रविवार, 15 नोव्हेंबर 2026
World Heart Day: गुडघेदुखीचा हृदयाच्या आरोग्यावर कसा परिणाम होऊ शकतो? जाणून घ्या तज्ज्ञांनी दिलेली सविस्तर माहिती
World Heart Day: सतत गुडघेदुखी किंवा सांधेदुखी असल्यामुळे अनेक लोक चालणे, व्यायाम करणे किंवा इतर शारीरिक हालचाली करणे टाळतात. त्यामुळे हळूहळू त्यांची शारीरिक हालचाल कमी होऊ लागते. अशा प्रकारे वेदना आणि कमी हालचाल यांचे एक चक्र तयार होऊ शकते. याचा परिणाम केवळ गुडघ्यांवरच नाही, तर एकूण आरोग्यावर आणि हृदयाच्या आरोग्यावरही होऊ शकतो. याविषयी डॉ. निहार मोदी, ऑर्थोपेडिक सर्जन, अपोलो स्पेक्ट्रा हॉस्पिटल, मुंबई यांनी सविस्तर माहिती दिली आहे.(फोटो सौजन्य – istock)
गुडघेदुखी ही मुख्यतः हाडे, सांधे आणि स्नायूंशी संबंधित समस्या आहे. मात्र, त्याचा परिणाम शरीराच्या इतर भागांवरही होऊ शकतो. गुडघेदुखीमुळे चालणे, जिने चढणे किंवा व्यायाम करणे त्रासदायक झाले, तर व्यक्ती हळूहळू कमी हालचाल करू लागते. काही काळानंतर शारीरिक हालचाल कमी झाल्यामुळे वजन वाढू शकते, स्नायूंची ताकद कमी होऊ शकते आणि शरीराची तंदुरुस्ती कमी होऊ शकते. यासोबतच हृदयाच्या आरोग्याशी संबंधित काही जोखीमही वाढू शकतात.
गुडघेदुखीमुळे थेट हृदयरोग होतो असे नाही. मात्र, गुडघेदुखीमुळे जर एखादी व्यक्ती दीर्घकाळ व्यायाम किंवा शारीरिक हालचाल करत नसेल, तर त्याचा एकूण हृदयाच्या आरोग्यावर परिणाम होऊ शकतो.
नियमित व्यायाम आणि शारीरिक हालचाल शरीर निरोगी ठेवण्यासाठी खूप महत्त्वाची आहे. नियमित हालचालींमुळे हृदयाची कार्यक्षमता चांगली राहण्यास, वजन नियंत्रणात ठेवण्यास, रक्तदाब आणि रक्तातील साखर नियंत्रणात ठेवण्यास मदत होते. मात्र, सतत गुडघेदुखी असलेल्या व्यक्तींना व्यायाम करताना वेदना वाढतील अशी भीती वाटू शकते. त्यामुळे ते व्यायाम करणे किंवा चालणे टाळू शकतात. काही लोकांना साधे चालणे, सायकल चालवणे किंवा जिने चढणे यांसारख्या दैनंदिन कामांमध्येही त्रास होऊ शकतो. यामुळे एक समस्या निर्माण होऊ शकते. गुडघेदुखीमुळे हालचाल कमी होते. हालचाल कमी झाल्यामुळे पायांचे आणि शरीराचे स्नायू कमकुवत होऊ शकतात. शरीराची ताकद आणि तंदुरुस्ती कमी होऊ शकते. त्यामुळे पुढे चालणे किंवा इतर हालचाली करणे आणखी कठीण होऊ शकते.
दीर्घकाळ शारीरिक हालचाल कमी राहिल्यास आरोग्यावर अनेक प्रकारे परिणाम होऊ शकतो. यामुळे वजन वाढणे, उच्च रक्तदाब, कोलेस्ट्रॉलमध्ये बदल आणि रक्तातील साखर नियंत्रणात न राहणे यांसारख्या समस्या निर्माण होऊ शकतात. हे सर्व घटक हृदयाच्या आरोग्यासाठी महत्त्वाचे आहेत.
जर एखादी व्यक्ती गुडघेदुखी किंवा सांधेदुखीमुळे अनेक महिने कमी हालचाल करत असेल, तर नियमित व्यायामामुळे शरीराला मिळणारे फायदे कमी होऊ शकतात. विशेषतः ज्या व्यक्तींना आधीपासूनच हृदयविकाराचा धोका आहे, त्यांनी याकडे अधिक लक्ष देणे गरजेचे आहे. त्यामुळे गुडघेदुखीचे मूळ कारण शोधून त्यावर योग्य उपचार करणे महत्त्वाचे आहे. योग्य उपचारांनंतर व्यक्तीला सुरक्षितपणे पुन्हा चालणे आणि शारीरिक हालचाल सुरू करण्यास मदत होऊ शकते. यामुळे सक्रिय जीवनशैली टिकवून ठेवण्यासही मदत मिळते.
