शुक्रवार, 13 नोव्हेंबर 2026
मुलांमधील डायबिटीसची लक्षणे कशी ओळखावी (फोटो सौजन्य - iStock)
नवी दिल्ली येथील क्लाउडनाईन हॉस्पिटलमधील बालरोगतज्ञ आणि नवजात अर्भकतज्ज्ञ डॉ. रजत ग्रोव्हर यांच्याशी मुलांमधील मधुमेहाच्या लक्षणांविषयी महत्त्वाची माहिती दिली आहे. त्यांनी स्पष्ट केले की, जर एखादे मूल वारंवार पाणी मागत असेल, वारंवार लघवी करत असेल किंवा कोणत्याही स्पष्ट कारणाशिवाय त्याचे वजन कमी होत असेल, तर या बदलांकडे लक्ष देणे महत्त्वाचे आहे.
नॅशनल इन्स्टिट्यूट ऑफ डायबेटिस अँड डायजेस्टिव्ह अँड किडनी डिसीजेसच्या मते, टाईप १ मधुमेह मुलांमध्ये आणि किशोरवयीन मुलांमध्ये होण्याची शक्यता सर्वाधिक असते. तथापि, तो कोणत्याही वयात होऊ शकतो. टाईप १ मधुमेह असलेल्या मुलांमध्ये सामान्यतः खूप कमी लक्षणे दिसतात. या लक्षणांमध्ये सामान्यतः वारंवार लघवी होणे, जास्त भूक लागणे आणि जास्त तहान लागणे यांचा समावेश असतो. काही प्रकरणांमध्ये, मुलांना टाईप २ मधुमेह देखील होऊ शकतो. डॉ. रजत ग्रोव्हर यांच्या मते, पालकांनी मुलांमधील मधुमेहाची सुरुवातीची लक्षणे ओळखण्याचा प्रयत्न केला पाहिजे. मुलामध्ये हे बदल दिसून आल्यास, ताबडतोब डॉक्टरांचा सल्ला घ्या.
जर एखादे मूल रात्री वारंवार लघवी करत असेल, तर हे मधुमेहाचे सुरुवातीचे लक्षण असू शकते. काही मुलांना रात्री वारंवार लघवीचा त्रास होतो, परंतु ते उठून शौचालयात जाण्याऐवजी अंथरूण ओले करतात. जर एखादे मूल रोज अंथरूण ओले करत असेल आणि दिवसातून अनेक वेळा लघवी करत असेल, तर त्यांनी डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा. जेव्हा रक्तातील साखरेची पातळी वाढते, तेव्हा शरीर लघवीद्वारे अतिरिक्त ग्लुकोज बाहेर टाकण्याचा प्रयत्न करते.
Diabetes: टाइप-1 की टाइप-2 मधुमेह? कोणता अधिक धोकादायक; जाणून घ्या दोन्हीतील महत्त्वाचे फरक
जर एखादे मूल सतत वारंवार लघवी करत असेल आणि दिवसभर पाणी मागत असेल, तर हे मुलांमधील मधुमेहाचे सुरुवातीचे लक्षण असू शकते. पालकांनी मुलाची वारंवार लागणारी तहान किंवा कोरडे ओठ याला सामान्य समजू नये. जर हे बदल कायम राहिले, तर डॉक्टरांचा सल्ला घेणे उत्तम.
जर मधुमेह असलेल्या मुलाचे वजन झपाट्याने कमी होऊ लागले, परंतु त्याचा आहार सामान्य असेल, तर हे मधुमेहाचे लक्षण असू शकते. मुलांमध्ये वजन कमी होणे हे टाइप १ मधुमेहाचे लक्षण असू शकते. मधुमेहामध्ये इन्सुलिनच्या कमतरतेमुळे, शरीर ऊर्जेसाठी ग्लुकोजचा वापर करू शकत नाही आणि शरीर चरबी आणि स्नायूंमधून ऊर्जा घेऊ लागते. यामुळे मुलांचे वजन कमी होऊ शकते.
मधुमेहामध्ये, मुलांचे वजन कमी होऊ लागते आणि त्यांचा आहार वाढतो. पालक अनेकदा असे गृहीत धरतात की वाढत्या वयामुळे मूल जास्त खात आहे. तथापि, सामान्य आहार घेऊनही मुलाला वारंवार भूक लागत असेल, तर ते रक्तातील साखरेच्या वाढीमुळे असू शकते. मधुमेहामध्ये, शरीर ग्लुकोजचा वापर करू शकत नाही, ज्यामुळे शरीरातील पेशींना ऊर्जा मिळत नाही. यामुळे मुलाला वारंवार भूक लागू शकते.
मुलांना खेळायला आवडते, परंतु खेळताना किंवा धावताना ते थकत असतील किंवा खूप सुस्त दिसत असतील, तर त्याकडे दुर्लक्ष करू नये. रक्तातील साखर वाढल्यामुळे, ऊर्जेचा अपुरा वापर झाल्याने मुलाला सुस्त आणि अशक्त वाटू शकते.
कधीकधी, मुलांना स्पष्ट दिसत नाही किंवा अंधुक दिसण्याचा अनुभव येतो. ही समस्या गांभीर्याने घेतली पाहिजे. रक्तातील साखरेचे प्रमाण जास्त असल्यामुळे डोळ्यांच्या भिंगात अंधुकपणा येऊ शकतो. जरी मुलांची दृष्टी कधीकधी कमी होत असली तरी, त्वरित डोळ्यांची तपासणी करून घेणे महत्त्वाचे आहे.
मधुमेह असलेल्या काही मुलांना त्वचा, हिरड्या किंवा गुप्तांगांचे वारंवार संसर्ग होऊ शकतात. शिवाय, जर पालकांच्या लक्षात आले की त्यांच्या मुलाच्या जखमा बऱ्या होण्यास जास्त वेळ लागत आहे, तर हे मधुमेहाचे प्रारंभिक लक्षण असू शकते.
Ans: 14 नोव्हेंबर रोजी वर्ल्ड डायबिटीस डे साजरा केला जातो
Ans: जगभरातील लोकांना मधुमेह आजार, त्याचे धोके, प्रतिबंध आणि व्यवस्थापन याबद्दल जागरूक करणे हा त्याचा मुख्य उद्देश आहे
Ans: हो लहान मुलांनाही डायबिटीस होतो, सहसा टाइप १ डायबिटीस होताना दिसून येतो
