शनिवार, 17 ऑक्टोबर 2026
फोटो सौजन्य- सोशल मीडिया
Future Skills BRICS Education : आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स आता केवळ कॉम्प्युटर सायन्सचा विषय राहिलेला नाही. ब्रिक्स देशांच्या शिक्षण मंत्र्यांनी २०२५ मध्ये शिक्षणात AI चा वापर, AI साक्षरता आणि जबाबदार AI बाबत संयुक्त घोषणा केली होती. यामध्ये AI हे शिकण्याचे निकाल सुधारण्यास, शिक्षण अधिक वैयक्तिक बनवण्यास आणि शिक्षणातील दरी कमी करण्यास सक्षम असल्याचे सांगण्यात आले. तसेच डेटा प्राइवेसी, अल्गोरिदममधील पूर्वग्रह आणि नैतिक वापरासारख्या आव्हानांवरही भर देण्यात आला.
ब्रिक्सच्या उच्च शिक्षण सहकार्यात कॉम्प्युटर सायन्स आणि इन्फॉर्मेशन सिक्युरिटी हे आधीपासूनच प्रमुख विषयक क्षेत्रे म्हणून समाविष्ट आहेत. ब्रिक्स नेटवर्क युनिव्हर्सिटीच्या माध्यमातून या क्षेत्रांमध्ये संयुक्त कार्यक्रम, संशोधन आणि शैक्षणिक सहकार्याला प्रोत्साहन दिले जात आहे. याचा अर्थ आगामी काळात डेटा सायन्स, क्लाउड कॉम्प्युटिंग, सायबर सिक्युरिटी आणि डिजिटल इन्फ्रास्ट्रक्चर यांसारखी कौशल्ये शिक्षण आणि रोजगार दोन्हीसाठी महत्त्वाची ठरू शकतात.
ब्रिक्स देशांनी तांत्रिक आणि व्यावसायिक शिक्षण व प्रशिक्षण हे सुद्धा त्यांच्या शैक्षणिक सहकार्याचा एक महत्त्वाचा भाग बनवले आहे. २०२६ मध्ये भारताच्या अध्यक्षतेखाली झालेल्या BRICS-TCA बैठकीत डिजिटल आणि ग्रीन ट्रान्झिशनशी संबंधित वर्कफोर्सवर चर्चा झाली. भारताने BRICS इंटरनॅशनल स्किल गॅप स्टडी आणि BRICS स्किल्स कॉम्पिटिशन सारखे प्रस्तावही मांडले आहेत.
भविष्यातील कौशल्यांची चर्चा केवळ AI पुरती मर्यादित नाही. BRICS च्या TVET सहकार्यात आधीपासूनच इंटरनेट ऑफ थिंग्ज, स्मार्ट सिटीज, स्मार्ट हेल्थकेअर, ड्रोन तंत्रज्ञान, ब्लॉकचेन आणि आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स यांसारख्या नवीन पिढीच्या कौशल्यांचा समावेश करण्याची बोलणी झाली आहे. अशा परिस्थितीत अभियांत्रिकी आणि व्यावसायिक शिक्षणामध्ये या क्षेत्रांशी संबंधित प्रॅक्टिकल कोर्सेस आणि इंडस्ट्री-ओरिएंटेड ट्रेनिंगची भूमिका वाढू शकते.
ब्रिक्ससाठी स्पेस हे देखील वेगाने विकसित होणारे सहकार्याचे क्षेत्र आहे. जून २०२६ मध्ये बेंगळुरू येथे BRICS हेड्स ऑफ स्पेस एजन्सीजची बैठक पार पडली, ज्यामध्ये सदस्य देशांनी रिमोट सेन्सिंग सॅटेलाइट कॉन्स्टेलेशन आणि स्पेस सस्टेनेबिलिटी यांसारख्या विषयांवर चर्चा केली. यामुळे स्पेस सायन्स, सॅटेलाइट तंत्रज्ञान, रिमोट सेन्सिंग, अर्थ ऑब्झर्व्हेशन आणि स्पेस डेटा यांसारख्या क्षेत्रांमध्ये संशोधन आणि कौशल्यांचे सहकार्य वाढत आहे.
IAS Officer ला सस्पेंड करण्याचा अधिकार नेमका कोणाकडे असतो? राज्य की केंद्र सरकार? जाणून घ्या.
क्लायमेट चेंज आणि शाश्वत विकास हे देखील BRICS च्या शैक्षणिक अजेंड्याचा एक भाग आहेत. BRICS नेटवर्क युनिव्हर्सिटीच्या प्राधान्य क्षेत्रांमध्ये पर्यावरणशास्त्र आणि हवामान बदल, ऊर्जा, जलसंपदा आणि प्रदूषण नियंत्रण यांचा समावेश आहे. म्हणजेच आगामी काळात रिन्यूएबल एनर्जी, क्लायमेट टेक्नॉलॉजी, वॉटर मॅनेजमेंट आणि पर्यावरणविषयक डेटा यांसारख्या क्षेत्रांमध्ये आंतरविद्याशाखीय कौशल्यांची गरज वाढू शकते.
ब्रिक्स नेटवर्क युनिव्हर्सिटीचा उद्देशच सदस्य देशांच्या उच्च शिक्षण संस्थांमध्ये संयुक्त संशोधन, शैक्षणिक गतिशीलता आणि नाविन्यपूर्ण शैक्षणिक कार्यक्रमांना प्रोत्साहन देणे हा आहे. २०२६ मध्ये त्याचे नेटवर्क अधिक मजबूत करण्यासाठी देखील काम झाले. जुलै २०२६ मध्ये भारतात झालेल्या बैठकीत ‘पारंपरिक आणि स्वदेशी ज्ञान प्रणाली’ यांना नवीन विषयक क्षेत्र बनवण्याचा प्रस्तावही समोर आला.
High paying jobs: कॉर्पोरेट जगतात धुमाकूळ घालणाऱ्या ‘या’ ५ नोकऱ्यांमध्ये मिळतो कोटींचा पगार……
ब्रिक्सचा एज्युकेशन अजेंडा हे दर्शवतो की भविष्यात केवळ पारंपरिक पदवी पुरेशी ठरणार नाही. AI, डेटा सायन्स, सायबर सिक्युरिटी, क्लाउड कॉम्प्युटिंग, IoT, ड्रोन्स, स्पेस टेक्नॉलॉजी, ग्रीन टेक्नॉलॉजी आणि डिजिटल स्किल्स यांसारख्या क्षेत्रांमधील ज्ञान आणि व्यावहारिक कौशल्ये विद्यार्थ्यांसाठी अधिक महत्त्वाची ठरू शकतात. विशेष म्हणजे, ब्रिक्स देश ही कौशल्ये उच्च शिक्षणासोबतच तांत्रिक आणि व्यावसायिक प्रशिक्षणाशी जोडण्याचा प्रयत्न करत आहेत.
