International Plastic Bag Free Day : बंदी असूनही प्लास्टिक पिशव्यांचा वापर सुरुच; महाराष्ट्रातील आकडेवारी काय सांगते?

International Plastic Bag Free Day 2026 : प्लास्टिकच्या वाढत्या वापरामुळे समुद्र, नद्या, वन्यजीव आणि पर्यावरणावर गंभीर परिणाम होत आहेत. यामुळे प्लास्टिकच्या प्रदूषणाविरुद्ध जनजागृती वाढवण्यासाठी णि लोकांनी दैनंदिन जीवनात पुनर्वापरन करता येणाऱ्या पिशव्यांचा स्वीकार करावा हे पटवून देण्यासाठी प्लास्टिक बॅग मुक्त दिन पाळला जातो.

• बंदी असूनही प्लास्टिक पिशव्यांचा वापर सुरुच
• महाराष्ट्रातील आकडेवारी काय सांगते?
• पर्यावरणावर होतोय परिणाम

International Plastic Bag Free Day  2026 : सुनयना सोनवणे : दुकानातून घेतलेली एक छोटीशी प्लास्टिक पिशवी… काही मिनिटांत उपयोग संपतो आणि ती फेकून दिली जाते. पण हीच साधी वाटणारी पिशवी निसर्गात मात्र शेकडो वर्षे टिकून राहते आणि हळूहळू पर्यावरणात अदृश्य पण कायमस्वरूपी परिणाम सोडते. याच विरोधाभासाची जाणीव करून देण्यासाठी ३ जुलै हा ‘आंतरराष्ट्रीय प्लास्टिक बॅग मुक्त दिन’ म्हणून जगभर साजरा केला जातो.

National Doctors Day : डॉक्टर गुगलवर विश्वास ठेवताय?आरोग्यासाठी ठरु शकते धोकादायक; तज्ज्ञांकडून महत्त्वपूर्ण इशारा

प्लास्टिकची सोय पण पर्यायवरणावर ओझे

कागद आणि कापडाला पर्याय म्हणून १९६० नंतर प्लास्टिक पिशव्यांचा वापर मोठ्या प्रमाणात वाढला. हलक्या, स्वस्त आणि सोयीस्कर वाटणाऱ्या या पिशव्यांनी बाजारपेठा व्यापल्या. मात्र त्याच वेगाने त्या पर्यावरणीय संकटाचे कारणही बनल्या. तज्ञांच्या मते, प्लास्टिक नैसर्गिकरीत्या विघटित होत नाही; ते सूक्ष्म कणांमध्ये विभागले जाऊन पाणी, माती आणि अन्नसाखळीत प्रवेश करते.

बंदी असूनही वापर सुरुच

महाराष्ट्रात २०१८ पासून प्लास्टिक कॅरी बॅग्सवर बंदी लागू आहे. २०२२ मध्ये सिंगल यूज प्लास्टिकवर अधिक कठोर निर्बंध आले. तरीही प्रत्यक्ष बाजारात प्लास्टिकचा वापर पूर्णपणे थांबलेला नाही. नियम आणि जनजागृती असूनही सवयींचा बदल हळूहळूच होत असल्याचे चित्र आहे.

राज्यातील कचरा व्यवस्थापनही या वास्तवाकडे निर्देश करते. महाराष्ट्र प्रदूषण नियंत्रण मंडळाच्या २०२३-२४ च्या आकडेवारीनुसार राज्यात दरवर्षी ४.२७ लाख टन प्लास्टिक कचरा निर्माण होतो. त्यापैकी मोठा भाग पुनर्वापरात जात असला तरी सुमारे ६८,८७३ टन कचरा लँडफिलमध्ये जातो.

राज्यातील शहरांमध्ये व्यवस्थापन तुलनेने मजबूत असले तरी लहान शहरांमध्ये अंमलबजावणीचा वेग कमी आहे. पुणे शहरातच ८५,४६२ टन प्लास्टिक कचरा निर्माण होतो, त्यापैकी ७१,५६० टन कचरा पुनर्वापरात जातो.

कडक कारवाई

२०२३- २४ मध्ये राज्यभरात १,७८,७५० दुकाने तपासली गेली, त्यापैकी ८,३३१ ठिकाणी कारवाई करण्यात आली. यामधून सुमारे साडे चार कोटी रुपयांचा दंड वसूल करण्यात आला असून १९१ मेट्रिक टन प्रतिबंधित प्लास्टिक जप्त करण्यात आले

प्लास्टिक पिशवीला पर्याय काय?

• कापडी पिशव्या – टिकाऊ व पुन्हा वापरता येणाऱ्या
• ज्यूट पिशव्या – मजबूत व नैसर्गिक पर्याय
• कागदी पिशव्या – हलक्या व सहज विघटित होणाऱ्या
• कंपोस्टेबल बॅग्स – जैवविघटनशील
• रीयूजेबल शॉपिंग बॅग्स – दीर्घकाळ वापरासाठी
• घरगुती कापडी पिशव्या/टोपल्या – शून्य खर्चाचा पर्याय

प्लास्टिक बॅग मुक्तीसाठी काय करावे?

• खरेदीला जाताना स्वतःची पिशवी सोबत ठेवावी
• प्लास्टिक पिशवीला स्पष्ट नकार द्यावा
• कचरा वर्गीकरण करून रिसायकलिंगला द्यावा
• दुकानदारांना पर्यावरणपूरक पर्याय वापरण्यास प्रोत्साहन द्यावे
• समाजात जनजागृती करावी
• कापडी/ज्यूट पिशवी वापरण्याची सवय लावावी
• स्वच्छता मोहिमांमध्ये सहभाग घ्यावा

महाराष्ट्रातील प्लास्टिक कचरा (२०२३-२४)

एकूण चित्र –

• प्लास्टिक कचरा निर्मिती – ४,२७,९२६ टन
• गोळा केलेला कचरा – ३,६१,३३७ टन
• पुनर्वापर – ३,२१,८४० टन
• लँडफिल – ६८,८७३ टन

(स्त्रोत – महाराष्ट्र प्रदूषण नियंत्रण मंडळाचा वार्षिक अहवाल २०२३-२४)

International Yoga Day 2026 : डिजिटल तणावावर योगाचं प्रभावी औषध; स्क्रीन टाईम, फोमो अन् बर्नआउटपासून मिळेल दिलासा