मंगळवार, 20 ऑक्टोबर 2026
फोटो सौजन्य- सोशल मीडिया
Military School vs Sainik School: देशाची सेवा करण्याचे स्वप्न पाहणाऱ्या मुलांच्या आणि पालकांच्या मनात अनेकदा एक प्रश्न येतो— मिलिट्री स्कूल आणि सैनिक स्कूल यांपैकी कोणता पर्याय अधिक चांगला राहील? दोन्ही शाळांमध्ये अनुशासन, अभ्यास, खेळकूद आणि वैयक्तिक विकासावर विशेष भर दिला जातो. येथे मुलांना फक्त पुस्तकांपुरते मर्यादित ठेवले जात नाही, तर त्यांना स्वावलंबी बनणे, संघटितपणे काम करणे आणि जबाबदारी पेलणे देखील शिकवले जाते.
दोन्ही शाळांची नावे मिळतीजुळती असली तरी त्यांची प्रवेश प्रक्रिया, फी, प्रशासन आणि काही नियम वेगवेगळे आहेत. मिलिट्री स्कूल आणि सैनिक स्कूलमध्ये प्रवेश घेण्यापूर्वी यातील फरक समजून घेणे आवश्यक आहे. मिलिट्री स्कूल किंवा सैनिक स्कूलमध्ये शिकण्याचा अर्थ असा नाही की, मुलाला सैन्यात नोकरी मिळणे निश्चित झाले आहे. या शाळा Defence Service मध्ये जाण्याची तयारी करण्यासाठी उत्तम वातावरण तयार करून देतात. मात्र, पुढील मार्ग पूर्णपणे मुलाची मेहनत, वैद्यकीय फिटनेस, स्पर्धा परीक्षा आणि निवड प्रक्रियेवर अवलंबून असतो.
मुलाचा प्रवेश निश्चित करण्यापूर्वी मिलिट्री स्कूल आणि सैनिक स्कूलमधील फरक समजून घेण्यासाठी खालील मुद्यांवर लक्ष दिले पाहिजे:
| फॅक्टर | मिलिट्री स्कूल (Military School) | सैनिक स्कूल (Sainik School) |
| संचालन (Management) | संरक्षण मंत्रालयाच्या अधीन | सैनिक स्कूल सोसायटी, संरक्षण मंत्रालय |
| प्रमुख संस्था (Key Institutions) | राष्ट्रीय मिलिट्री स्कूल (RMS) | सैनिक शाळांचे नेटवर्क |
| बोर्ड (Board) | सीबीएसई (CBSE) | सीबीएसई (CBSE) |
| प्रवेश परीक्षा (Entrance Exam) | RMS CET | AISSEE |
| प्रवेश (Admission) | मुख्यत्वे इयत्ता ६ वी आणि ९ वी | मुख्यत्वे इयत्ता ६ वी आणि ९ वी |
| मुलींचा प्रवेश (Girls Admission) | निश्चित केलेल्या जागा आणि नियमांनुसार | निश्चित केलेल्या जागा आणि नियमांनुसार |
| फी (Fees) | श्रेणी आणि नियमांनुसार | शाळा आणि श्रेणीनुसार |
| सैन्यात नोकरी (Army Job) | थेट मिळत नाही | थेट मिळत नाही |
राष्ट्रीय मिलिट्री स्कूलमध्ये प्रवेश मिळवण्यासाठी RMS Common Entrance Test (CET) देणे बंधनकारक आहे. सैनिक शाळांमध्ये प्रवेशासाठी ‘अखिल भारतीय सैनिक स्कूल प्रवेश परीक्षा’ (AISSEE) घेतली जाते. दोन्ही शाळांमध्ये साधारणपणे इयत्ता ६ वी आणि ९ वी मध्ये प्रवेश दिला जातो. अर्ज, वयोमर्यादा, परीक्षा आणि निवड यासंबंधीचे नियम समजून घेण्यासाठी नेहमी लेटेस्ट नोटिफिकेशन तपासा. सैनिक स्कूलमध्ये प्रवेशासाठी NTA च्या वेबसाइटवर आणि राष्ट्रीय मिलिट्री स्कूलसाठी RMS च्या नोटिफिकेशनवर लक्ष ठेवा.
