गुरुवार, 29 ऑक्टोबर 2026
तोंडाच्या आतील बदलांकडे दुर्लक्ष नको; सुपारी, पान आणि गुटख्यामुळे वाढतो कर्करोगाचा धोका! वेळीच व्हा सावध
Cancer: बऱ्याच व्यक्तींना सुपारी, पान किंवा गुटखा खाण्याची सवय किरकोळ वाटते. मात्र, या सवयींमुळे तोंडाच्या आतील भागाला हळूहळू नुकसान होऊ शकते. सुरुवातीला तोंडात जळजळ होणे, पांढरे किंवा लाल चट्टे दिसणे, तसेच तोंड उघडण्यास त्रास होणे अशी लक्षणे दिसू शकतात. या बदलांकडे वेळीच लक्ष दिले नाही, तर भविष्यात तोंडाच्या कर्करोगाचा धोका वाढू शकतो. त्यामुळे अशी लक्षणे दिसल्यास त्याकडे दुर्लक्ष न करता डॉक्टरांकडून तपासणी करून घेणे गरजेचे आहे. याविषयी डॉ. अमित चक्रवर्ती, हेड अँड नेक कॅन्सर सर्जन, एसएसओ कॅन्सर हॉस्पिटल, मुंबई यांनी सविस्तर माहिती दिली आहे.(फोटो सौजन्य – istock)
सुपारी खाणे देखील आरोग्यासाठी हानिकारक ठरू शकते. नियमित सुपारी चघळल्यामुळे तोंडाच्या आतील नाजूक त्वचेला त्रास होतो आणि पेशींमध्ये असामान्य बदल घडवून आणणाऱ्या घटकांचा संपर्क येतो. त्यात तंबाखूची भर पडल्यास कर्करोगाचा धोका आणखी वाढतो, कारण तंबाखूमध्ये कर्करोगास कारणीभूत ठरणारी अनेक रसायने असतात.
अनेक व्यक्तींचा असा गैरसमज असतो की तोंडात एखादी जखम किंवा गाठ दिसत नाही म्हणजे काही गंभीर समस्या नसेल. मात्र, बऱ्याचदा सुपारी, पान किंवा गुटखा सतत खाल्ल्यामुळे तोंडाच्या आतील आवरणात कर्करोगाची स्पष्ट लक्षणे दिसण्यापूर्वीच अंतर्गत बदल होऊ शकतात. काही बदलांमुळे भविष्यात कर्करोग होण्याचा धोका वाढू शकतो. अशा स्थितींना कर्करोगापूर्वीची अवस्था किंवा कर्करोगाचा धोका वाढवणारे विकार असे म्हटले जाते.
सुपारी खाण्याशी संबंधित एक महत्त्वाचा विकार म्हणजे ओरल सबम्युकस फायब्रोसिस. या विकारात गालाच्या आतील भागातील ऊती हळूहळू कडक होतात आणि त्यांची लवचिकता कमी होते. त्यामुळे आतील भागात तंतुमय पट्टे तयार होऊ लागतात. सुरुवातीला तिखट पदार्थ खाल्ल्यानंतर तोंडात जळजळ होणे, गालांच्या आतील भागात ताण जाणवणे किंवा तोंड पूर्ण उघडता न येणे अशी लक्षणे दिसू शकतात. कालांतराने तोंड उघडण्याची क्षमता आणखी कमी होऊ शकते. त्यामुळे ही लक्षणे केवळ सुपारी खाण्यामुळे होणारा सामान्य त्रास समजून त्याकडे दुर्लक्ष करू नका.
तोंडातील पांढऱ्या किंवा लाल चट्ट्यांकडे दुर्लक्ष करु नका:
तोंडाच्या आतील भागात पांढरा चट्टे दिसणे हे ल्युकोप्लाकिया या विकाराचे लक्षण असू शकते. इतर कारणांमुळे हा डाग निर्माण झालेला नाही असे तपासणीत स्पष्ट झाल्यानंतर या स्थितीचे निदान केले जाते. काही पांढऱ्या डागांमध्ये पेशींमधील असामान्य बदल आढळू शकतात. त्याचप्रमाणे, तोंडाच्या आतील भागात दिसणारे लाल चट्टे देखील महत्त्वाचे असतात. या स्थितीला एरिथ्रोप्लाकिया म्हणतात. अशा काही चट्ट्यांमध्ये कर्करोगपूर्व बदल आढळण्याची शक्यता अधिक असल्याने त्यांची तातडीने तपासणी करणे आवश्यक असते.
दोन आठवड्यांपेक्षा जास्त काळ लक्षणे आढळल्यास त्वरित वैद्यकीय सल्ला घ्या
तोंडात जखम होणे, पांढरे किंवा लाल चट्टे दिसणे, सतत जळजळ होणे, विनाकारण रक्त येणे, गाठ जाणवणे किंवा तोंड उघडण्यास त्रास होणे ही लक्षणे सामान्य समजून त्याकडे दुर्लक्ष करू नका. विशेषतः सुपारी, पान किंवा गुटखा खाण्याची सवय असलेल्या व्यक्तींनी अधिक सतर्क राहणे गरजेचे आहे. तोंडाच्या आतील भागात कोणताही असामान्य बदल दोन आठवड्यांपेक्षा जास्त काळ टिकून राहिल्यास डॉक्टरांकडून तपासणी करून घ्यावी. तपासणीदरम्यान संशयास्पद भाग आढळल्यास पुढील चाचण्या किंवा बायोप्सी करण्याचा सल्ला दिला जाऊ शकतो. वेळेत निदान झाल्यास संबंधित भागावर लक्ष ठेवणे, आवश्यक तपासण्या करणे आणि योग्य उपचार सुरू करणे शक्य होते.
तंबाखू खाणे बंद केले म्हणजे तोंडाच्या कर्करोगाचा धोका पूर्णपणे टळतो, असे नाही. सुपारी खाण्याची सवय सुरू राहिल्यास तोंडाच्या आतील ऊतींना नुकसान होऊ शकते. त्यामुळे सुपारी, पान आणि गुटखा खाणे बंद करणे तसेच तंबाखूपासून दूर राहणे गरजेचे आहे.
तोंडाच्या कर्करोगाचा धोका असलेल्या व्यक्तींनी वेदना होण्याची किंवा स्पष्ट गाठ दिसण्याची वाट पाहू नये. तोंडाच्या आतील भागात होणारे सुरुवातीचे बदल ओळखणे, वेळीच डॉक्टरांकडून तपासणी करून घेणे आणि सुपारी, पान व गुटख्याची सवय सोडणे हे कर्करोगाचा धोका कमी करण्यासाठी महत्त्वाचे पाऊल ठरते.
Ans: होय. सुपारी, तंबाखूयुक्त गुटखा आणि तंबाखूजन्य पदार्थांच्या सेवनामुळे तोंडाच्या कर्करोगाचा धोका वाढतो.
Ans: होय. सुपारी, तंबाखू आणि गुटख्याचे सेवन बंद केल्याने तोंडाच्या कर्करोगाचा धोका कमी करण्यास मदत होते. सेवन बंद करण्यासाठी गरज असल्यास डॉक्टरांची मदत घ्यावी.
Ans: तोंडातील जखम दोन आठवड्यांपेक्षा जास्त काळ बरी होत नसेल, गाठ जाणवत असेल किंवा पांढरे-लाल चट्टे कायम राहत असतील, तर त्वरित तपासणी करून घ्यावी. लक्षणांकडे दुर्लक्ष करू नये.
