गुरुवार, 22 ऑक्टोबर 2026
फोटो सौजन्य- गुगल
हिंदू संस्कृतीत पती-पत्नीला अनेक धार्मिक विधींमध्ये एकत्र बसवले जाते. विशेषतः पूजा, व्रत, कथा किंवा शुभकार्याच्या वेळी पत्नीला पतीच्या डाव्या बाजूला बसवण्याची परंपरा अनेक कुटुंबांमध्ये आहे. यामागे पत्नीला ‘वामांगी’ आणि ‘अर्धांगिनी’ मानण्याची धार्मिक संकल्पना जोडली जाते. मात्र, सर्वच विधींमध्ये पत्नीचे स्थान डावीकडे असते असे नाही; विधीनुसार आसन बदलू शकते. पूजा असो वा धार्मिक विधीमध्ये पत्नी पतीच्या डावीबाजूला का बसते ते जाणून घेऊया
हिंदू परंपरेत पत्नीला पतीची वामांगी म्हणजे डावा भाग मानले जाते. ‘अर्धांगिनी’ या संकल्पनेत पती-पत्नी हे एकमेकांचे पूरक असून दोघांच्या सहभागाने गृहस्थाश्रम पूर्ण होतो, असा भाव आहे. म्हणूनच धार्मिक विधीत पत्नीला पतीच्या डाव्या बाजूला स्थान देणे हे त्यांच्या एकात्मतेचे प्रतीक मानले जाते.
पत्नीच्या डाव्या बाजूला बसण्याची परंपरा भगवान शिवाच्या अर्धनारीश्वर रूपाशी जोडली जाते. अर्धनारीश्वराच्या स्वरूपात शिव आणि शक्ती एकाच देहाचे दोन भाग म्हणून दर्शवले आहेत आणि पार्वतीचा भाग डाव्या बाजूला दाखवला जातो. यातून पुरुष आणि स्त्री हे परस्परांपासून वेगळे नसून एकमेकांना पूरक आहेत, असा आध्यात्मिक संदेश घेतला जातो.
मानवी शरीरात हृदय डाव्या बाजूला असल्यामुळे पत्नीला पतीच्या डाव्या बाजूला स्थान देण्यामागे प्रेम, जिव्हाळा आणि भावनिक जवळीक यांचे प्रतीकात्मक स्पष्टीकरणही दिले जाते. ही शारीरिक किंवा वैज्ञानिक नियमापेक्षा धार्मिक-सांस्कृतिक प्रतीकात्मकता म्हणून समजणे योग्य आहे.
पती-पत्नी एकत्र पूजा करताना दोघांचा सहभाग महत्त्वाचा मानला जातो. पतीसोबत पत्नीने धार्मिक विधीत सहभागी होणे म्हणजे कुटुंबाच्या मंगलासाठी दोघांनी मिळून प्रार्थना करणे, असा त्यामागील भाव आहे. त्यामुळे पत्नीचे विशिष्ट आसन हे केवळ बसण्याची पद्धत नसून पती-पत्नीच्या सहजीवनाचे आणि परस्पर सहकार्याचे प्रतीक मानले जाते.
धार्मिक परंपरांमध्ये विधीनुसार पती-पत्नीच्या आसनात बदल होऊ शकतो. काही परंपरांमध्ये पूजा किंवा इतर धार्मिक कार्यांसाठी डावी बाजू सांगितली जाते, तर काही विधींमध्ये पत्नीला उजव्या बाजूला बसवण्याची पद्धत आढळते.
(टीपः धर्म, ज्योतिष, वास्तु, फेंगशुई इत्यादी विषयांवरील लेख/बातम्या केवळ वाचकांच्या माहितीसाठी आहेत. यासंबंधी कोणताही प्रयोग करण्यापूर्वी तज्ज्ञांचा सल्ला आवश्यक आहे. आमचे उद्दिष्ट फक्त वाचकांना माहिती देणे आहे. Navarashtra या तथ्यांची पुष्टी करू शकत नाही.)
