषतः तेव्हा जेव्हा अग्निवीर नियमित सैनिक बनण्याच्या प्रक्रियेत सहभागी असेल. अहवालांमध्ये सांगण्यात आले होते की, चार वर्षांची सेवा पूर्ण झाल्यानंतर नियमित कॅडरमध्ये निवडीच्या प्रक्रियेला सुमारे चार ते सहा महिने लागू शकतात. या काळात अर्ज, मूल्यांकन आणि अंतिम निवडीची प्रक्रिया पूर्ण केली जाते. त्यामुळे नियमित सैनिक बनण्याची इच्छा असणाऱ्या अग्निवीरांना अंतिम निकाल लागेपर्यंत लग्न न करण्याचा सल्ला देण्यात आला होता. निवड होऊन नियमित सैनिक म्हणून नियुक्ती मिळाल्यानंतर ते लग्न करू शकतात.
आता अग्निवीरांसाठी सर्वात मोठा प्रश्न हाच आहे की, जेव्हा सेवा कालावधी चार वर्षांवरून वाढून सहा वर्षे होत आहे, तेव्हा लग्नावर असलेली बंदी देखील आणखी दोन वर्षांनी वाढेल का? खरोखरच, मंत्रिमंडळाने चार वर्षांची सेवा पूर्ण करणाऱ्या उर्वरित ७५ टक्के अग्निवीरांसाठी दोन वर्षांचा अतिरिक्त सेवा काळ मंजूर केला आहे. हा पर्याय त्यांच्या इच्छेवर अवलंबून असेल. जे अग्निवीर अतिरिक्त वेळ सेवा करू इच्छितील, ते याचा स्वीकार करू शकतील.
संरक्षण सूत्रांच्या हवाल्याने मिळालेल्या माहितीनुसार, या अतिरिक्त दोन वर्षांच्या कालावधीत अग्निवीरांच्या कुटुंब आणि वैयक्तिक आयुष्याशी संबंधित पैलूंचाही विचार केला जात आहे; म्हणजेच लग्नाबाबतच्या नवीन नियमांमध्ये काही बदलांच्या शक्यतेवर चर्चा होऊ शकते. मात्र, एक्सटेंशन घेणाऱ्या अग्निवीरांना या दोन वर्षांत लग्न करण्याची परवानगी मिळेल की नाही, हे अद्याप स्पष्ट करण्यात आलेले नाही.
येथे एक गोष्ट समजून घेणे आवश्यक आहे की, चार वर्षांच्या सेवा कालावधीत लग्नावर बंदी असण्याचा नियम आधीपासून अस्तित्वात आहे, परंतु नवीन दोन वर्षांच्या सेवा काळासाठी लग्नाशी संबंधित अटींबाबत स्वतंत्रपणे स्पष्ट मार्गदर्शक तत्त्वे समोर येणे बाकी आहेत. त्यामुळे सध्या हे सांगणे योग्य ठरणार नाही की अग्निवीर चार वर्षे पूर्ण होताच लग्न करू शकतील किंवा त्यांना सहा वर्षे अविवाहित राहणे बंधनकारक असेल.
Student Well Being Report: अभ्यासात अव्वल पण मनात प्रचंड ताण; विद्यार्थिनींमध्ये का वाढतेय नैराश्य?
नव्या बदला नंतर चार वर्षांची सेवा पूर्ण करणाऱ्या अग्निवीरांसमोर वेगवेगळे पर्याय असतील. ज्या सुमारे २५ टक्के अग्निवीरांची पहिल्या टप्प्यात नियमित कॅडरसाठी निवड होईल, ते कायमस्वरूपी सैनिक म्हणून नियुक्ती मिळाल्यानंतर लग्न करू शकतील. दुसरीकडे, उर्वरित ७५ टक्के अग्निवीरांना दोन वर्षांचा अतिरिक्त सेवा काळ निवडण्याची संधी मिळेल.
जे अग्निवीर दोन वर्षांचे एक्सटेंशन स्वीकारतील, त्यांना नवीन सेवा काळाशी संबंधित नियमांचे पालन करावे लागेल. या कालावधीत लग्नाची परवानगी असेल की नाही, हे येणाऱ्या अधिकृत मार्गदर्शक तत्त्वांमधून स्पष्ट होईल. यानंतर सहा वर्षांची सेवा पूर्ण झाल्यावर नियमित सैनिक बनू इच्छिणाऱ्या अग्निवीरांना पुन्हा ठरलेल्या निवड मानकांवर खरे उतरणे आवश्यक असेल.
दुसरीकडे, जे अग्निवीर चार वर्षांनंतर दोन वर्षांचे एक्सटेंशन घेऊ इच्छित नाहीत आणि सेवेतून बाहेर पडू इच्छित आहेत, त्यांच्यासाठीही हे समजून घेणे महत्त्वाचे आहे की, जर त्यांना नियमित कॅडरमध्ये सामील होण्यासाठी अर्ज करायचा असेल तर अविवाहित राहण्याची अट लागू होऊ शकते. लग्नाबाबत निर्णय घेण्यापूर्वी त्यांनी आपल्या सेवेची स्थिती आणि निवड प्रक्रेशी संबंधित नियमांची माहिती अवश्य घेतली पाहिजे.
Ans: नाही, अग्निपथ योजनेच्या अटींनुसार सुरुवातीच्या ४ वर्षांच्या सेवा काळात अग्निवीरांना अविवाहित राहणे अनिवार्य आहे. या काळात लग्न केल्यास सेवेतून मुक्त केले जाऊ शकते.
Ans: २ वर्षांच्या सेवा विस्तारादरम्यान अग्निवीरांना लग्नाच्या नियमात सूट द्यायची की नाही, याबाबत लष्कराकडून नवीन मार्गदर्शक तत्त्वे येणे अद्याप बाकी आहे.
Ans: पहिल्या टप्प्यात २५ टक्के अग्निवीरांची नियमित सैनिक म्हणून अंतिम निवड झाल्यानंतर आणि स्थायी नियुक्ती मिळाल्यानंतर ते लग्न करू शकतात.
