शुक्रवार, 13 नोव्हेंबर 2026
Government School Teacher Vacancies ( सरकारी शाळेतील शिक्षकांच्या रिक्त जागा ) फोटो सौजन्य AI
शिक्षण मंत्रालयाला १८ राज्ये आणि केंद्रशासित प्रदेशांनी सादर केलेल्या आकडेवारीतून ही बाब समोर आली. यापैकी सुमारे २ लाख ९७ हजार ५० पदे प्राथमिक स्तरावरील आहे. प्राथमिक शिक्षण हा विद्यार्थ्यांच्या शैक्षणिक आयुष्याचा पाया मानला जातो. पण मात्र, याच स्तरावर शिक्षकांची कमतरता असल्याचे दिसत आहे. यामुळे मुलांच्या शिकण्याच्या प्रक्रियेत अडथळे निर्माण होत आहेत.
शिक्षकांच्या रिक्त पदांच्या बाबतीत उत्तर प्रदेश आघाडीवर आहे. राज्यात सुमारे १ लाख ९३ हजार ८६२ शिक्षकांची पदे रिक्त आहेत. हा आकडा देशभरातील नोंदवलेल्या रिक्त पदांच्या निम्म्याहून अधिक आहे. याशिवाय मध्य प्रदेश, कर्नाटक आणि राजस्थानमध्येही शिक्षकांची हजारो पदे रिक्त आहेत.
राष्ट्रीय स्तरावर प्राथमिक शिक्षणातील विद्यार्थी-शिक्षक प्रमाण सरासरी २४:१ पर्यंत सुधारल्याचे आकडेवारीत दिसते. मात्र, ही सरासरी ग्रामीण आणि दुर्गम भागांतील शाळांची वास्तविक परिस्थिती स्पष्ट करत नाही. अनेक शाळांमध्ये एकाच शिक्षकाला वेगवेगळ्या इयत्तांमधील विद्यार्थ्यांना एकाच वेळी शिकवावे लागत आहे.
दरम्यान, बिहारने शिक्षकांच्या कमतरतेवर मात करण्यासाठी केलेल्या प्रयत्नांचे सकारात्मक चित्र समोर आले आहे. राज्यातील एकशिक्षकी शाळांची संख्या एका वर्षात १७ हजार ३५९ वरून १ हजार ८६५ पर्यंत खाली आली आहे. म्हणजेच जवळपास ८९ टक्क्यांची घट नोंदवण्यात आली. दुसरीकडे, झारखंडमध्ये एकशिक्षकी शाळांची संख्या जवळपास पाचपट, तर पश्चिम बंगालमध्ये जवळपास तिप्पट झाल्याचे समोर आले आहे.
ICAR Recruitment 2026: ICAR मध्ये बंपर भरती! 1393 पदांची भरती, मुलाखत न देता मिळणार नोकरी
एका शिक्षकाला अनेक वर्ग सांभाळावे लागत असल्याने प्रत्येक विद्यार्थ्याकडे स्वतंत्र लक्ष देणे शक्य होत नाही. विशेषतः वाचन, लेखन आणि गणितात मागे असलेल्या विद्यार्थ्यांना अतिरिक्त मार्गदर्शन मिळण्यात अडचणी येतात. याचा परिणाम त्यांच्या मूलभूत शिक्षणावर होऊ शकतो.
त्यामुळे शिक्षकांची रिक्त पदे भरणे आणि प्रत्येक वर्गासाठी पुरेसे शिक्षक उपलब्ध करून देणे आवश्यक आहे. केवळ शाळांमध्ये विद्यार्थ्यांची नोंदणी वाढवून शिक्षणाचा दर्जा सुधारणार नाही. प्रत्येक विद्यार्थ्याला योग्य शिक्षक आणि वैयक्तिक मार्गदर्शन मिळणेही तितकेच महत्त्वाचे आहे. स्थानिक पातळीवरही शाळांमधील मंजूर आणि रिक्त शिक्षक पदांची माहिती जाणून घेण्याची गरज आहे.
