Central Excise Day 2026 : २४ फेब्रुवारीला साजरा केला जातो केंद्रीय उत्पादन शुल्क दिवस; जाणून घ्या डिजिटल युगातील महत्व

२४ फेब्रुवारी हा केंद्रीय उत्पादन शुल्क दिवस म्हणून साजरा केला जातो. उत्पादन शुल्क एक अप्रत्यक्ष कर असून उत्पादन क्षेत्राला लागू होता. याचे सरकारी महसुलात महत्वपूर्ण योगदान असते. आज याचे डिजिटल युगातील महत्व समजून घेऊया.

आज २४ फेब्रुवारी, आजचा दिवस हा देशभरात केंद्रीय उत्पादन शुल्क म्हणून साजरा केला जातो. आजचा दिवस हा देशाच्या आर्थिक प्रगतीमध्ये कर प्रणालीच्या योगदानाचे महत्वपटवून देणार दिवस आहे. सध्या तंत्रज्ञानाच्या दिशेने वाटचाल करण्याऱ्या जगात याचे स्वरुप आणि महत्व बदलले आहे. पूर्वी कागदी फाइल्स आणि प्रत्यक्ष भेटीवर (वसूली) अवलंबून असलेला हा दिवस आपल्या डिजिटल इंडियाचा एक महत्वपूर्ण भाग बनत चालला आहे. आज आपण या दिवसाचे डिजिटल युगातील महत्व जाणून घेणार आहोत. यापूर्वी आपण याचा थोडा इतिहास जाणून घेऊयात.

युरेका! आता एक दोन नव्हे तर 10 वर्षांच्या मान्सूनचा अंदाज शक्य; IITM ची ‘ही’ प्रणाली चर्चेत

कधीपासून आणि का साजरा केला जातो दिवस?

केंद्रीय उत्पादन शुल्क आणि मीठ कायदा हा २४ फेब्रुवारी १९४४ मध्ये भारतात लागू करण्यात आला होता. ज्याचा उद्देश कर जमा करुन साठलेल्या पैशाचा वापर देशाच्या विकासासठी करणे, तसेच कारखान्यांमध्ये होणाऱ्या उत्पादनांबाबत पारदर्शकता ठेवणे आणि भ्रष्टाचाराला आळा घालणे होता. आजचा हा दिवस कर प्रणालीत योगदान देण्याऱ्या सामीशुल्क  आणि उत्पादन शुल्क अधिकाऱ्यांच्या कमाचा गौरव करणार दिवस मानला जातो.

केंद्रीय उत्पादक शुल्क म्हणजे काय ?

आता केंद्रीय उत्पादक शुल्क म्हणजे काय तर, देशाच्या हद्दीत उत्पादीत होणाऱ्या वस्तूंवर, त्यांच्या निर्मितीवर जो कर लावला जातो त्याला उत्पादक शुल्क (Excise Duty) म्हणतात. दारू आणि तंबाखू उत्पादने, पेट्रोलियम उत्पादने, काही औषधे आणि रसायने, विशेष उद्योगांमध्ये तयार होणाऱ्या निवडक वस्तू यांसारख्या वस्तूंवर कर लावला जातो. हा कायदा उत्पादन शुल्क विभागाला कर संकलनाची जबाबदारी पार पाडण्याचा, करचोरी रोखण्याचा आणि कर संकलनाची प्रक्रिया सुलभ आणि पारदर्शक ठेवण्याचा अधिकार देतो.

डिजिटल युगातील महत्व

सध्या जगभरात डिटिजटल क्रांती झपाट्याने वाढत आहे. अशी परिस्थिती आजच्या दिवसाचे महत्व अधिक वाढले आहे. आज कर प्रणाली केवळ कागदांवर, वसूलीवर आधारित नाही तर डेटा आणि पारदर्शकतेवर आधारित महत्वपूर्ण बनली आहे.

• आज AI (Artificial Intelligence) च्या मदतीने मानवी हस्तक्षेप कमी झाला असून यामुळे भ्रष्टाचाराला आळा घालण्यात मदत होत आगे.
• स्मार्ट सेन्सर्समुळे कारखान्यांतील उत्पादनाची अचूक माहिती सरकारला मिळत असल्याने कर चोरी थांबण्यास मदत होत आहे.
• यामुळे व्यवसाय प्रक्रियेत सुलभता निर्माण झाली आहे. डिजिटल पोर्टलमुळे परवाने आणि परतावा जलद मिळत आहे.

डिजिटल युगातील आव्हाने

मात्र या डिजिटल युगातही सरकारपुढे कर संकलानात अनेक अडथळे आहेत.  यामुळे छोट्या उद्योजकांवर तांत्रिक दबाव वाढत आहे, तसेच सायबर सुरक्षेचा धोका वाढला आहे. तंत्रज्ञान साक्षरतेचा अभाव आजही आहे. तसेच वाढत्या उत्पादन शुल्कामुळे सर्वाधिक फटका सर्वसामान्यांच्या खिशाला बसत आहे. यामुळे आजच्या दिवशी लोकांना कर प्रणालीचे महत्व समजवून सांगणे आणि सर्वसामान्यांचे हित जपणे महत्वाचे आहे.

मोफत योजनांच्या खिरापतीने जनता झाली मालामाल; मात्र लोकशाहीचे झाले बेक्कार हाल