शुक्रवार, 13 नोव्हेंबर 2026
जागतिक ओआरएस दिवस
दरवर्षी २९ जुलै रोजी जागतिक ओआरएस (ओरल रिहायड्रेशन सॉल्ट्स) दिन साजरा केला जातो. हा दिवस डिहायड्रेशन, विशेषतः डायरिया रोखण्यासाठी आणि त्यावर उपचार करण्यासाठी ओआरएसच्या महत्त्वाबद्दल जागरूकता निर्माण करण्यासाठी समर्पित आहे. हा दिवस कधी साजरा करायला सुरुवात झाली ते जाणून घ्या. आपल्याला बाळाला पोट दुखत असेल तर ओआरएस द्यायचे माहीत आहे किंवा ताप आल्यास ओआरएसचा डोस दिला जातो, ज्यामुळे हायड्रेशन शरीरात राहण्यास मदत मिळते. पण जगभरात आजचा दिवस का साजरा केला जातो हे तुम्हाला माहीत आहे का? (फोटो सौजन्य – iStock)
जागतिक ओआरएसचा इतिहास काय आहे
ओआरएस हा ग्लुकोज, मीठ आणि पाण्याचा एक सोपा उपाय आहे, जो डॉ. दिलीप महालनोबिस यांनी १९७१ मध्ये बांगलादेशी निर्वासित संकटादरम्यान शोधला होता. त्यानंतर लोकांना ओरल रिहायड्रेशन सॉल्ट्स (ओआरएस) बद्दल माहिती मिळाली.
अलिकडच्या वर्षांत, भारतातील आरोग्य सवयी लक्षणीयरीत्या विकसित होत आहेत. झोपेचे चक्र सुधारण्यापासून ते चांगले खाण्यापर्यंत, नियमितपणे व्यायाम करण्यापर्यंत आणि हायड्रेटेड राहण्यापर्यंत, आपण आपल्या आरोग्याची जबाबदारी पूर्वी कधीही न पाहिलेल्या पद्धतीने घेत आहोत. परंतु इतके प्रयत्न करूनही, एक साधा बदल अनेकदा दुर्लक्षित केला जातो: आपण वापरत असलेले पेये. बरेच लोक अजूनही कोला, साखरेचे रस किंवा एनर्जी ड्रिंक्स सारख्या पेयांकडे जातात – जे चवीला चांगले असू शकतात, परंतु प्रत्यक्षात आपल्याला हायड्रेट करण्यासाठी फार कमी करतात. खरं तर, ते उलट करू शकतात.
काय सांगतात तज्ज्ञ
या जागतिक ORS दिनी, नवी मुंबईतील एमजीएम इन्स्टिट्यूट ऑफ हेल्थ सायन्सेसच्या बालरोगशास्त्रातील प्राध्यापक एमेरिटस डॉ. निमैन मोहंती, आपल्या आरोग्यासाठी पाणी आणि इलेक्ट्रोलाइट्सचे योग्य संतुलन का महत्त्वाचे आहे – आणि योग्य ORS फॉर्म्युला सर्वात महत्त्वाचे असताना हायड्रेशन कसे टिकवून ठेऊ शकतो, तुमचे मानसिक आरोग्य कसे सुधारू शकतो आणि दिवसभर तुमची प्रणाली सुरळीत चालू ठेवू शकतो यावर त्यांनी महत्त्वाची माहिती दिली आहे.
लक्षात येण्याआधीच डिहायड्रेशन होते
तुम्ही विचार करता त्यापेक्षा जास्त वेळा आणि सातत्याने तुमच्या शरीरात द्रव कमी होते; घाम येणे, बाहेर लांब दिवस, आजारपण किंवा पुरेसे द्रव न पिणे यामुळे त्रास होतो. जेव्हा तुम्ही डिहायड्रेटेड असता तेव्हा तुमचे शरीर तुम्हाला असे संकेत देऊ लागते: थकवा, डोकेदुखी, मेंदूतील धुके, कमी ऊर्जा हे त्याचे लक्षण आहे.
आजारपणात, विशेषतः उलट्या किंवा अतिसारामुळे, तुमचे द्रवपदार्थ कमी होणे अधिक तीव्र होते. आजारपणात तुमची भूक कमी होऊ शकते, त्यामुळे तुमचे हायड्रेशन लेव्हल आणखी कमी होते. अशा परिस्थितीत जर तुम्ही डाएट कोला किंवा फळांचा रस अशा गोष्टींकडे गेलात ज्यामध्ये साखर जास्त आणि गंभीर इलेक्ट्रोलाइट्स कमी असतील, तर तुम्ही तुमच्या शरीराला रिहायड्रेट करण्यास खरोखर मदत करत नाही.
