शनिवार, 17 ऑक्टोबर 2026
आयुर्वेदाने सात्विक, राजसिक आणि तामसिक या तीन प्रकारांमध्ये अन्नाची विभागणी केली आहे आणि सहा ऋतु आणि चवीनुसार खाण्याची शिफारस केली आहे. आयुर्वेदामध्ये सहा प्रमुख चवींची चर्चा केली आहे- गोड(sweet), आंबट, खारट(salty), तिखट, कडू आणि तुरट, ज्या रोज घ्याव्यात. प्रत्येक चवचे विशिष्ट आरोग्य प्रभाव असतात आणि ते एकूण पोषण आणि तृप्ततेसाठी आवश्यक असतात.तथापि, योग्य आहार योजनेसाठी आयुर्वेदिक डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा.
सात्त्विक पदार्थ म्हणजे संतुलित आहार(food). यामध्ये ताजी सेंद्रिय फळे(fruit) आणि भाज्या(vegtable) , बहुतेक संपूर्ण धान्य, शेंगा आणि काजू, दूध(milk)आणि तूप, बीन्स आणि मसूर, वनस्पती-आधारित तेले(oil), मध(honey), मौल आणि मसाले जसे की मोहरी, जिरे, दालचिनी, धणे, आले आणि हळद यांचा समावेश आहे.
ताजे, पण पचायला जड पदार्थांना राजसिक म्हणतात. जे लोक भरपूर शारीरिक हालचाली करतात ते असे अन्न खाऊ शकतात. हे पदार्थ प्रोत्साहन देतात आणि जर जास्त प्रमाणात खाल्ले तर शारीरिक आणि मानसिक ताण येऊ शकतात. यामध्ये मसालेदार औषधी वनस्पती, कॉफी(coffee), चहा(tea) आणि मीठ(salt) यांचा समावेश आहे.
अशुद्ध, जड आणि मृत आहे. तामसिक अन्न खाल्ल्याने सुस्त होतो. यामध्ये कांदे आणि लसूण यांचा समावेश आहे.
आयुर्वेद मानतो की सार्वभौमिक जीवन शक्ती वात, पित्त आणि कफ दोष म्हणून ओळखल्या जाणार्‍या तीन वेगवेगळ्या शक्तींच्या रूपात प्रकट होते. सर्व व्यक्ती या दोषांचे एक अद्वितीय संयोजन आहेत, जे गर्भधारणेच्या वेळी निर्धारित केले जातात. कोणत्याही व्यक्तीचा आहार हा त्याच्या दोषावर अवलंबून असतो. बहुतेक लोकांमध्ये एक किंवा दोन दोष असतात जे वय(age), आहार, वातावरण(Atmosphere), हवामान आणि ऋतूनुसार बदलतात. चांगले आरोग्य, उर्जा आणि आयुष्यासाठी या दोषांमध्ये संतुलन राखणे आवश्यक आहे.
