ncert
NCERT Book Syllabus Change: नॅशनल कौन्सिल ऑफ एज्युकेशनल रिसर्च अँड ट्रेनिंगने (NCERT) इयत्ता ८ वीचे सामाजिक शास्त्राचे सुधारित पुस्तक प्रसिद्ध केले आहे. या नवीन पुस्तकात भारताचे स्वातंत्र्य, फाळणी आणि स्वातंत्र्य चळवळीशी संबंधित अनेक महत्त्वाच्या भागांमध्ये बदल करण्यात आले आहेत. विशेषतः काँग्रेसची भूमिका, विनायक दामोदर सावरकर यांचा ‘स्वराज’चा विचार आणि नेताजी सुभाषचंद्र बोस यांच्याशी संबंधित माहिती नवीन पद्धतीने मांडण्यात आली आहे. या बदलांमुळे शिक्षण आणि इतिहासाच्या क्षेत्रात पुन्हा एकदा नवीन चर्चा सुरू झाली आहे.
पूर्वीच्या आवृत्तीत (Edition) असे लिहिले होते की, महात्मा गांधी आणि बहुतांश काँग्रेस नेते फाळणीच्या विरोधात होते, परंतु परिस्थितीमुळे त्यांनी ती स्वीकारली. तर, सुधारित पुस्तकात ही बाब अधिक संतुलित पद्धतीने मांडण्यात आली आहे. इंग्रजांनी प्रदीर्घ काळ हिंदू आणि मुस्लिम समुदायांमध्ये मतभेद वाढू दिले, ज्यामुळे परिस्थिती अधिक गुंतागुंतीची झाली, असे यात नमूद केले आहे. तसेच, फाळणी ही संपूर्ण देशाची इच्छा नव्हती, तर काही घटकांमध्ये निर्माण झालेल्या मतभेदांचा तो परिणाम होता, असेही म्हटले आहे. पूर्वीच्या पुस्तकात काँग्रेस नेत्यांच्या हतबलतेचा जो उल्लेख होता, तो आता काढून टाकण्यात आला आहे.
सुधारित प्रकरणामध्ये स्वातंत्र्याच्या मागणीचा इतिहास अधिक सविस्तरपणे मांडण्यात आला आहे. आता यामध्ये १९२५ मध्ये वि. दा. सावरकर यांनीही स्वराज्याची मागणी केली होती, हा मुद्दा जोडण्यात आला आहे. याशिवाय योगी श्री अरविंद यांच्या सुरुवातीच्या विचारांचाही उल्लेख करण्यात आला आहे. पूर्वी हा भाग प्रामुख्याने काँग्रेस नेते, मौलाना हसरत मोहानी, जवाहरलाल नेहरू आणि नेताजी सुभाषचंद्र बोस यांच्यापुरता मर्यादित होता.
नवीन पुस्तकात नेताजी सुभाषचंद्र बोस यांच्या जर्मनी प्रवासाशी संबंधित भागामध्येही बदल करण्यात आला आहे. पूर्वीच्या पुस्तकात ॲडॉल्फ हिटलर आणि नाझी विचारसरणीचा स्पष्ट उल्लेख होता. आता त्याऐवजी केवळ इतकेच लिहिले आहे की, नेताजींनी ब्रिटिश शासनाचा विरोध करणाऱ्या देशांकडून सहकार्य मिळवण्याचा प्रयत्न केला होता. हिटलर आणि नाझी विचारसरणीचा थेट उल्लेख आता वगळण्यात आला आहे.
१९४२ च्या ‘भारत छोडो’ (Leave India) आंदोलनाशी संबंधित भागातही काही बदल करण्यात आले आहेत. पूर्वी जिथे महात्मा गांधी, जवाहरलाल नेहरू आणि सरदार पटेल यांसारख्या नेत्यांची नावे घेऊन त्यांच्या अटकेचा उल्लेख करण्यात आला होता, तिथे आता केवळ ‘काँग्रेसचे जवळपास सर्वच नेतृत्व अटक करण्यात आले होते’ असे लिहिले आहे. यासोबतच, समाजवादी नेते राममनोहर लोहिया आणि जयप्रकाश नारायण यांच्या भूमिकेला अधिक ठळकपणे समाविष्ट करण्यात आले आहे.
NCERT चे हे सुधारित पुस्तक शैक्षणिक वर्ष २०२६-२७ पासून देशभरातील शाळांमध्ये शिकवले जाईल. यापूर्वी, याच पुस्तकातील न्यायव्यवस्थेशी संबंधित एका प्रकरणावरून वाद झाला होता, त्यानंतर सर्वोच्च न्यायालयाच्या निर्देशानुसार तो भाग पुन्हा लिहिला गेला आणि नंतर सुधारित आवृत्ती जारी करण्यात आली.
NCERT च्या अधिकाऱ्यांनी दिलेल्या माहितीनुसार, संस्था वेळोवेळी शिक्षक, तज्ज्ञ आणि इतर घटकांकडून मिळणाऱ्या सूचना व प्रतिक्रियांचे पुनरावलोकन करते. त्याच प्रक्रियेचा एक भाग म्हणून पुस्तकांमध्ये आवश्यकतेनुसार बदल केले जातात, जेणेकरून अभ्यासक्रम अधिक संतुलित आणि अपडेटेड करता येईल. मात्र, इतिहासाच्या प्रकरणात करण्यात आलेल्या या नवीन बदलांवर NCERT आणि शिक्षण मंत्रालयाकडून स्वतंत्रपणे कोणतीही अधिकृत टिप्पणी करण्यात आलेली नाही.
.png "Videos"){kind=small}
