Lewis Pugh : होर्मुझमध्ये आकाशात लढाऊ विमाने आणि समुद्रात जळणारे टँकर; जीव धोक्यात घालून ब्रिटिश जलतरणपटू पोहला १५ किमी ( फोटो सौजन्य : सोशल मीडिया )
युद्ध म्हटले की आपल्या डोळ्यांसमोर फक्त सीमेवर लढणारे सैनिक, उद्ध्वस्त होणारी शहरे आणि माणसांची होणारी जीवितहानी उभी राहते. पण या युद्धाची सर्वात मोठी आणि मुकी किंमत निसर्गाला, विशेषतः महासागरातील कोट्यवधी जलचरांना मोजावी लागते, याकडे कोणाचेही लक्ष जात नाही. जगाला हेच कटू सत्य दाखवून देण्यासाठी ५६ वर्षीय ब्रिटिश जलतरणपटू लुईस पुघ (Lewis Pugh) यांनी एक असे धाडस केले आहे, ज्याची आज संपूर्ण जगात चर्चा होत आहे. सध्या इराण, अमेरिका आणि इस्रायल यांच्यातील संघर्षामुळे जगातील सर्वात धोकादायक सागरी युद्धक्षेत्र बनलेल्या ‘होर्मुझच्या सामुद्रधुनीत’ (Strait of Hormuz) त्यांनी चक्क तीन दिवस पोहून १५ किलोमीटरचे अंतर पार केले आहे.
संयुक्त राष्ट्र पर्यावरण कार्यक्रमाचे (UNEP) ‘पॅट्रन ऑफ द ओशन्स’ (Patron of the Oceans) असलेले लुईस पुघ हे यापूर्वी उत्तर ध्रुव, अंटार्क्टिका, लाल समुद्र आणि इंग्लिश चॅनल यांसारख्या अतिशय कठीण व गोठवणाऱ्या पाण्यात पोहले आहेत. मात्र, जिथे क्षणाक्षणाला क्षेपणास्त्रांचे हल्ले होत आहेत आणि जहाजे पेटवली जात आहेत, अशा युद्धभूमीत पोहण्याचा त्यांचा हा अनुभव सर्वात भयावह आणि जीवघेणा होता.
लुईस पुघ यांनी ओमानच्या किनाऱ्याजवळील मुसांदम द्वीपकल्पापासून आपल्या मोहिमेला सुरुवात केली आणि होर्मुझच्या भूशिराच्या काही भागाला प्रदक्षिणा घालत एकूण १५ किलोमीटर (९.३ मैल) अंतर पूर्ण केले. या प्रवासातील थरार सांगताना पुघ यांनी अंगावर काटा आणणारे अनुभव शेअर केले. त्यांनी सांगितले की, सोमवारी त्यांनी पाण्यात उडी मारल्यानंतर अवघ्या ३० मिनिटांतच त्यांच्यापासून अवघ्या चार किलोमीटर अंतरावर एका तेलवाहू जहाजावर भीषण हल्ला झाला.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : NATO : युक्रेनवर 400 ड्रोन हल्ल्यांदरम्यान रशियाची दोन क्षेपणास्त्रे पोलंडमध्ये पडली; युरोप ‘कलम 5’ करणार का लागू?
त्या स्फोटाचा आवाज इतका प्रचंड होता की समुद्राचे पाणी हादरून गेले. वर आकाशात लढाऊ विमाने घिरट्या घालत होती. त्या क्षणी पुघ यांना वाटले की आता ताबडतोब पाण्यातून बाहेर पडून जीव वाचवला पाहिजे. पण, ज्या उद्देशासाठी त्यांनी ही मोहीम हाती घेतली होती, त्या विचाराने त्यांना पुन्हा बळ दिले आणि ते थांबले नाहीत. पुढील दिवसांत पोहत असताना त्यांनी एका गॅस टँकरवर झालेला हल्ला अगदी जवळून पाहिला. त्या जहाजाला भीषण आग लागली होती आणि समुद्रात पसरलेल्या इंधनामुळे आजूबाजूचे पाणीही आगीच्या ज्वाळांनी वेढले गेले होते. पुघ यांनी या दृश्याचे वर्णन ‘आगीचा एक प्रचंड गोळा’ असे केले असून, रसायनांचा तीव्र वास आणि धुराचे लोट त्यांना आजही अस्वस्थ करतात.
