रविवार, 18 ऑक्टोबर 2026
World Okapi Day : काँगोच्या घनदाट जंगलातील 'वन-जिराफ' का ठरतोय पृथ्वीवरील सर्वात गूढ प्राणी? जाणून घ्या त्याची रंजक माहिती ( फोटो सौजन्य : सोशल मीडिया )
आपल्या या अथांग पृथ्वीवर निसर्गाने अनेक विचित्र, सुंदर आणि गूढ प्राण्यांची निर्मिती केली आहे. असाच एक निसर्गाचा चमत्कार म्हणजे ‘ओकापी’ (Okapi). पहिल्याच नजरेत पाहिल्यावर हा प्राणी नक्की कोणता आहे, हे ओळखणे कोणालाही कठीण जाते. शरीराचा मागचा भाग आणि पायांवर झेब्रासारखे काळे-पांढरे पट्टे, पण तोंडाचा आणि शरीराचा उर्वरित आकार एखाद्या घोड्यासारखा किंवा जिराफसारखा! याच अनोख्या आणि दुर्मिळ प्राण्याच्या संवर्धनासाठी दरवर्षी १८ ऑक्टोबर रोजी जगभरात ‘जागतिक ओकापी दिन’ (World Okapi Day) साजरा केला जातो. निसर्गातील या अद्भूत जिवाची ओळख मानवाला करून देणे आणि त्याच्या अस्तित्वाला निर्माण झालेले धोके दूर करणे हा या दिवसाचा मुख्य उद्देश आहे.
काँगोच्या वर्षावनातील दुर्मिळ ‘ओकापी’ प्राण्याबद्दलच्या काही रंजक गोष्टी
मध्य आफ्रिकेतील ‘डेमोक्रॅटिक रिपब्लिक ऑफ काँगो’ (DRC) मधील इटुरीच्या अत्यंत घनदाट आणि मध्यवर्ती वर्षावनांमध्ये (Rainforests) ओकापीचा अधिवास आढळतो. जगातील इतर कोणत्याही भागात हा प्राणी नैसर्गिकरित्या आढळत नाही. विसाव्या शतकाच्या सुरुवातीपर्यंत या प्राण्याबद्दल जगाला अजिबात माहिती नव्हती. स्थानिक आफ्रिकन आदिवासी त्याला ‘फॉरेस्ट जिराफ’ किंवा जंगलातील जिराफ म्हणून ओळखायचे. जेव्हा १९०१ मध्ये पाश्चात्य वैज्ञानिकांना या प्राण्याबद्दल माहिती मिळाली, तेव्हा त्यांना वाटले की हा झेब्राचाच एक प्रकार असावा. परंतु, सखोल शास्त्रीय संशोधनानंतर हे सिद्ध झाले की ओकापी हा झेब्रा नसून जिराफच्या कुळातील (Giraffidae) एकमेव जिवंत प्राणी आहे.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : Marco Rubio: अमेरिकेचे परराष्ट्र सचिव मार्को रुबियो 200 दिग्गज उद्योगपतींसह भारत दौऱ्यावर; मुंबई आणि जामनगरवरच का आहे मुख्य भर?
ओकापीची शारीरिक वैशिष्ट्ये अत्यंत रंजक आणि थक्क करणारी आहेत. ओकापीच्या पायांवरील आणि पाठीवरील झेब्रासारखे पट्टे त्याला घनदाट जंगलातील सूर्यप्रकाशाच्या सावलीत आणि झाडांमागे लपण्यासाठी अत्यंत उपयुक्त ठरतात. यामुळे शिकारी प्राण्यांपासून त्याचा नैसर्गिक बचाव होतो. ओकापीची जीभ गडद निळ्या किंवा जांभळ्या रंगाची असते आणि ती इतकी लांब (सुमारे १४ ते १८ इंच) असते की तो आपल्या जिभेने स्वतःचे कान आणि डोळे देखील स्वच्छ करू शकतो. या लांब जिभेच्या सहाय्याने तो उंच झाडांची कोवळी पाने, डाळिंब आणि फळे सहज तोडून खातो.
जागतिक ओकापी दिन साजरा करण्यामागे केवळ या प्राण्याचे सौंदर्य कौतुक करणे एवढाच हेतू नाही, तर त्याच्यासमोर उभे ठाकलेले गंभीर संकट जगासमोर मांडणे हा आहे. आययूसीएन (IUCN) या आंतरराष्ट्रीय निसर्ग संरक्षण संस्थेने ओकापीला ‘संकटग्रस्त’ (Endangered) प्रजातींच्या यादीत समाविष्ट केले आहे. गेल्या काही दशकांत बेकायदेशीर जंगलतोड, खाणकाम, सशस्त्र संघर्ष आणि मानवी अतिक्रमाणांमुळे काँगोचे जंगल वेगाने नष्ट होत आहे. याशिवाय, ओकापीच्या कातड्यासाठी आणि मांसासाठी होणारी बेकायदेशीर शिकार हा त्याच्या अस्तित्वासमोरील सर्वात मोठा धोका बनला आहे.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : India-pakistan war : ‘भारत आता शांत बसणार नाही’, राजनाथ सिंह यांच्या विधानाने सीमापार राजकारण तापले; पाकिस्तानकडूनही पलटवार
पृथ्वीचे पर्यावरण आणि जैवविविधतेचे संतुलन राखण्यासाठी प्रत्येक लहान-मोठ्या प्राण्याचे अस्तित्व टिकून राहणे अत्यंत गरजेचे आहे. ओकापीसारखा दुर्मिळ प्राणी नष्ट होणे म्हणजे काँगोच्या अद्वितीय वर्षावनातील एका महत्त्वाच्या दुव्याचा अंत होणे होय. म्हणूनच जागतिक ओकापी दिनानिमित्त विविध जागतिक वन्यजीव संघटना, शाळा, महाविद्यालये आणि पर्यावरणप्रेमी जनजागृती कार्यक्रम आयोजित करतात. ओकापी संवर्धन प्रकल्पांच्या (Okapi Conservation Project) माध्यमातून काँगोमधील स्थानिक समुदायांना सोबत घेऊन या प्राण्याचे आणि त्याच्या अधिवासाचे रक्षण करण्याचे प्रयत्न सुरु आहेत. या विशेष दिवशी आपणही आपल्या निसर्गातील या अनमोल संपत्तीचे जतन करण्याचा संकल्प केला पाहिजे.
