रविवार, 15 नोव्हेंबर 2026
फोटो सौजन्य- सोशल मीडिया
UPSC Success Story : यूपीएससी सिव्हिल सर्व्हिस परीक्षा देशातील कठीण स्पर्धा परीक्षांमध्ये मानली जाते. सामान्यतः उमेदवार या परीक्षेच्या तयारीसाठी अनेक वर्षे घालवतात आणि कोचिंग, पुस्तके व स्टडी मटेरियलची मदत घेतात. पण उत्तर प्रदेशच्या प्रयागराज येथे राहणाऱ्या आयएएस अनन्या सिंह यांची कथा यापेक्षा वेगळी आहे. त्यांनी वयाच्या अवघ्या २२ व्या वर्षी, आपल्या पहिल्याच प्रयत्नात यूपीएससी सिव्हिल सर्व्हिस परीक्षा पास करून ऑल इंडिया रँक ५१ मिळवली. विशेष म्हणजे, त्यांनी कोणतीही कोचिंग इन्स्टिट्यूट न लावता अभ्यास केला. त्यांच्या यशात नियमित अभ्यास, मोजके स्टडी मटेरियल, नोट्स आणि उत्तर लेखनाची (आंसर रायटिंग) महत्त्वाची भूमिका राहिली.
हिंदुस्तान आणि टीओआय मध्ये प्रसिद्ध झालेल्या स्टोरीजनुसार, अनन्या सिंह यांचे बालपण उत्तर प्रदेशच्या प्रयागराजमध्ये गेले. त्यांनी सेंट मेरी कॉन्व्हेंट स्कूलमधून शिक्षण घेतले आणि त्या शाळेतील टॉपर्सपैकी एक होत्या. अभ्यासात त्यांची कामगिरी नेहमीच उत्तम राहिली. त्यांनी १० वीच्या परीक्षेत ९६ टक्के गुण मिळवले होते आणि सीआयएससीई (CISCE) बोर्डांतर्गत आपल्या जिल्ह्यात टॉप केले होते. शालेय दिवसांपासूनच अनन्याचे ध्येय स्पष्ट होते.
त्यांना पुढे जाऊन सिव्हिल सर्व्हिसमध्ये जायचे होते. त्यांच्यासाठी केवळ चांगले गुण मिळवणे हेच ध्येय नव्हते, तर अभ्यास आपल्या मोठ्या करिअरच्या उद्दिष्टाशी जोडणे देखील महत्त्वाचे होते. हीच स्पष्ट विचारसरणी पुढे यूपीएससीच्या तयारीच्या वेळी त्यांच्या कामी आली.
शालेय शिक्षण पूर्ण केल्यानंतर अनन्या दिल्लीला गेल्या आणि श्री राम कॉलेज ऑफ कॉमर्स (SRCC) मधून इकॉनॉमिक्स ऑनर्सचे शिक्षण घेतले. त्यांनी ग्रॅजुएशन पूर्ण होण्याची वाट पाहिली नाही आणि कॉलेजच्या शेवटच्या वर्षातच यूपीएससीची तयारी सुरू केली. जवळपास एक वर्ष त्यांनी परीक्षेची तयारी केली आणि २०१९ च्या सिव्हिल सर्व्हिस परीक्षेत सहभागी झाल्या. पहिल्याच प्रयत्नात त्यांना यश मिळाले. त्यांनी ऑल इंडिया रँक ५१ प्राप्त केली आणि त्यावेळी त्यांचे वय फक्त २२ वर्षे होते. वयाच्या अल्प वयात मिळालेले हे यश अशा उमेदवारांसाठी एक विशेष प्रेरणा ठरले, जे यूपीएससीची तयारी सुरू करण्याबाबत संभ्रमात असतात.
How to Learn Coding: कोडिंग शिकण्याची सुरुवात कशी करावी? जाणून घ्या योग्य वय आणि सोपा मार्ग
यूपीएससी पास करण्यासाठी दररोज १०-१२ तास अभ्यास करणे खरोखरच गरजेचे आहे का? अनन्या सिंह यांची तयारी यापेक्षा वेगळी असल्याचे दिसते. मीडियाला दिलेल्या काही मुलाखतींनुसार, तयारीच्या सुरुवातीच्या काळात त्या सुमारे ७ ते ८ तास अभ्यास करायच्या. जेव्हा त्यांना संपूर्ण सिलॅबसची चांगली समज झाली, तेव्हा त्यांनी अभ्यासाची वेळ दररोज सुमारे ६ तासांपर्यंत कमी केली. त्यांच्यासाठी केवळ तासनतास पुस्तकांसमोर बसून राहणे महत्त्वाचे नव्हते. त्या नियमित अभ्यास आणि सातत्याला जास्त महत्त्व द्यायच्या. त्यांनी आपल्या गरजेनुसार पुस्तके निवडली आणि त्यातून नोट्स तयार केल्या, जेणेकरून रिव्हिजन करणे सोपे होईल.
यूपीएससीच्या मुख्य परीक्षेत केवळ माहिती असणे पुरेसे नसते, तर ती योग्य पद्धतीने मांडणे देखील आवश्यक असते. अनन्या सिंह यांनी आपल्या तयारीमध्ये उत्तर लेखनाला महत्त्वाचे स्थान दिले. त्या नियमितपणे उत्तरे आणि निबंध लिहिण्याचा सराव करत होत्या. त्यांनी पूर्व आणि मुख्य परीक्षेची तयारी वेगवेगळी न ठेवता दोन्हीवर सोबतच काम केले. गरजेनुसार स्टडी मटेरियल गोळा करून त्यांनी नोट्स बनवल्या आणि सतत रिव्हिजन केले. त्यांच्या या रणनीतीवरून असा बोध होतो की, यूपीएससीच्या तयारीमध्ये भरपूर पुस्तके गोळा करण्यापेक्षा योग्य साहित्य निवडणे, ते समजून घेणे आणि वारंवार उजळणी करणे अधिक उपयुक्त ठरते.
२०१९ च्या यूपीएससी परीक्षेत एआयआर (AIR ५१) मिळवल्यानंतर अनन्या सिंह भारतीय प्रशासकीय सेवावेत (IAS) रुजू झाल्या. ताज्या मीडिया रिपोर्ट्सनुसार, सध्या त्या बिहारमधील प्रमुख ग्रामीण विकास कार्यक्रम ‘जीविका’ (JEEViKA) मध्ये अतिरिक्त मुख्य कार्यकारी अधिकारी म्हणून जबाबदारी सांभाळत आहेत.
