रविवार, 15 नोव्हेंबर 2026
जन्माने हिंदू नसल्यास मंदिरात प्रवेश नाकारता येतो का? उच्च न्यायालयाने दिले स्पष्ट उत्तर
लॉरा फ्रान्सिस अय्यंगार नावाच्या एका अमेरिकन नागरिकाने मद्रास उच्च न्यायालयात एक याचिका दाखल केली होती. वास्तविक पाहता, तामिळनाडू हिंदू धार्मिक आणि धर्मादाय विभाग (HR&CE) ने तिला “अमेरिकन ख्रिश्चन महिला” असल्याचे कारण देत, तंजावर जिल्ह्यातील करप्पनकाडू येथील श्री अरुलमिगु अभिष्टा वरदराजपेरुमल मंदिरात प्रवेश करण्यापासून रोखले होते.
बार अँड बेंचच्या अहवालानुसार, त्या महिलेने न्यायालयाला सांगितले की, ती अमेरिकन नागरिक आहे, परंतु हिंदू धर्माकडे आकर्षित झाली आहे आणि अनेक वर्षांपासून या धर्माचे पालन करत आहे. तिने भारतातील अनेक हिंदू मंदिरांना तीर्थयात्रा केल्या आहेत आणि तिच्या व्हिसा अर्जासह सर्व सरकारी नोंदींमध्ये स्वतःची ओळख हिंदू म्हणून दिली आहे.
लॉराने १७ सप्टेंबर २०२३ रोजी याच मंदिरात वरदा बालाजी व्यंकटकृष्णन नावाच्या एका हिंदू पुरुषाशी लग्न केले. विशेष म्हणजे, तिच्या पतीचे आजोबा देखील या मंदिराचे विश्वस्त होते. जेव्हा तिने अलीकडेच मंदिराला भेट दिली, तेव्हा ती हिंदू नाही असे समजून स्थानिकांनी तिच्या प्रवेशास आक्षेप घेतला. त्यानंतर तिच्या पतीने मंदिरात पूजा करण्याची परवानगी मागण्यासाठी अधिकाऱ्यांना पत्र लिहिले, ज्यामुळे विभागाने तिला प्रवेशबंदीचा आदेश जारी केला.
एचआर अँड सीई विभागाने न्यायालयात असा युक्तिवाद केला की याचिकाकर्ती अमेरिकन नागरिक असल्याने, ती ख्रिश्चन आहे असे गृहीत धरले गेले. प्रशासनाने सांगितले की, त्या महिलेला मंदिरात प्रवेश करण्यापासून पूर्णपणे बंदी घालण्यात आली नव्हती, परंतु काही भक्तांनी आक्षेप घेतल्यानंतर तिला फक्त मंदिराच्या परिसरातच राहण्याचा सल्ला देण्यात आला होता.
न्यायमूर्ती डी. भरत चक्रवर्ती यांनी विभागाचे युक्तिवाद फेटाळून लावले आणि लॉराची याचिका मंजूर केली. खटल्याची सुनावणी करताना, न्यायालयाने अनेक महत्त्वाची निरीक्षणे नोंदवली. न्यायालयाने म्हटले, “ऐतिहासिकदृष्ट्या, हिंदू धर्म नेहमीच सर्वसमावेशक राहिला आहे. इतर काही धर्मांप्रमाणे, त्यात सामील होण्यासाठी कोणत्याही अनिवार्य औपचारिक धर्मांतर समारंभाची किंवा प्रमाणपत्राची आवश्यकता नसते.”
न्यायालयाने म्हटले, “केवळ याचिकाकर्त्याचे नाव ‘लॉरा फ्रान्सिस’ आहे किंवा तिच्याकडे अमेरिकन नागरिकत्व आहे म्हणून तिला हिंदूचा दर्जा नाकारला जाऊ शकत नाही. तिचे आचरण आणि श्रद्धा स्पष्टपणे सिद्ध करतात की ती हिंदू धर्माचे पालन करते.” उच्च न्यायालयाने म्हटले की, याचिकाकर्तीने सातत्याने स्वतःची ओळख हिंदू म्हणून दिली आहे. त्यामुळे, विभागाचा तो आदेश, ज्यात तिचा उल्लेख ‘अमेरिकन ख्रिश्चन महिला’ असा करण्यात आला होता, तो अवैध आहे.
मद्रास उच्च न्यायालयाने अधिकाऱ्यांना सक्त निर्देश दिले आहेत की, याचिकाकर्तीला कोणत्याही मंदिरात (श्री अरुलमिगु अभिष्ट वरदराजपेरुमल मंदिरासह) हिंदू महिला भक्ताला मिळणारे कोणतेही हक्क नाकारू नयेत. तथापि, हा प्रवेश मंदिराच्या चालीरीती आणि नियमांच्या अधीन असेल. न्यायालयाने हे देखील स्पष्ट केले की, याचिकाकर्ती अशा कोणत्याही विशेष विशेषाधिकारांवर किंवा हक्कांवर दावा करू शकत नाही, जे सर्वसाधारणपणे इतर हिंदू महिला भक्तांना मिळत नाहीत.
