बुधवार, 4 नोव्हेंबर 2026
फोटो सौजन्य- chatgpt
भारतीय पौराणिक कथांमध्ये निसर्गातील वृक्ष, फुले आणि वनस्पती यांना केवळ सौंदर्याचे प्रतीक मानलेले नाही, तर त्यांच्याशी श्रद्धा, भक्ती आणि अनेक रंजक आख्यायिका जोडलेल्या आहेत. असाच एक सुगंधी, पवित्र आणि वैशिष्ट्यपूर्ण वृक्ष म्हणजे पारिजातक किंवा प्राजक्त! रात्री उमलणारी पांढरी फुले, त्यांचा केशरी देठ आणि पहाटे जमिनीवर पडलेला फुलांचा सडा यांमुळे हा वृक्ष सर्वांच्याच मनाला मोहवून टाकतो. मात्र, पौराणिक कथेनुसार हा दिव्य वृक्ष स्वर्गातून पृथ्वीवर कसा आला, याची कथा अधिकच रंजक आहे.
पौराणिक मान्यतेनुसार, देव आणि दानवांनी केलेल्या समुद्रमंथनातून अनेक दिव्य रत्ने प्रकट झाली. त्यांमध्ये पारिजातक वृक्षाचाही समावेश असल्याचे काही पुराणकथांमध्ये सांगितले जाते. समुद्रमंथनातून प्राप्त झालेल्या या दिव्य वृक्षाची स्थापना देवराज इंद्राने स्वर्गातील नंदनवनात केली. स्वर्गातील या वृक्षाची फुले अत्यंत सुगंधी आणि मनमोहक होती. त्यामुळे पारिजातकाला देववृक्ष म्हणून विशेष महत्त्व प्राप्त झाले.
द्वापरयुगातील एका कथेनुसार, एकदा देवर्षी नारदमुनी स्वर्गातून पारिजातकाची फुले घेऊन आले. त्यांनी ही फुले भगवान श्रीकृष्णांना अर्पण केली. श्रीकृष्णांनी ती फुले आपली पत्नी देवी रुक्मिणी हिला दिली. रुक्मिणीच्या केसांत पारिजातकाची फुले सजली.
ही गोष्ट श्रीकृष्णाची दुसरी पत्नी सत्यभामा हिला समजली, तेव्हा तिलाही पारिजातकाची फुले हवीशी वाटली. मात्र, केवळ काही फुलांवर तिचे समाधान झाले नाही. तिने श्रीकृष्णांकडे संपूर्ण पारिजातक वृक्षच आपल्या अंगणात आणून लावण्याचा आग्रह धरला. सत्यभामेचा हा हट्ट पूर्ण करण्यासाठी श्रीकृष्णांनी स्वर्गातून पारिजातक वृक्ष पृथ्वीवर आणण्याचे ठरवले.
सत्यभामेची इच्छा पूर्ण करण्यासाठी श्रीकृष्ण स्वर्गात गेले आणि त्यांनी देवराज इंद्राकडे पारिजातक वृक्षाची मागणी केली. मात्र, स्वर्गातील दिव्य संपत्ती पृथ्वीवर नेण्यास इंद्राने विरोध केला. त्यामुळे दोघांमध्ये संघर्ष निर्माण झाला. पौराणिककथेनुसार, श्रीकृष्णांनी इंद्राचा पराभव करून पारिजातक वृक्ष पृथ्वीवर आणला. गरुडाच्या साहाय्याने हा वृक्ष द्वारकेत आणण्यात आला. अशा प्रकारे स्वर्गातील दिव्य पारिजातक वृक्ष पृथ्वीवर आल्याची कथा प्रचलित झाली.
पारिजातक वृक्ष सत्यभामेच्या अंगणात लावण्यात आला. परंतु या कथेला आणखी एक सुंदर वळण आहे. श्रीकृष्णांनी वृक्षाची लागवड अशी केली की, झाड सत्यभामेच्या अंगणात असूनही त्याची फुले शेजारील रुक्मिणीच्या अंगणात पडत असत.
या प्रसंगातून श्रीकृष्णांच्या चातुर्याची आणि त्यांच्या दोन्ही पत्नींमधील प्रेमभाव जपण्याच्या कौशल्याची कल्पना येते. सत्यभामेला संपूर्ण वृक्ष मिळाला, तर रुक्मिणीलाही त्याच्या फुलांचा सुगंध आणि सौंदर्य अनुभवता आले, अशी या कथेमागील लोकमान्यता आहे.
(टीपः धर्म, ज्योतिष, वास्तु, फेंगशुई इत्यादी विषयांवरील लेख/बातम्या केवळ वाचकांच्या माहितीसाठी आहेत. यासंबंधी कोणताही प्रयोग करण्यापूर्वी तज्ज्ञांचा सल्ला आवश्यक आहे. आमचे उद्दिष्ट फक्त वाचकांना माहिती देणे आहे. Navarashtra या तथ्यांची पुष्टी करू शकत नाही.)
Ans: पौराणिक मान्यतेनुसार, देव आणि दानवांनी केलेल्या समुद्रमंथनातून पारिजातक वृक्ष प्रकट झाला.
Ans: श्रीकृष्णांनी रुक्मिणीला पारिजातकाची फुले दिल्याचे समजल्यानंतर सत्यभामेलाही ही फुले हवी होती. तिने संपूर्ण वृक्षच आपल्या अंगणात लावण्याचा आग्रह धरला.
Ans: लोकमान्यतेनुसार, श्रीकृष्णांनी वृक्षाची लागवड अशा पद्धतीने केली होती की, झाड सत्यभामेच्या अंगणात असूनही त्याची फुले रुक्मिणीच्या अंगणात पडत असत.
