सोमवार, 2 नोव्हेंबर 2026
फोटो सौजन्य- chatgpt
वर्षाभरात घरात जवळच्या व्यक्तीचे निधन झाले असल्यास (दुखद प्रसंग घडला असल्यास), त्या वर्षाची दिवाळी साजरी करू नये किंवा अत्यंत साध्या पद्धतीने, फक्त धार्मिक विधी करून साजरी करावी, असा आपल्याकडे पारंपरिक आणि सामाजिक प्रघात आहे. हिंदू धर्मात सूतक (शौच) कालावधी संपल्यानंतरही, वर्षश्राद्ध होईपर्यंतचा काळ हा शोकाचा मानला जातो. त्यामुळे या काळात कोणतेही मोठे सण किंवा आनंदोत्सव थाटामाटात साजरे केले जात नाहीत. दिवाळी साजरी करावी का आणि कशी करावी, याबद्दल सविस्तर जाणून घेऊया
थोरल्या व्यक्तींचे/जवळच्या नातेवाईकांचे निधन झाले म्हणजेच वर्षभरात घरातील अत्यंत जवळच्या व्यक्तीचे (उदा. आई, वडील, पती, पत्नी, भाऊ, बहीण किंवा मूल) निधन झाले असेल, तर पहिली दिवाळी साजरी केली जात नाही.
या काळात घरात दिव्यांची रोषणाई करणे, फटाके फोडणे, गोडधोड फराळ बनवणे आणि आनंदोत्सव साजरा करणे टाळले जाते. तशी मानसिक स्थितीही नसते. सण साजरा न करण्यामागे धार्मिक कारणांसोबतच एक मानसशास्त्रीय कारणही आहे. कुटुंबातील मुख्य व्यक्ती गेल्यामुळे घरातील वातावरण दुःखी असते, अशा वेळी आनंद साजरा करणे मनाला पटत नाही.
जर तुम्हाला परंपरा जपायची असेल किंवा घरातील लहान मुलांसाठी काही गोष्टी करायच्या असतील, तर दिवाळी पूर्णपणे रद्द न करता ‘मर्यादित आणि साध्या’ पद्धतीने साजरी केली जाते. याला काही भागांत ‘दुःखी दिवाळी’ किंवा ‘कडू दिवाळी’ असेही म्हटले जाते.
दिवाळीच्या दिवसांत लक्ष्मीपूजन किंवा इतर धार्मिक पूजा नेहमीप्रमाणे साध्या पद्धतीने करावे. देव्हाऱ्यात दिवा लावावा आणि देवाकडे दिवंगत आत्म्याच्या शांततेसाठी प्रार्थना करावी.
घरात स्वतःहून कोणताही गोड किंवा तळलेला फराळ (लाडू, करंजी, चकली) बनवला जात नाही. काही ठिकाणी नातेवाईक किंवा शेजारी थोडे तेल-तूप किंवा फराळ आणून देतात (ज्याला ‘विळद’ किंवा ‘गोड करणे’ म्हणतात), जेणेकरून सणाच्या दिवशी घर पूर्णपणे उपाशी राहू नये. पण रोषणाई आणि फटाके टाळणे घराबाहेर मोठी आकाशकंदील लावणे, रंगीबेरंगी विजांचे दिवे (सीरिज) लावणे आणि फटाके फोडणे पूर्णपणे टाळावे. पण उंबरठ्यावर आणि देवापुढे साधे मातीचे दिवे लावावेत. त्याचबरोबर नवीन कपड दिवाळीनिमित्त नवीन कपड्यांची खरेदी आणि ती परिधान करणे टाळावे. नेहमीचे स्वच्छ कपडे घालून पूजा करावी.
नैवेद्यासाठी साधी खीर किंवा पुरणपोळी न करता, साधा शिरा किंवा घराच्या परंपरेनुसार जो नियम असेल तो पाळावा. काही ठिकाणी या दिवशी कडू कारल्याची भाजी खाण्याचीही प्रथा आहे.
जर निधन अगदी दिवाळीच्या आधी (काही दिवसांतच) झाले असेल आणि कुटुंबाचे सूतक चालू असेल, तर देवाचा दिवा किंवा कोणतीही पूजा केली जात नाही. पण जर निधनाला जवळपास वर्ष होत आले असेल, तर अनेक कुटुंबांमध्ये दिवाळीच्या दिवशी ‘पहिला दिवा’ लावण्याची प्रथा असते, ज्याला शोकातून बाहेर पडण्याची सुरुवात मानले जाते.
थोडक्यात सांगायचे तर, घरात दुखद प्रसंग घडला असल्यास दिवाळीत ‘उत्सव आणि आनंद’ साजरा करू नये, पण ‘धार्मिक कर्तव्य आणि पूजा’ साधेपणाने करावी. ही दुःख विसरण्याची नव्हे, तर दिवंगत व्यक्तीच्या आठवणींचा आदर राखण्याची एक पद्धत आहे.
(टीपः धर्म, ज्योतिष, वास्तु, फेंगशुई इत्यादी विषयांवरील लेख/बातम्या केवळ वाचकांच्या माहितीसाठी आहेत. यासंबंधी कोणताही प्रयोग करण्यापूर्वी तज्ज्ञांचा सल्ला आवश्यक आहे. आमचे उद्दिष्ट फक्त वाचकांना माहिती देणे आहे. Navarashtra या तथ्यांची पुष्टी करू शकत नाही.)
Ans: अनेक कुटुंबांमध्ये पहिली दिवाळी उत्साहात साजरी न करता साधेपणाने किंवा केवळ धार्मिक विधी करून पाळली जाते.
Ans: सुतकाच्या काळात पूजा किंवा दिवा लावण्याबाबत कुटुंबाच्या धार्मिक परंपरेनुसार निर्णय घेतला जातो.
Ans: घरात जवळच्या व्यक्तीचे निधन झाल्यानंतर दिवाळीचा उत्सव मर्यादित आणि साधेपणाने पाळण्याच्या प्रथेला काही भागांत दुःखी दिवाळी किंवा कडू दिवाळी म्हणतात.
