Iran Leadership : राष्ट्राध्यक्ष की सुप्रीम लीडर? इराणमध्ये नक्की कोणाचे हुकूम चालतात; जाणून घ्या सत्तेचं गणित

US Iran War : सध्या मध्यपूर्वेत प्रचंड अस्थिरतेचे वातावरण आहे. अमेरिका-इराण संघर्ष तीव्र होत चालला आहे. इराणचे दुसरे सर्वोच्च नेते मोजतबा यांचीही हत्या करण्यात आली आहे. पुन्हा नव्या नेत्याची निवड करण्यात आली आहे. पण...

• राष्ट्राध्यक्ष की सुप्रीम लीडर?
• इराणमध्ये नक्की कोणाचे हुकूम चालतात
• जाणून घ्या सत्तेचं गणित

Iran Leadership : तेहरान : पश्चिम आशियात (मध्यपूर्वेत) सध्या अमेरिका-इराण संघर्ष पेटून उठला आहे. दोन्ही देश एकमेकांवर सत्त हल्ले करत आहे. याच वेळी खामेनेई याच्या हत्येनंतर इराणमध्ये नवे सुप्रीम लीडर निवडण्याची प्रक्रिया सुरु आहे. खामेनेई यांच्या मुलगा मोजतबा खामेनेई यांची निवड करण्यात आली होती. परंतु त्यांचीही हत्या करण्यात आली असल्याने आता इराणमध्ये नवा उत्तराधिकारी कोण? असा प्रश्न पडला आहे.

US Iran War : ‘ट्रम्प यांना सोडणार नाही’ ; खामेनेईंच्या हत्येनंतर पेटून उठला इराण; अमेरिकेला दिली थरकाप उडवणारी धमकी

इराणची राजकीय रचना जगातील देशांपेक्षा अत्यंत वेगळी आणि गुंतागुंतीची मानली जाते. इराणमध्ये लोकशाही पद्धतीने राष्ट्राध्यक्षांची निवड झाली असेल, तरी खरी शक्ती ही इराणच्या ‘सुप्रीम लीडर’कडेच असते. २८ फेब्रुवारी २०२६ रोजी अमेरिका-इस्रायलने केलेल्या संयुक्त हवाई हल्ल्यात इराणचे सुप्रीम लीडर अयातुल्ला अली खामेनेई यांचा मृत्यू झाला आहे. याशिवाय त्यांच्या मुलाची देखील निवड करण्यात आली होती. परंतु त्यांचीही हत्या करण्यात आली असल्याचा दावा केला जात आहे. सध्या नव्या लीडरची निवड करण्यात आली आहे. पण अद्याप नाव जाहीर झालेले नाही.

इराणच्या सत्तेची रचना

• इराणमध्ये १९७९ च्या इस्लामिक क्रांतीनंतर धर्मशासित पद्धती लागू करण्यात आली होती. याला विलायत-ए-फकीह असे म्हणतात. याचा अर्थ शिया मुस्लिमांचे १२ वे इमाम प्रकट होत नाहीत तोपर्यंत पृथ्वीवरील सत्तेचा अधिकार एका जेष्ठ आणि विद्वावान मैलावीकडे दिला जातो म्हणजेच सुप्रीम लीडरकडे.
• सुप्रीम लीडर हे इराणचे सर्वोच्च पद असून त्यांच्याकडे देशाची सैन्य, न्यायव्यवस्था आणि परराष्ट्र धोरणावर अंतिम निर्णय घेण्याचा अधिकार असतो.
• तर इराणचे राष्ट्राध्यक्ष सुप्रीम लीडरच्या मार्गदर्शनाखाली काम करतात. त्यांची निवड लोकांकडून केली जाते.

इराणच्या सुप्रीम लीडरची निवड कशी करतात?

• इराणच्या संविधानानुसार, सुप्रीम लीडरच्या मृत्यूनंतर ३ महिन्यामध्ये नवी नेता निवडणे बंधनकारक असते.
• इराणच्या ‘असेंब्ली ऑफ एक्स्पर्ट्स’ (Assembly of Experts) कडे ही जबाबदारी असून ९० ज्येष्ठ धार्मिक गुरुंची ही संस्था आहे.
• ही संस्था देशातील धार्मिक आणि राजकीय निकषांवर उमेदवाराची निवड करते.
• सध्या इराणमध्ये सुरु असलेल्या अमेरिका-इस्रायली हल्ल्यांमुळे या परिषदेच्या बैठका अत्यंत गुप्तपणे किंवा ऑनलाइन पार पडत आहेत.

रिव्होल्यूशनरी गार्ड कॉर्प्सची (IRGC) ताकद

इराणमध्ये दोन प्रकारचे सैन्य आहेत. एक सामान्य सैनिक देशांचे सीमांचे रक्षण करतात. तर दुसरी इस्लामिक रिव्होल्यूशनरी गार्ड्स कॉर्प्स’ (IRGC). ही संस्था थेट सुप्रीम लीडराल उत्तरदायी असते. इराणच्या सुरक्षा, राजकारण आणि अर्थव्यवस्थेत या संस्थेचा मोठा प्रभाव आहे.

US Iran War : ‘इराण कधीच झुकणार नाही’ ; राष्ट्राध्यक्ष पेझेश्कियान यांनी अमेरिकेला स्पष्टच सांगितले