पावसाळ्यातही वाढतोय डिहायड्रेशनचा धोका, होतोय अवयवांवर दुष्परिणाम; तज्ज्ञांनी दिला सतर्कतेचा इशारा
शुगरयुक्त पदार्थांचा त्रास
हायड्रेशन म्हणजे फक्त पातळ पदार्थ पिण्याबद्दल नाही, तर ते शरीराला महत्त्वाचे इलेक्ट्रोलाइट्स आणि पाणी शोषण्यास आणि ते टिकवून ठेवण्यास मदत करण्याबद्दल आहे. साखरेचे प्रमाण जास्त असलेले पेये अनेकदा उलट करतात. अतिरिक्त साखर आतड्यांमधील पाणी आणि इलेक्ट्रोलाइट्सचे शोषण व्यत्यय आणू शकते, ज्यामुळे आतड्यात जास्त पाणी खेचले जाते आणि अतिसार आणि त्यामुळे डिहायड्रेशन वाढते. जेव्हा कोणी आधीच आजारी असते तेव्हा हे विशेषतः हानिकारक असते. शरीराला काहीतरी अचूक हवे असते. त्याला अशा उपायाची आवश्यकता असते जे इलेक्ट्रोलाइट संतुलन पुनर्संचयित करते, शोषणास समर्थन देते आणि आवश्यक असलेल्या पेशींपर्यंत पाणी पोहोचण्यास मदत करते.
शुगरयुक्त पेये आणि योग्य ओआरएसमधील फरक
इतके पेये स्वतःला ओआरएस पर्याय म्हणून विकली जात असल्याने, काय घ्यावे याबद्दल गोंधळून जाणे सोपे आहे. खरा ओआरएस केवळ दैनंदिन वापरासाठी सुरक्षित नाही, तर तो तुमच्या दीर्घकालीन आरोग्यासाठी फायदेशीर आहे. एक ओळखण्याचा सर्वोत्तम मार्ग म्हणजे WHO (जागतिक आरोग्य संघटनेने प्रमाणित केलेला फॉर्म्युला शोधणे. ओआरएस प्रभावी बनवण्यासाठी डब्ल्यू.एच.ओ. जागतिक सुवर्ण मानक निश्चित करते. जेव्हा एखादे उत्पादन WHO प्रमाणित असते, तेव्हा याचा अर्थ असा होतो की त्यात तुमच्या शरीराला हायड्रेटेड आणि समक्रमित राहण्यासाठी आवश्यक असलेले इलेक्ट्रोलाइट्सचे आदर्श संतुलन असते. ते शरीराच्या नैसर्गिक यंत्रणेशी कार्य करते, त्यांच्या विरोधात नाही.
योग्य इलेक्ट्रोलाइट संतुलन तुमच्या शरीराला कसे मदत करू शकते
आपण सहसा ओआरएसला अशी गोष्ट मानतो जी तुम्ही आपत्कालीन परिस्थितीत वापरता – जेव्हा तुम्ही आजारी असता, डिहायड्रेटेड असता किंवा पोटाच्या किड्यातून बरे होता. पण सत्य हे आहे की, ते फक्त एक बॅकअप प्लॅन नाही. ओआरएस प्रत्यक्षात दररोज हायड्रेटेड राहण्याचा सर्वात सोपा मार्ग आहे. म्हणूनच ओआरएस फक्त जेव्हा गोष्टी चुकीच्या होतात तेव्हासाठी नाही; जेव्हा आयुष्य पूर्ण वेगाने धावत असते तेव्हा हे एक स्मार्ट अ‍ॅड-ऑन आहे.
मीठ, साखर आणि पाण्याचे योग्य संतुलन राखल्यास, तुम्हाला ताजेतवाने वाटते, कमी थकवा येतो आणि तुमची ऊर्जा दिवसभर स्थिर राहते. ORS तुम्हाला तुमच्या शरीराने गमावलेल्या गोष्टी नैसर्गिकरित्या पुनर्संचयित करण्यास मदत करते – मग ते हालचाल असो, हवामान असो किंवा फक्त तुमच्या दैनंदिन दिनचर्येतून असो. हा एक प्रकारचा छोटासा बूस्ट आहे जो मोठा फरक पाडतो, विशेषतः जेव्हा तुम्हाला मिड-डे पिक-मी-अपची आवश्यकता असते.
पावसाळ्यात सुद्धा होऊ शकतं Dehydration, ‘या’ ५ ड्रिंक्स ठेवतील तुम्हाला Hydrate
दररोजच्या पेयांची अधिक स्मार्ट सवय निर्माण करणे
आज, बाजारात W.H.O.-प्रमाणित ORS पर्याय आहेत, जे ते अधिक मनोरंजक आणि टिकवून ठेवणे सोपे करते. जेव्हा तुमच्याकडे उत्तम-चविष्ट पर्याय असतात जे तुमच्या शरीरासाठी खरोखर चांगले काम करतात, तेव्हा साखरयुक्त पेयापेक्षा ORS निवडणे सोपे होते. आपले शरीर सुमारे 60% पाणी असते – परंतु इलेक्ट्रोलाइट्सशिवाय, ते पाणी त्याच्या क्षमतेच्या अर्ध्या प्रमाणात कार्य करते. तुमच्या दिनचर्येत ORS जोडणे हा अधिक हायड्रेटेड, अधिक लक्ष केंद्रित आणि तुमच्या शरीराशी अधिक सुसंगत वाटण्याचा एक सोपा मार्ग आहे. हे एक लहान पाऊल आहे – परंतु ज्यासाठी तुमची प्रणाली तुमचे आभार मानेल.
