शिव्यांची प्रथा! साताऱ्यातील ‘या’ दोन गावांत दोन सवतींच्या भांडणातून सुरू झालेली अनोखी परंपरा! पाहा काय आहे ‘बोरीचा बार’

महाराष्ट्रातील एका भागात नागपंचमीच्या दुसऱ्या दिवशी पार पडणाऱ्या अत्यंत अनोख्या आणि थक्क करणाऱ्या परंपरेची जोरदार चर्चा रंगली आहे. दोन लगतच्या गावांमधील शेकडो वर्षांची जुनी कथा आणि त्यातून सुरु झालेला हा आगळावेगळा खेळ नेमका कसा साजरा केला जातो, हे जाणून घेण्याची उत्सुकता सर्वांमध्ये निर्माण झाली आहे.

• सातारा जिल्ह्यातील बोरी आणि सुखेड या गावांमध्ये नागपंचमीच्या दुसऱ्या दिवशी ‘बोरीचा बार’ हा अनोखा सण साजरा होतो.
• दोन सवतींच्या जुन्या भांडणाच्या कथेवरून सुरू झालेली ही प्रथा आज एका मनोरंजक लोकखेळाचे रूप बनली आहे.
• दोन्ही गावांतील महिला एकत्र येत वर्षभराचा ताण विसरून पारंपरिक खेळ खेळत सामाजिक सलोखा आणि बंधुभाव जपतात.

महाराष्ट्राच्या लोकसंस्कृतीत अनेक रंजक आणि अगदी थक्क करणाऱ्या परंपरा पाहायला मिळतात. सातारा जिल्ह्यातील खंडाळा तालुक्यात वसलेल्या बोरी आणि सुखेड या दोन गावांमध्ये नागपंचमीच्या दुसऱ्या दिवशी साजरा होणारा ‘बोरीचा बार’ हा एकमेकांना अक्षरशः शिव्या देण्याचा असाच एक आगळावेगळा सण आहे.

इतिहास आणि आख्यायिका

शेकडो वर्षांची परंपरा लाभलेल्या या उत्सवामागे दोन सवतींच्या भांडणाची एक कथा सांगितली जाते. जुन्या काळात बोरी आणि सुखेड या लगतच्या गावांमध्ये राहणाऱ्या दोन सवतींचे एकमेकांशी न पटल्यामुळे मोठे भांडण झाले. एका ओढ्याच्या कडेला भांडता भांडता कि काय त्यांचा तिथे मृत्यू झाला. काळाच्या ओघात या भांडणाच्या प्रथेने लोकपरंपरेचे रूप घेतले. या प्रथेत कोणत्याही प्रकारचा द्वेष, वैर किंवा शत्रुत्व नसून, हा एक लोकखेळाचा आणि मनोरंजनाचा भाग मानला जातो.

एका मुलीच्या शिक्षणासाठी जपानने ३ वर्षे सुरू ठेवले होते रेल्वे स्टेशन; नफ्या-तोट्यापेक्षा शिक्षणाचे महत्त्व केले होते अधोरेखित!

परंपरा आणि स्वरूप

दरवर्षी नागपंचमीच्या दुसऱ्या दिवशी दुपारी बोरी आणि सुखेड या दोन्ही गावांच्या सरहद्दीवरून वाहणाऱ्या ओढ्यावर दोन्ही गावांतील महिला मोठ्या संख्येने एकत्र येतात. सनई-हलगीच्या तालावर वाजत-गाजत आणि गाणी गात महिला ओढ्याच्या तीरावर पोहोचतात.

या उत्सवाचे मुख्य वैशिष्ट्य म्हणजे ओढ्याच्या दोन्ही तीरांवर किंवा पाण्यात उभ्या राहून दोन्ही गावांतील महिला एकमेकींवर शिव्यांची तुफान लाखोली वाहतात. हातवारे, आरोळ्या, गाणी आणि टाळ्यांच्या कडकडाटात शिव्यांचा हा ‘बार’ उडवला जातो. ओढ्याच्या पात्रात एकमेकींवर पाणी उडवून हा खेळ अधिक रंगतो. विशेष म्हणजे या शिवीगाळातून कसलाही मनस्ताप न होता, वर्षभराचा सर्व ताणतणाव विसरून महिला हा आनंद लुटतात.

तुम्ही दिवसभराच्या आहारातून किती कॅलरीज घेता? वजन कमी करण्यासाठी आणि वाढवण्यासाठी काय आहे नेमके कॅलरी इनटेकचे गणित! समजून घ्या

आजचे स्वरूप आणि उत्साह

आजच्या काळातही ‘बोरीचा बार’ पाहण्यासाठी आजूबाजूच्या परिसरातून हजारो नागरिक आणि पर्यटक मोठी गर्दी करतात. लग्न होऊन सासरी गेलेल्या माहेरवाशिणी या अनोख्या सणासाठी आवर्जून माहेरी येतात. शिव्यांचा हा खेळ पार पडल्यानंतर दोन्ही गावांतील महिला एकत्र येऊन झिम्मा, फुगडी आणि पारंपरिक खेळ खेळतात. ओढ्याकाठी दुकाने सजल्याने या परिसराला यात्रेचे स्वरूप प्राप्त होते. अशा प्रकारे ही अनोखी लोकपरंपरा सुखेड आणि बोरी गावातील सामाजिक सलोखा व बंधुभाव टिकवून ठेवण्याचे काम करत आहे.