शनिवार, 14 नोव्हेंबर 2026
फोटो सौजन्य- सोशल मीडिया
Dr BC Roy biography : भारतात दरवर्षी १ जुलै रोजी ‘राष्ट्रीय डॉक्टर्स डे’ (National Doctors Day) साजरा केला जातो. रुग्णांचे प्राण वाचवण्यासाठी आणि लोकांना निरोगी ठेवण्यासाठी दिवस-रात्र झटणाऱ्या डॉक्टरांचा गौरव करण्याचा हा दिवस आहे. डॉक्टर केवळ आजारांवर उपचारच करत नाहीत, तर अनेकदा स्वतःच्या प्राणाची पर्वा न करता समाजाची सेवा करतात.
राष्ट्रीय डॉक्टर्स डे हा दिवस देशातील थोर चिकित्सक डॉ. बिधान चंद्र रॉय यांच्या जयंती आणि पुण्यतिथी निमित्त साजरा केला जातो. विशेष म्हणजे त्यांचा जन्म आणि मृत्यू या दोन्ही एकाच दिवशी म्हणजेच १ जुलै रोजी झाले होते. याच कारणामुळे त्यांच्या स्मरणार्थ हा दिवस साजरा केला जातो.
भारतात राष्ट्रीय डॉक्टर्स डे हा डॉक्टरांची निस्वार्थ सेवा, समर्पण आणि समाजाप्रती असलेल्या त्यांच्या योगदानाचा गौरव करण्यासाठी साजरा केला जातो. ‘इंडियन मेडिकल असोसिएशन’ (IMA) दरवर्षी या निमित्ताने देशभरात विविध कार्यक्रमांचे आयोजन करते आणि डॉक्टरांचा सन्मान करते.
डॉ. बी. सी. रॉय यांचे पूर्ण नाव डॉ. बिधान चंद्र रॉय होते. ते केवळ एक प्रसिद्ध डॉक्टर नव्हते, तर एक थोर समाजसेवक, स्वातंत्र्यसैनिक आणि यशस्वी राजकारणी देखील होते. ते पश्चिम बंगालचे दुसरे मुख्यमंत्री झाले आणि त्यांनी राज्याच्या विकासात अत्यंत महत्त्वाची भूमिका बजावली.
ते महात्मा गांधींचे अत्यंत जवळचे मित्र आणि त्यांचे वैयक्तिक डॉक्टर होते. असे सांगितले जाते की, १९४२ च्या ‘भारत छोडो’ आंदोलनादरम्यानही त्यांनी महात्मा गांधींवर उपचार केले होते.
डॉ. बी. सी. रॉय यांचा जन्म १ जुलै १८८२ रोजी बिहारची राजधानी पाटणा येथे झाला होता. त्यांनी कलकत्ता मेडिकल कॉलेजमधून एमबीबीएस (MBBS) आणि एमडी (MD) चे शिक्षण पूर्ण केले. यानंतर वैद्यकीय क्षेत्रात त्यांनी आपली अशी वेगळी ओळख निर्माण केली की, त्यांचे नाव देशातील सर्वात प्रतिष्ठित डॉक्टरांच्या यादीत समाविष्ट झाले.
डॉ. रॉय हे केवळ डॉक्टर नव्हते तर एक दूरदर्शी शिक्षणतज्ज्ञही होते. ते जेव्हा कलकत्ता विद्यापीठाचे कुलगुरू होते, तेव्हा दुसऱ्या महायुद्धादरम्यान जपानी हवाई हल्ल्यांचा धोका निर्माण झाला होता. त्या काळात त्यांनी विद्यार्थी आणि शिक्षकांच्या सुरक्षेतेत महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावली होती.
ते अनेक सामाजिक आणि मदतकार्यातही सक्रिय राहिले. वैद्यकीय आणि समाजसेवेतील त्यांचे योगदान लक्षात घेऊन १९४४ मध्ये त्यांना ‘डॉक्टरेट ऑफ सायन्स’ या पदवीने सन्मानित करण्यात आले.
देशासाठी त्यांनी दिलेल्या असाधारण योगदानाचा गौरव करत भारत सरकारने १९६१ मध्ये त्यांना देशाचा सर्वोच्च नागरी सन्मान ‘भारतरत्न’ प्रदान केला. एक रंजक योगायोग असा की, १ जुलै १९६२ रोजी, म्हणजेच त्यांच्या वाढदिवसाच्या दिवशीच त्यांचे निधन झाले.
इंडियन मेडिकल असोसिएशनच्या (IMA) शिफारशीवरून भारत सरकारने १९९१ मध्ये पहिल्यांदा ‘राष्ट्रीय डॉक्टर्स डे’ साजरा करण्यास सुरुवात केली. डॉ. बी. सी. रॉय यांच्या योगदानाचा सन्मान करणे आणि देशभरातील डॉक्टरांच्या सेवेला ओळख देणे हा यामागील मुख्य उद्देश होता.
