शुक्रवार, 6 नोव्हेंबर 2026
फोटो सौजन्य- gemini
हिंदू धर्मामध्ये भाद्रपद महिन्याच्या षष्ठी तिथीला विशेष आध्यात्मिक आणि सांस्कृतिक महत्त्व आहे. हा पवित्र दिवस भगवान कृष्णाचे थोरले बंधू बलराम यांची जयंती म्हणून साजरी केली जाते. देशाच्या विविध भागांमध्ये हा सण हला षष्ठी, बलदेव छठ, ललाही छठ किंवा बलभद्र जयंती म्हणून साजरा केला जातो. हिंदू परंपरेनुसार, हा दिवस शक्ती, संयम आणि कृषी संस्कृतीबद्दल आदर दर्शवतो.
भगवान बलरामांच्या जन्म तारखेबद्दल वेगवेगळी मते आहेत. एका मतानुसार, बलरामांचा जन्म हल षष्ठीला झाला होता. त्यामुळे, अनेक भक्त हल षष्ठी हा दिवस भगवान बलरामांची जयंती म्हणून साजरा करतात. गर्ग संहितेनुसार, भगवान बलरामांचा जन्म भाद्रपद महिन्याच्या शुक्ल पक्षाच्या षष्ठी तिथीला झाला होता. ही तिथी बुधवार १६ सप्टेंबर रोजी सकाळी ८:५९ वाजता सुरू होणार आहे आणि १७ सप्टेंबर रोजी सकाळी १०:४७ वाजता संपणार आहे. त्यामुळे, बुधवार, १६ सप्टेंबर रोजी बलराम जयंती देखील साजरी केली जात आहे.
भगवान बलरामांच्या प्रमुख नावांपैकी एक नाव हलाधर आहे. हलाधर म्हणजे “नांगर धारण करणारा”. पौराणिक परंपरेनुसार, भगवान बलरामांना नांगर आणि मुसळ धारण करणारा एक योद्धा म्हणून चित्रित केले आहे. त्यांचा नांगर केवळ शेतीचे अवजार म्हणूनच नव्हे, तर त्यांचे प्रमुख शस्त्र म्हणूनही प्रसिद्ध आहे. याच कारणामुळे, बलराम यांना हलाधारा, हलायुध आणि बलदेव या नावांनीही ओळखले जाते. बलराम हे शेती आणि पृथ्वीशी देखील संबंधित आहेत. म्हणूनच त्यांच्या पूजेशी संबंधित परंपरांमध्ये नांगर आणि शेतीला विशेष महत्त्व आहे.
बलरामाच्या जन्माची कथा भगवान कृष्णाच्या कथेशी संबंधित आहे. पौराणिक कथेनुसार, बलरामाचा गर्भधारणा मूळतः देवकीच्या गर्भात झाली होती. त्यावेळी, मथुरेचा राजा कंस आपली बहीण देवकीच्या मुलांना घाबरत होता. कथेनुसार, भगवान विष्णूंनी योगमायेला देवकीच्या गर्भात वाढत असलेला सातवा गर्भ रोहिणीच्या गर्भात स्थानांतरित करण्याची आज्ञा दिली. योगमायेने तसे केले. याच कारणामुळे, बलराम रोहिणीच्या गर्भातून जन्मले असे मानले जाते. गर्भाच्या याच स्थानांतरणामुळे बलरामांना संकर्षण हे नाव मिळाले. संकर्षण म्हणजे एका ठिकाणाहून दुसऱ्या ठिकाणी ओढले जाणे. अशाप्रकारे, बलरामांची जन्मकथा ही श्रीकृष्णाच्या अवताराच्या संपूर्ण कथेतील एक महत्त्वपूर्ण दुवा आहे.
बलराम जयंतीच्या दिवशी सकाळी स्नान करून भगवान बलरामांचे ध्यान केले जाते. देव्हाऱ्यात भगवान बलरामांचे चित्र किंवा मूर्ती ठेवून त्यांना पाणी, फुले, फळे आणि नैवेद्य अर्पण केला जातो. धार्मिक श्रद्धेनुसार, या दिवशी भगवान बलरामांसोबत भगवान कृष्णाचेही स्मरण केले जाते.
(टीपः धर्म, ज्योतिष, वास्तु, फेंगशुई इत्यादी विषयांवरील लेख/बातम्या केवळ वाचकांच्या माहितीसाठी आहेत. यासंबंधी कोणताही प्रयोग करण्यापूर्वी तज्ज्ञांचा सल्ला आवश्यक आहे. आमचे उद्दिष्ट फक्त वाचकांना माहिती देणे आहे. Navarashtra या तथ्यांची पुष्टी करू शकत नाही.)
