शनिवार, 31 ऑक्टोबर 2026
फोटो सौजन्य- pinterest
ढोल-ताशांचा गजर, फुलांची सजावट आणि बाप्पाच्या जयघोषासह संपूर्ण देश गणपती बाप्पाच्या स्वागतासाठी सज्ज झाला आहे. उद्या, १४ सप्टेंबर रोजी घरांमध्ये आणि मंडपांमध्ये गणपतीची स्थापना करून विधीपूर्वक पूजा केली जाणार आहे. सुरुवातीला हा सण महाराष्ट्राच्या आसपासच्या प्रदेशात लोकप्रिय होता, पण हळूहळू तो देशभरात मोठ्या उत्साहाने साजरा होऊ लागला. भारतातील अशी मंदिरे जिथे गणेश चतुर्थी अत्यंत भव्यतेने आणि थाटामाटात साजरी केली जाते. कोणती आहे राज्यांतील अशी मंदिरे जिथे उत्साहात गणेशोत्सव साजरा केला जातो ते सविस्तर जाणून घेऊया
मुंबईतील हे प्रसिद्ध मंदिर गणपतीला समर्पित असलेल्या सर्वात नामांकित मंदिरांपैकी एक मानले जाते. प्रभादेवी येथे असलेले हे मंदिर भारत आणि परदेशातून मोठ्या संख्येने भाविकांना आकर्षित करते. गणेश चतुर्थीच्या वेळी मंदिरात भाविकांच्या लांबच लांब रांगा लागतात. विशेष विधी, मंत्रोच्चार आणि भव्य आरती केली जाते. मंदिराचे मुख्य आकर्षण म्हणजे गणपतीची मूर्ती, ज्यांची वैशिष्ट्यपूर्ण सोंड उजवीकडे झुकलेली आहे. मूर्तीला चार हात (चतुर्भुज) असून, वरच्या उजव्या हातात कमळ, वरच्या डाव्या हातात लहान कुऱ्हाड, खालच्या उजव्या हातात पवित्र जपमाळ आणि श्री सिद्धिविनायकाचा आवडता पदार्थ असलेल्या मोदकांनी भरलेले पात्र आहे.
पुणे (महाराष्ट्र) येथे असलेले हे मंदिर भारतातील सर्वात प्रसिद्ध आणि समृद्ध गणेश मंदिरांपैकी एक मानले जाते. दरवर्षी गणेश चतुर्थीच्या वेळी या मंदिरात देशभरातील प्रसिद्ध मंदिरे किंवा राजवाड्यांच्या हुबेहूब प्रतिकृती तयार केल्या जातात. यावर्षी, वृंदावनच्या प्रसिद्ध प्रेम मंदिराचे चित्रण करणारा एक भव्य देखावा प्रदर्शित केला जाणार आहे. साधारणपणे, मंदिर एका ठराविक वेळी बंद होते, परंतु गणेशोत्सवादरम्यान ते भाविकांसाठी २४ तास खुले असते. या मंदिराची स्थापना १९व्या शतकात श्री दगडूशेठ, एक श्रीमंत हलवाई, आणि त्यांची पत्नी लक्ष्मीबाई यांनी केली होती, ज्यांनी प्लेगच्या साथीमध्ये आपला एकुलता एक मुलगा गमावला होता. आपल्या दुःखातून सावरण्यासाठी त्यांनी भगवान गणेशाचा आश्रय घेतला. येथील सार्वजनिक गणेशोत्सवापासून प्रेरणा घेऊन, स्वातंत्र्यसैनिक लोकमान्य बाळ गंगाधर टिळकांनी देशाला एकजूट करण्यासाठी एका भव्य उत्सवाची सुरुवात केली.
गणेश चतुर्थीच्या शुभ मुहूर्तावर या मंदिरात एक मोठी लक्ष्मी जत्रा भरते. ही यात्रा लाखो भाविकांना आकर्षित करते. ऐतिहासिक रणथंबोर किल्ल्यातील गणपतीच्या मूर्तीला तीन डोळे (त्रिनेत्र) आहेत आणि येथे गणपतीचे स्वागत करण्याची प्रथा आहे. हे देशातील अशा काही मोजक्या मंदिरांपैकी एक आहे, जिथे गणपतीची त्याच्या पत्नी रिद्धी-सिद्धी, पुत्र शुभ-लाभ आणि त्याचे वाहन उंदीर यांच्यासह विराजमान आहे. असे म्हटले जाते की येथील मूर्ती माणसाने बनवलेली नाही, तर ती स्वतःहून प्रकट झाली.
गणेश चतुर्थीच्या दिवशी या मंदिरात भव्य वार्षिक ब्रह्मोत्सव उत्सवाची सुरुवात होते, जो २० दिवस चालतो. या उत्सवाच्या दिवसांमध्ये गणपतीच्या उत्सवमूर्तीला विविध रंगीबेरंगी आणि पारंपरिक वाहनांवर सजवून संपूर्ण परिसरातून भव्य मिरवणूक काढली जाते. येथे स्थापित स्वयंभू गणपतीची मूर्ती सतत आकाराने वाढत असल्याचे मानले जाते. असे म्हटले जाते की, 50 वर्षांपूर्वी त्यावर ठेवलेली चांदीची ढाल आता मूर्तीला बसत नाही. हे कनिपकम विनायक मंदिर परस्पर वाद मिटवण्यासाठी आणि सत्याची परीक्षा घेण्यासाठी देखील ओळखले जाते, जिथे भक्त देवाच्या नावाने शपथ घेऊन आपले मतभेद मिटवतात.
अष्टविनायक यात्रा हे महाराष्ट्रातील प्रमुख धार्मिक तीर्थक्षेत्रांपैकी एक आहे. भगवान गणेशाला समर्पित, भक्त आठ पवित्र गणेश मंदिरांना भेट देतात. त्यात मोरेश्वर, सिद्धटेकचे सिद्धिविनायक, पालीचे बल्लाळेश्वर, महाडचे वरदविनायक, थेऊरचे चिंतामणी, लेण्याद्रीचे गिरिजात्मज, ओझरचे विघ्नेश्वर, राजनगावचे महागणपती मंदिर यांचा समावेश आहे. असे मानले जाते की या तीर्थक्षेत्रांना भेट दिल्याने गणपती बाप्पाचा विशेष आशीर्वाद मिळतो आणि जीवनातील अडथळे दूर होतात. गणेशोत्सवादरम्यान या मंदिरांना भाविकांची मोठी गर्दी होते.
(टीपः धर्म, ज्योतिष, वास्तु, फेंगशुई इत्यादी विषयांवरील लेख/बातम्या केवळ वाचकांच्या माहितीसाठी आहेत. यासंबंधी कोणताही प्रयोग करण्यापूर्वी तज्ज्ञांचा सल्ला आवश्यक आहे. आमचे उद्दिष्ट फक्त वाचकांना माहिती देणे आहे. Navarashtra या तथ्यांची पुष्टी करू शकत नाही.)
