गुरुवार, 22 ऑक्टोबर 2026
फोटो सौजन्य- सोशल मीडिया
Major vs Brigadier in Indian Army: भारतीय सैन्यात करिअर करू इच्छिणाऱ्या तरुणांना सैन्यातील रँक्स आणि त्यांच्या जबाबदाऱ्यांबद्दल नेहमीच उत्सुकता असते. सैन्याची रचना ही शिस्त, अनुभव आणि नेतृत्व क्षमतेवर आधारित असते, जिथे प्रत्येक पदाचे स्वतःचे वेगळे महत्त्व आणि कार्यक्षेत्र असते. जेव्हा लष्करी अधिकाऱ्यांचा विचार केला जातो, तेव्हा मेजर आणि ब्रिगेडियर ही दोन्ही अत्यंत सन्माननीय आणि महत्त्वाची पदे मानली जातात. मात्र, पदश्रेणीच्या बाबतीत ब्रिगेडियरचे पद मेजरपेक्षा बरेच वरिष्ठ आणि अधिक जबाबदारीचे असते.
मेजर हे सैन्यातील मिड-लेवल एक्झुटिव्ह ऑफिसर (मध्यम पातळीवरील कार्यकारी अधिकारी) असतात. ते थेट ग्राउंड लेव्हलवर सैनिकांचे नेतृत्व करतात आणि मोहिमा फत्ते करतात. दुसरीकडे, ब्रिगेडियर हे सीनियर फ्लैग-रैंक पातळीचे अधिकारी असतात, जे संपूर्ण ब्रिगेडची (सुमारे ३,००० ते ३,५०० सैनिक) कमान सांभाळतात. सैन्यात कॅप्टननंतर मेजर, त्यानंतर लेफ्टनंट कर्नल आणि कर्नल या टप्प्यांतून प्रवास करत एखादा अधिकारी ब्रिगेडियर पदापर्यंत पोहोचू शकतो. या दोन्ही पदांमध्ये नेमका काय फरक आहे, या पदांपर्यंत कसे पोहोचतात आणि त्यांचा पगार किती असतो, याविषयीची सविस्तर माहिती खालीलप्रमाणे आहे.
जर तुम्ही सैन्यात भरती करण्याचे स्वप्न पाहत असाल, तर मेजर आणि ब्रिगेडियरमधील फरक माहीत असणे गरजेचे आहे, ज्यामुळे करिअरची दिशा ठरवणे सोपे जाते.
रँक आणि पदश्रेणी : ब्रिगेडियरचे पद मेजरपेक्षा ३ रँक वर असते. लष्कराच्या पायऱ्यांमध्ये मेजर ➔ लेफ्टनंट कर्नल ➔ कर्नल ➔ ब्रिगेडियर असा क्रम असतो.
कमान आणि जबाबदारी: मेजर एका कंपनीची (सुमारे १००-१२० सैनिक) किंवा त्यासंबंधित मोहिमांची कमान सांभाळतात. तर ब्रिगेडियर संपूर्ण ब्रिगेडचे कमांडर असतात आणि त्यांच्या अंतर्गत अनेक कर्नल आणि मेजर काम करतात.
स्टार/बॅजची ओळख: मेजरच्या खांद्यावर केवळ राष्ट्रीय प्रतीक (अशोक स्तंभ) असते. तर ब्रिगेडियरच्या खांद्यावर अशोक स्तंभ आणि त्रिकोणी आकारात ३ तारे असतात.
मेजर बनण्याची पद्धत: एनडीए, सीडीएस, ओटीए किंवा एएफसीएटी परीक्षेच्या माध्यमातून लेफ्टनंट म्हणून नियुक्ती झाल्यानंतर, सुमारे ६ वर्षांची सेवा पूर्ण केल्यानंतर अधिकारी पदोन्नती मिळवून मेजर बनतात.
ब्रिगेडियर बनण्याची पद्धत: ब्रिगेडियर बनणे हे सिलेक्शन बोर्ड आणि गुणवत्तेवर अवलंबून असते. जवळपास २५ ते २८ वर्षांच्या शानदार आणि बेदाग सेवेनंतरच कर्नल रँकचे अधिकारी ब्रिगेडियर बनू शकतात.
कालावधी मर्यादा: मेजर पदाची पदोन्नती ही वेळेवर आधारित असते, तर ब्रिगेडियरचे पद हे निवड-आधारित असते.
पे मॅट्रिक्स (७ वा वेतन आयोग): मेजरला लेव्हल ११ अंतर्गत मूळ वेतन ६९,४०० ते २,०७,२०० रुपये मिळते. तर ब्रिगेडियरला लेव्हल १३A अंतर्गत मूळ वेतन १,३९,६०० ते २,१७,६०० रुपयांपर्यंत मिळते.
मिलिट्री सर्व्हिस पे (MSP): दोन्ही अधिकाऱ्यांना मूळ वेतनाशिवाय दरमहा १५,५०० रुपयांचे निश्चित ‘मिलिट्री सर्व्हिस पे’ मिळते.
इतर भत्ते आणि सुविधा: मूळ वेतनाशिवाय महागाई भत्ता (DA), हार्डशिप अलाउंस, मोफत रेशन, टाइप-V/VI बंगला, अधिकृत वाहन आणि कॅन्टीनच्या उत्कृष्ट सुविधा मिळतात.
Hostel Admission 2026: मुंबई उपनगर शासकीय वसतिगृह प्रवेशासाठी मुदतवाढ; ‘या’ तारखेपर्यंत करा अर्ज
निवृत्तीचे वय: मेजर पदावरील निवृत्तीचे वय सुमारे ५२-५४ वर्षे (पुढील पदोन्नती न मिळाल्यास) असते, तर ब्रिगेडियर पदाचे अधिकारी ५६ व्या वर्षी निवृत्ती पत्करतात.
धोरणात्मक भूमिका: मेजर हे मैदानात राहून प्रत्यक्ष मोहिमांचे नेतृत्व करतात, तर ब्रिगेडियरचे काम स्ट्रॅटेजिक प्लॅनिंग, युद्धाची तयारी आणि मोठ्या लष्करी मोहिमांची आखणी करणे हे असते.
