Bhandara Child Malnutrition Crisis Anganwadi Report (फोटो सौजन्य-AI एआय)
बालकांच्या सर्वांगीण विकासासाठी केंद्रांचे जाळे उभारण्यात आले असले, तरी जिल्ह्यातील कुपोषणाचे आकडे चिंताजनक वास्तव समोर आणत आहेत. एकात्मिक बाल विकास सेवा योजनेच्या ऑक्टोबरच्या अहवालानुसार, जिल्ह्यातील सात प्रकल्पांमधील ४५ हजार ७३५ बालकांचे सर्वेक्षण करण्यात आले. त्यापैकी ४५ हजार ७१७ बालकांचे वजन घेण्यात आले. या तपासणीत ३ हजार ९४ बालके कमी वजनाची, ४३४ बालके तीव्र कमी वजनाची, ८३१ बालके मध्यम तीव्र कुपोषित, तर १०४ बालके अति तीव्र कुपोषित श्रेणीत असल्याचे नोंदविण्यात आले आहे. त्यामुळे अंगणवाडी केंद्रांमधील पोषण आहार, नियमित वजन तपासणी आणि कुपोषित बालकांच्या पाठपुराव्याला अधिक प्रभावी करण्याचे प्रशासनासमोर आहे.
आव्हान कुपोषणाच्या प्रश्नाबरोबरच अंगणवाडी केंद्रांच्या भौतिक सुविधांचाही विचार महत्त्वाचा आहे. जिल्ह्यात एकूण १ हजार २५२ अंगणवाडी केंद्रे कार्यरत आहेत. त्यापैकी १ हजार १८९ केंद्रांना स्वतंत्र इमारती आहेत. उर्वरित ६३ केंद्रे स्वतंत्र इमारतींमध्ये कार्यरत नाहीत. यामध्ये २९ केंद्रे भाड्याच्या इमारतीत, ११ शाळांमध्ये, १५ समाजमंदिरांत, तर ८ केंद्रे ग्रामपंचायत इमारतीत भरतात. स्वतंत्र इमारती नसलेल्या केंद्रांमध्ये भंडारा प्रकल्पातील १०, पवनीतील १७, लाखनीतील ११, साकोलीतील १०, तुमसरमधील ७, लाखांदूरमधील ६ आणि मोहाडीतील २ केंद्रांचा समावेश आहे. पवनी प्रकल्पात स्वतंत्र इमारतींचा अभाव सर्वाधिक आहे. अहवालानुसार सर्व १ हजार २५२ केंद्रांमध्ये शौचालय आणि पिण्याच्या पाण्याची सुविधा आहे.
प्रकल्पनिहाय आकडेवारी पाहता पवनी प्रकल्पात कमी वजनाच्या बालकांचे प्रमाण सर्वाधिक १०.८३ टक्के आहे. या प्रकल्पात ६११ बालके कमी वजनाची, ८३१ बालके मध्यम तीव्र कुपोषित श्रेणीत ८८ बालके तीव्र कमी वजनाची, १५६ बालके मध्यम तीव्र कुपोषित, तर १७ बालके अति तीव्र कुपोषित श्रेणीत आहेत. लाखांदूर प्रकल्पात कमी वजनाची ४१४, तीव्र कमी वजनाची ६४, मध्यम तीव्र कुपोषित १३९ आणि अति तीव्र कुपोषित २१ बालके नोंदविण्यात आली आहेत.
भंडारा प्रकल्पात ६७२ बालके कमी वजनाची, ८८ तीव्र कमी वजनाची, १३० मध्यम तीव्र कुपोषित आणि ९ अति तीव्र कुपोषित आहेत. मोहाडी प्रकल्पात अनुक्रमे ३७१, ५५, १११ आणि ११ बालके या श्रेणींत आहेत. तुमसरमध्ये २८२ कमी वजनाची, ४३ तीव्र कमी वजनाची, ९४ मध्यम तीव्र कुपोषित आणि १९ अति तीव्र कुपोषित बालके आहेत. लाखनीत ३६६ कमी वजनाची, ५१ तीव्र कमी वजनाची, ९३ मध्यम तीव्र कुपोषित आणि १७ अति तीव्र कुपोषित बालके आढळली आहेत.
साकोली प्रकल्पात ३७८ कमी वजनाची, ४५ तीव्र कमी वजनाची, १०८ मध्यम तीव्र कुपोषित आणि १० अति तीव्र कुपोषित बालकांच नोंद आहे. विशेष म्हणजे, अति तीव कुपोषित बालकांची संख्या लाखांदूरमध्य २१, तुमसरमध्ये १९, तर लाखनी आणि पवनीमध्ये प्रत्येकी १७ आहे. या आकडेवारीतून प्रत्येक प्रकल्पातीत्न पोषणविषयक स्थिती वेगवेगळी असल्याचे स्पष्ट होते. त्यामुळे सर्व प्रकल्पांसाठी एकसारख्या उपाययोजनांऐवजी स्थानिक स्थितीनुसार पोषणविषयक देखरेख आणि उपचारात्मक पाठपुरावा आवश्यक आहे.
जिल्ह्यात अंगणवाडी सेविकांची १ हजार २५२ पदे मंजूर असून त्यापैकी १९ पदे रिक्त आहेत. मदतनीसांचीही १ हजार २५२ पदे मंजूर असताना ९६ पदे रिक्त आहेत. सेविका आणि मदतनीस यांच्यावर बालकांची देखभाल, पूरक पोषण आहाराचे वितरण, वजन तपासणी, नोंदी ठेवणे आणि पालकांशी संपर्क अशा विविध जबाबदाऱ्या असतात. त्यामुळे रिक्त पदांचा परिणाम दैनंदिन कामकाजावर होण्याची शक्यता नाकारता येत नाही.
Ans: ऑक्टोबर महिन्याच्या अहवालानुसार भंडारा जिल्ह्यातील 104 बालके अतितीव्र कुपोषित आढळली आहेत.
Ans: पवनी प्रकल्पात कमी वजनाच्या बालकांचे प्रमाण 10.83 टक्के असून ते जिल्ह्यात सर्वाधिक आहे. येथे 611 बालके कमी वजनाची आहेत.
Ans: जिल्ह्यातील 1,252 अंगणवाडी केंद्रांपैकी 63 केंद्रांना स्वतंत्र इमारती नाहीत. यापैकी 29 केंद्रे भाड्याच्या इमारतीत, 11 शाळांमध्ये, 15 समाजमंदिरांत आणि 8 ग्रामपंचायत इमारतींमध्ये भरतात.