गुडघेदुखी असताना व्यायाम म्हणजे नेहमी धावणे, उड्या मारणे किंवा जास्त जोर लावणारे व्यायाम करणे आवश्यक नाही. गुडघेदुखीचे कारण आणि वेदना किती आहेत, यानुसार योग्य व्यायाम निवडला जाऊ शकतो. पोहणे, स्थिर सायकल चालवणे, आरामदायी आणि सपाट जागेवर चालणे किंवा डॉक्टर आणि फिजिओथेरपिस्ट यांच्या सल्ल्याने स्नायू मजबूत करणारे व्यायाम केले जाऊ शकतात. काही लोकांसाठी हे व्यायाम गुडघ्यांवर कमी ताण देणारे आणि अधिक आरामदायी ठरू शकतात.
फिजिओथेरपीमुळे पायांच्या आणि शरीराच्या स्नायूंची ताकद वाढण्यास, शरीराची लवचिकता सुधारण्यास, तोल चांगला राहण्यास आणि गुडघ्याची हालचाल सुधारण्यास मदत होऊ शकते. गुडघेदुखी असताना अचानक खूप जास्त व्यायाम सुरू करण्यापेक्षा हळूहळू शारीरिक हालचाल वाढवणे चांगले. आपल्या शरीराला आणि गुडघ्यांना सवय होईल अशा पद्धतीने व्यायामाची सुरुवात करणे महत्त्वाचे आहे.
गुडघेदुखी सतत होत असेल किंवा दिवसेंदिवस वाढत असेल, तर त्याकडे दुर्लक्ष करू नये. गुडघ्याला सूज येणे, गुडघा चालताना किंवा उभे राहताना अस्थिर वाटणे, चालण्यास त्रास होणे किंवा गुडघेदुखीमुळे दैनंदिन कामांमध्ये अडचण येणे, ही डॉक्टरांचा सल्ला घेण्याची कारणे आहेत. ऑर्थोपेडिक तज्ज्ञ गुडघेदुखीचे नेमके कारण शोधू शकतात आणि त्यानुसार योग्य उपचार सुचवू शकतात. प्रत्येक व्यक्तीची समस्या वेगळी असू शकते. त्यामुळे स्वतःहून व्यायाम सुरू करण्याऐवजी गरजेनुसार डॉक्टर किंवा फिजिओथेरपिस्टचा सल्ला घेणे योग्य आहे.
ज्या व्यक्तींना आधीपासून हृदयरोग आहे किंवा हृदयविकाराचा धोका जास्त आहे, त्यांनी नवीन व्यायाम सुरू करण्यापूर्वी आपल्या डॉक्टरांशी चर्चा करावी. विशेषतः खूप जोराचा किंवा जास्त वेळ व्यायाम सुरू करण्यापूर्वी डॉक्टरांचा सल्ला घेणे महत्त्वाचे आहे. निरोगी गुडघे आणि निरोगी हृदय यांचा हालचालींशी जवळचा संबंध आहे. गुडघेदुखीमुळे एखाद्या व्यक्तीने दीर्घकाळ निष्क्रिय राहणे आवश्यक नाही. वेळेवर गुडघ्यांची तपासणी, योग्य उपचार आणि व्यक्तीच्या गरजेनुसार तयार केलेला व्यायामाचा आराखडा यामुळे सुरक्षितपणे सक्रिय राहण्यास मदत होऊ शकते.
Ans: गुडघेदुखीमुळे व्यायाम किंवा दैनंदिन हालचाल कमी होऊ शकते. नियमित शारीरिक हालचाल हृदयविकार, स्ट्रोक आणि उच्च रक्तदाबाचा धोका कमी करण्यास मदत करते, त्यामुळे शक्य असेल तितके सक्रिय राहणे महत्त्वाचे आहे.
Ans: वेदना लक्षात घेऊन कमी ताण देणारे व्यायाम, जसे पोहणे, सायकलिंग किंवा योग्य पद्धतीने चालणे, निवडता येऊ शकतात. व्यायाम सुरू करण्यापूर्वी डॉक्टर किंवा फिजिओथेरपिस्टचा सल्ला घेणे योग्य ठरते.
Ans: जास्त वजनामुळे गुडघ्यांवर अतिरिक्त ताण येऊन ऑस्टिओआर्थरायटिसचा धोका वाढू शकतो. निरोगी वजन राखणे हे सांधे आणि हृदयाच्या आरोग्यासाठीही महत्त्वाचे आहे.