फीच्या बाबतीत दोन्ही शाळांची तुलना करताना केवळ ट्यूशन फी नव्हे, तर हॉस्टल, जेवण, युनिफॉर्म, पुस्तकांचा खर्च आणि इतर शुल्कांचाही समावेश केला पाहिजे. सैनिक स्कूलची एकूण फी शाळांनुसार वेगवेगळी असू शकते. राष्ट्रीय मिलिट्री शाळांमध्येही कॅडेटची श्रेणी आणि लागू नियमांनुसार फीमध्ये फरक असतो. संरक्षण कर्मचाऱ्यांच्या मुलांसाठी आणि इतर पात्र विद्यार्थ्यांसाठी काही सवलती लागू असू शकतात.
दोन्ही शाळांमध्ये शिक्षण CBSE च्या अभ्यासक्रमानुसारच होते. यात मुख्य फरक प्रवेश परीक्षेच्या पॅटर्नमध्ये आहे. इयत्ता ६ वी साठी गणित, भाषा, बुद्धिमत्ता चाचणी आणि सामान्य ज्ञान यांसारखे विषय महत्त्वाचे असतात. इयत्ता ९ वी च्या प्रवेशासाठी गणित, इंग्रजी, विज्ञान आणि सोशल सायन्सची तयारी करणेही आवश्यक ठरते. AISSEE आणि RMS CET च्या प्रश्नपत्रिका, गुणांचे विभाजन आणि विषयांचे वेटेज एकच समजून तयारी करू नका. संबंधित परीक्षेचा सिलॅबस स्वतंत्रपणे डाउनलोड करा.
दोन्ही प्रकारच्या शाळांमध्ये हॉस्टल, निश्चित दैनंदिन वेळापत्रक, शारीरिक क्रियाकलाप, खेळकूद आणि शिस्तीला खूप महत्त्व दिले जाते. विद्यार्थ्यांना ठरलेल्या वेळी उठणे, स्वतःची कामे पार पाडणे आणि समूहात राहण्याची सवय लावली जाते. तथापि, हॉस्टलची व्यवस्था, युनिफॉर्म, सुट्ट्या आणि दैनंदिन उपक्रमांचे नियम शाळेनुसार वेगवेगळे असू शकतात.
या शाळांमध्ये शिक्षण घेणारे विद्यार्थी NDA, इतर संरक्षण प्रवेश परीक्षा, उच्च शिक्षण आणि विविध सरकारी तसेच खाजगी क्षेत्रांमध्ये करिअर करण्यासाठी प्रयत्न करू शकतात. एनडीएसाठी पुढे जाऊन निर्धारित शैक्षणिक पात्रता, वयोमर्यादा, वैद्यकीय मापदंड आणि निवड प्रक्रिया पूर्ण करावी लागेल. शाळेचे नाव स्वतःहून निवडीची हमी देत नाही.
तुमचे उद्दिष्ट शिस्तबद्ध निवासी शिक्षण आणि संरक्षण सेवांची तयारी करण्याचे असेल, तर दोन्ही पर्यायांचा विचार करा. केवळ प्रतिष्ठा किंवा फी पाहून निर्णय घेऊ नका. शाळेतील शिक्षण, मागील शैक्षणिक निकाल, हॉस्टलची व्यवस्था, घरापासूनचे अंतर आणि मुलाची स्वतःची आवड या गोष्टीही तपासा. मुलं हॉस्टेलमध्ये राहण्यासाठी मानसिकदृष्ट्या तयार आहेत का, हे पाहणेही गरजेचे आहे.
Ans: दोन्ही शाळांमध्ये प्रामुख्याने इयत्ता ६ वी आणि इयत्ता ९ वी मध्ये प्रवेश दिला जातो.
Ans: राष्ट्रीय मिलिट्री स्कूलसाठी RMS CET आणि सैनिक शाळांमध्ये प्रवेशासाठी NTA मार्फत घेतली जाणारी AISSEE परीक्षा द्यावी लागते.