होर्मुझची सामुद्रधुनी ही तिच्या सर्वात अरुंद ठिकाणी सुमारे ३९ किलोमीटर रुंद असून तिच्या एका बाजूला ओमान तर दुसऱ्या बाजूला इराण आहे. जगातील एकूण तेल व्यापारापैकी एक पंचमांश वाहतूक याच मार्गावरून होते. त्यामुळे बहुतांश लोक या सामुद्रधुनीकडे केवळ ‘तेल आणि वायू वाहतुकीचा मार्ग’ म्हणून पाहतात.
परंतु, लुईस पुघ यांच्या मते ही जागा पृथ्वीवरील सर्वात सुंदर नैसर्गिक खजिन्यांपैकी एक आहे. या निळ्याशार पाण्यात दुर्मीळ डॉल्फिन, समुद्री कासव आणि ‘डुगोंग’ (Dugong) यांसारखे संवेदनशील सागरी प्राणी राहतात. याशिवाय, येथील किनाऱ्यांवर समृद्ध प्रवाळ बेटे (Coral Reefs) आणि खारफुटीची जंगले (Mangroves) आहेत. युद्धादरम्यान ज्या पद्धतीने एकामागून एक तेलवाहू आणि रासायनिक जहाजे बुडवली जात आहेत, त्यामुळे समुद्रात मोठ्या प्रमाणावर तेल आणि विषारी रसायने पसरत आहेत. हे प्रदूषण एकदा समुद्रात पसरले की ते स्वच्छ करणे अशक्यप्राय असते आणि या सागरी परिसंस्थेचे झालेले नुकसान भरून निघण्यासाठी अनेक दशके लागू शकतात, अशी गंभीर चिंता त्यांनी व्यक्त केली आहे.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : US Iran War : कोड 7700 आणि अबू धाबीमध्ये आपत्कालीन लँडिंग? इराणच्या दाव्याने जागतिक राजकारणात खळबळ
फेब्रुवारी २०२६ मध्ये अमेरिका आणि इस्रायलने केलेल्या हल्ल्यांनंतर मध्यपूर्वेत युद्धाचा भडका उडाला. प्रत्युत्तरादाखल इराणने होर्मुझच्या सामुद्रधुनीतील आंतरराष्ट्रीय जलवाहतूक रोखली आणि या मार्गावरून जाणाऱ्या व्यापारी जहाजांना व टँकर्सना लक्ष्य करण्यास सुरुवात केली. यामुळे हा शांत सागरी मार्ग आज जगातील सर्वात मोठ्या संघर्षाचे केंद्र बनला आहे.
आपली तीन दिवसांची आणि सुमारे साडेसहा तासांची ही खडतर जलतरण मोहीम पूर्ण केल्यानंतर लुईस पुघ यांनी संपूर्ण जगाला एक भावनिक साद घातली आहे. “तेल टँकर आणि मालवाहू जहाजांवर दररोज हल्ले होत आहेत, पण या युद्धाचे पर्यावरणीय परिणाम येणाऱ्या अनेक पिढ्यांना भोगावे लागतील,” असे त्यांनी म्हटले आहे. त्यांनी जागतिक नेत्यांना हे युद्ध तात्काळ थांबवण्याचे, होर्मुझची सामुद्रधुनी पुन्हा सुरक्षितपणे खुली करण्याचे आणि समुद्रात पसरलेले प्रदूषण स्वच्छ करण्यासाठी एकत्र येण्याचे आवाहन केले आहे. युद्धाचा फटका केवळ माणसालाच नाही, तर आपल्या पृथ्वीला आणि निसर्गालाही तितकाच बसतो, हेच त्यांच्या या धाडसी कृतीतून अधोरेखित झाले आहे.
Ans: ५६ वर्षीय ब्रिटिश जलतरणपटू लुईस पुघ यांनी ओमानच्या किनाऱ्याजवळ तीन दिवसांत एकूण १५ किलोमीटर (९.३ मैल) अंतर पोहून पार केले.
Ans: इराण युद्धादरम्यान जहाजांवर होणाऱ्या हल्ल्यांमुळे समुद्रात तेल आणि रसायने पसरून सागरी जीवसृष्टी व पर्यावरणाचे जे अपरिमित नुकसान होत आहे, त्याकडे जगाचे लक्ष वेधणे हा त्यांचा मुख्य उद्देश होता.
Ans: होर्मुझच्या सामुद्रधुनीत डॉल्फिन, समुद्री कासव, दुर्मीळ 'डुगोंग' (Dugong) प्राणी तसेच समृद्ध प्रवाळ बेटे आणि खारफुटीची जंगले आढळतात.






