शुक्रवार, 6 नोव्हेंबर 2026
फोटो सौजन्य- सोशल मीडिया
Women in Management Report: आंतरराष्ट्रीय श्रम संगठन (ILO) च्या एका नवीन अहवालात काम करणाऱ्या महिलांच्या स्थितीबाबत अनेक धक्कादायक खुलासे केले आहेत. ‘विमेन इन बिजनेस अँड मॅनेजमेंट – स्केलिंग सक्सेस’ नावाच्या या अहवालानुसार, भारतातील मॅनेजरियल (व्यवस्थापकीय) पदांवर महिलांची हिस्सेदारी १२ टक्क्यांपेक्षाही कमी आहे.
या स्पर्धेत भारत आशिया-प्रशांत क्षेत्रातील ३४ देश आणि अर्थव्यवस्थांमध्ये ३२ व्या स्थानावर आहे. या यादीत भारत केवळ पाकिस्तान आणि बांग्लादेशच्या पुढे आहे. हा अहवाल देशाच्या कॉर्पोरेट जगतातील लैंगिक समानता, पगारातील तफावत आणि व्यवस्थापनाच्या वेगवेगळ्या स्तरांवर महिलांच्या सहभागाचे चित्र स्पष्ट करतो. हा अहवाल ९९ देशांमधील ११,९५७ उद्योगांवर केलेल्या ILO च्या सर्वेक्षणावर आधारित आहे.
आंतरराष्ट्रीय श्रम संगठनच्या अहवालातील आकडेवारीनुसार, आशिया-प्रशांत क्षेत्रात दर पाचपैकी एक म्हणजेच जवळपास २० प्रतिशत महिला मॅनेजर आहेत, तर जागतिक आकडेवारी ३०.५ टक्के आहे. भारतामध्ये एकूण मॅनेजर पदांसह सीनियर आणि मिडिल मॅनेजमेंट या दोन्ही स्तरांवर महिलांचा सहभाग अत्यंत कमी आहे. ‘सेंटर फॉर विमेंस डेव्हलपमेंट स्टडीज’च्या प्राध्यापक नीथा एन. यांच्या मते, या तफावतीमागे मुख्यत्वे दोन मोठी कारणे आहेत. पहिले म्हणजे महिलांच्या क्षमतेबद्दल समाजात असणारे रुढीवादी विचार, ज्यामुळे त्यांना उच्च पदांसाठी योग्य मानले जात नाही; आणि दुसरे म्हणजे घर-परिवार व मुलांच्या संगोपनाची मोठी जबाबदारी, ज्यामुळे महिलांना स्वतःहूनच या पदांपासून मागे हटवावे लागते.
अहवालानुसार, भारतातील महिला कर्मचाऱ्यांना पुरुषांच्या तुलनेत प्रति तासाला जवळपास २८ टक्के कमी पगार मिळतो. २३ आशिया-प्रशांत अर्थव्यवस्थांमध्ये हा चौथा सर्वात मोठा जेंडर वेज गॅप (लैंगिक वेतन तफावत) आहे. या बाबतीत भारताच्या पुढे केवळ टोंगा (जवळपास ६४ टक्के), दक्षिण कोरिया (जवळपास ४१ टक्के) आणि व्हानुआतू (जवळपास २९ टक्के) हे देश आहेत.
मात्र, एक सकारात्मक बाजू समोर आली आहे ती म्हणजे, मॅनेजरच्या स्तरावर भारतात महिला आणि पुरुषांच्या पगारातील तफावत जवळपास शून्य आहे. म्हणजेच उच्च पदांवर पोहोचल्यानंतर पुरुष आणि महिलांच्या कमाईमध्ये मोठा फरक दिसून येत नाही.
अहवालात शिक्षणाच्या क्षेत्रातील महिलांच्या सहभागावरही चर्चा करण्यात आली आहे. भारतात उच्च शिक्षण घेणाऱ्या एकूण महिलांपैकी २३.१ टक्के महिलांनी विज्ञान, तंत्रज्ञान, अभियांत्रिकी आणि गणित (STEM) या विषयांचे शिक्षण घेतले आहे, तर पुरुषांमध्ये हा आकडा ३१.४ टक्के आहे. आंतरराष्ट्रीय श्रम संगठनचे म्हणणे आहे की, वेतन आणि पदांमध्ये असणारी ही तफावत केवळ शिक्षण किंवा कामाच्या तासांच्या आधारावर समजून घेता येत नाही. यासाठी अनेक समस्या जबाबदार आहेत; जसे की व्यवसायाचे लैंगिक विभाजन, महिलांच्या कामाचे कमी मोजमाप आणि कुटुंबाची काळजी घेण्याशी संबंधित जबाबदाऱ्या या मोठ्या समस्या आहेत.
या अहवालातील सकारात्मक बाजू पाहिल्यास असे समोर येते की, ज्या कंपन्या किंवा व्यवसायांची धुरा महिलांच्या हातात असते, त्यांच्या व्यावसायिक कामगिरीमध्ये सुधारणा दिसून आली आहे. ज्या व्यवसायांचे नेतृत्व महिला सीईओ करतात, त्या व्यवसायांना पुरुष सीईओ असलेल्या व्यवसायांच्या तुलनेत चांगले व्यावसायिक परिणाम मिळण्याची शक्यता ६.४ टक्के जास्त असते. तसेच, ज्या कंपन्यांच्या बोर्डाच्या चेयरपर्सन महिला आहेत, तिथे उत्तम निकाल मिळण्याची शक्यता १७.५ टक्के जास्त वर्तवली गेली आहे.
Ans: आंतरराष्ट्रीय श्रम संगठनच्या (ILO) अहवालानुसार, भारतातील मॅनेजरियल पदांवर महिलांची हिस्सेदारी १२ टक्क्यांपेक्षाही कमी आहे.
Ans: अहवालानुसार, भारतातील महिला कर्मचाऱ्यांना पुरुषांच्या तुलनेत प्रतिसाताला जवळपास २८ टक्के कमी पगार मिळतो.
Ans: ज्या कंपन्यांचे नेतृत्व महिला सीईओ करतात किंवा ज्यांच्या बोर्डाच्या चेयरपर्सन महिला आहेत, त्या कंपन्यांमध्ये इतर व्यवसायांच्या तुलनेत चांगले व्यावसायिक परिणाम (Business Outcomes) मिळण्याची शक्यता अधिक असते.
