पण हे स्टेम लॅब आहे तरी काय ?
स्टेम लॅब (STEM Lab) म्हणजे अशी प्रयोगशाळा जिथे विद्यार्थी विज्ञान, तंत्रज्ञान, अभियांत्रिकी आणि गणित या विषयांचा एकत्रितपणे आणि प्रत्यक्ष कृतीतून अभ्यास करतात. ‘STEM’ या शब्दाचा अर्थ असा की,
S – Science (विज्ञान)
T – Technology (तंत्रज्ञान)
E – Engineering (अभियांत्रिकी)
M – Mathematics (गणित)
प्रात्यक्षिक शिक्षण: येथे पुस्तकी ज्ञानापेक्षा प्रयोगांवर जास्त भर दिला जातो. विद्यार्थी स्वतः मॉडेल्स किंवा रोबोट्स बनवून संकल्पना समजून घेतात.
आधुनिक उपकरणं: स्टेम लॅबमध्ये सामान्यत 3 डी प्रिंटर्स, रोबोटिक्स किट्स, सेन्सर्स, कोडिंग सॉफ्टवेअर आणि इलेक्ट्रॉनिक्सची साधने उपलब्ध असतात.
समस्या निवारण (Problem Solving): विद्यार्थ्यांना वास्तविक जगातील समस्या दिल्या जातात आणि त्या सोडवण्यासाठी त्यांना तंत्रज्ञानाचा वापर करुन तुम्ही ते कसं सोडवू शकाल याबाबत टास्क दिला जातो. क्रिएटीव्हीबाबत ही लॅब विद्यार्थ्यांना नवीन शोध लावण्यास आणि त्यांच्या कल्पनाशक्तीला वाव देण्यास मदत करते.
स्टेम लॅबचा फायदा काय ?
या STEM Lab मध्ये रोबोटिक्स, कोडिंग, एक्सपेरिमेंटल सायन्स आणि २१व्या शतकातील जीवन कौशल्यांवर आधारित उपक्रम राबवले जाणार असून विद्यार्थ्यांमध्ये संशोधन व आवड निर्माण करणे, विद्यार्थ्यांना प्रत्यक्ष प्रयोगांद्वारे शिकण्याची संधी मिळणार आहे. तसेच विद्यार्थ्यांच्या सर्जनशीलतेला चालना मिळते.
स्टेम लॅब (STEM Lab) मध्ये प्रवेश घेण्याची प्रक्रिया ही तुम्ही कोणत्या स्तरावर (शाळा, कॉलेज किंवा खाजगी संस्था) प्रवेश घेऊ इच्छिता यावर अवलंबून असते. याचे मुख्य दोन प्रकार खालीलप्रमाणे आहेत:
शालेय स्तरावर (In-School STEM Labs)
आजकाल अनेक शाळांनी स्वतःची ‘अटल टिंकरिंग लॅब’ (Atal Tinkering Lab) किंवा स्टेम लॅब सुरू केली आहे.
प्रक्रिया: जर तुमच्या शाळेत अशी लॅब असेल, तर तुम्हाला वेगळा प्रवेश घेण्याची गरज नसते. विज्ञान किंवा तंत्रज्ञान विषयाच्या तासाला किंवा ‘लॅब सेशन’ दरम्यान विद्यार्थ्यांना तिथे नेले जाते.
स्टेम प्रशिक्षण केंद्रात प्रवेशिका कशी घ्यावी ?
अनेक शाळा स्टेम प्रशिक्षण विद्यार्थ्यांना देण्यासाठी प्रयत्नशील आहेत. पण या व्यतिरिक्त देखील अनेक खाजगी संस्था किंवा कोडिंग क्लासेस स्वतःची स्टेम लॅब चालवतात.
प्रवेश परीक्षा:
भारतात अभियांत्रिकी (Engineering) साठी JEE Main, MHT-CET किंवा विज्ञानातील संशोधनासाठी IISER/NEST सारख्या परीक्षा द्याव्या लागतात.
कौशल्य विकास:
केवळ पदवी पुरेशी नसते, तर प्रत्यक्ष प्रयोगांची आवड असणे महत्त्वाचे असते. थोडक्यात काय तर डिजिटल आणि तंत्रज्ञानाच्या सहाय्याने विज्ञानात एक नवी पिढी घडवण्यासाठी ही कार्यशाळा काम करतात.
