Foreign Policy : भारतीय राजदूतांना चीनला गेल्यावर का बदलावी लागतात नावे? नेहरूंच्या काळातील ‘ती’ प्रथा आजही कायम

Vikram Doraiswami : चीनमधील भारतीय राजदूतांची नावे बदलणे हा वैयक्तिक निर्णय नसून, ती एक राजनैतिक गरज आहे. चिनी भाषेची गुंतागुंत आणि चिनी संस्कृतीतील नावांचे महत्त्व लक्षात घेता, नवीन नावे आवश्यक आहेत.

• ओळख बदलण्याचे गुपित
• विक्रम दोराईस्वामींचे नवे नाव
• ७ दशकांची परंपरा

Indian Ambassador to China Name Change : भारत आणि चीन (India-China Disputes) यांच्यातील सीमावाद किंवा व्यापारिक संबंध नेहमीच हेडलाईन्समध्ये असतात. पण या दोन देशांच्या राजनैतिक संबंधांमध्ये एक अशी गोष्ट आहे, जी ऐकून कोणालाही आश्चर्य वाटेल. चीनमध्ये भारताचे प्रतिनिधित्व करण्यासाठी जाणारे आयएफएस (IFS) अधिकारी बीजिंगमध्ये पोहोचताच आपली ओळख बदलतात. तिथे गेल्यावर त्यांचं मूळ नाव कागदोपत्री बदलून एक नवीन ‘चिनी नाव’ स्वीकारलं जातं. हे ऐकायला एखादं गुप्तहेर चित्रपटातील कथानकासारखं वाटत असलं, तरी यामागे अत्यंत सखोल सांस्कृतिक आणि व्यावहारिक कारणं आहेत.

चिनी भाषेची गुंतागुंत आणि नावांचे महत्त्व

चीनची अधिकृत भाषा ‘मँडरिन’ (Mandarin) ही जगातील सर्वात कठीण भाषांपैकी एक मानली जाते. या भाषेत अक्षरे नसून ‘कॅरेक्टर्स’ (Characters) असतात. भारतीय नावे, जसे की ‘विक्रम’ किंवा ‘दोराईस्वामी’, चिनी लोकांना उच्चारणे अत्यंत कठीण जाते. चिनी संस्कृतीत नावाचा केवळ उच्चार महत्त्वाचा नसून, त्या नावाचा अर्थ काय निघतो, याला अनन्यसाधारण महत्त्व आहे. जर एखाद्या नावाचा उच्चार चिनी भाषेत चुकीचा झाला, तर त्याचा अर्थ अपमानास्पदही निघू शकतो. म्हणूनच, प्रत्येक राजदूताला असा शब्द निवडला जातो जो त्यांच्या मूळ नावाशी साधर्म्य राखेल आणि त्याचा अर्थही सकारात्मक असेल.

जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : Myanmar Crisis : ‘मरण्यासाठी 1 लाख सैनिक तयार!’ म्यानमारच्या हुकूमशहाची क्रूर योजना; रशियाने पुरवला शस्त्रांचा डोंगर

विक्रम दोराईस्वामी आता झाले ‘वेई जियामेंग’

अलीकडेच चीनमध्ये भारताचे नवनियुक्त राजदूत म्हणून विक्रम दोराईस्वामी यांनी पदभार स्वीकारला. चीनच्या परराष्ट्र मंत्रालयाने आणि भारतीय दूतावासाने मिळून त्यांचे नवीन नाव ‘वेई जियामेंग’ (Wei Jiameng) असे निश्चित केले आहे. या नावाचा अर्थ अत्यंत मार्मिक आहे. ‘वेई’ हे चीनमधील एक ऐतिहासिक आणि प्रतिष्ठित आडनाव आहे. ‘जिया’ म्हणजे वृद्धी किंवा वाढ, आणि ‘मेंग’ म्हणजे युती किंवा करार. म्हणजेच, दोन्ही देशांमधील संबंध सुधारण्यासाठी आणि युती अधिक मजबूत करण्यासाठी आलेला दूत, असा सकारात्मक संदेश या नावातून दिला जातो.

नेहरूंच्या काळापासूनची जुनी परंपरा

नावे बदलण्याची ही प्रथा काही आजची नाही. १९५० च्या दशकात जेव्हा भारताने कम्युनिस्ट चीनला मान्यता दिली आणि राजनैतिक संबंध प्रस्थापित केले, तेव्हापासून ही परंपरा सुरू आहे. भारताचे पहिले राजदूत जेव्हा चीनला गेले, तेव्हा त्यांना ‘पॅन एनजी’ हे चिनी नाव देण्यात आले होते. तेव्हापासून आजपर्यंत प्रत्येक भारतीय राजदूताने ही परंपरा जोपासली आहे. केवळ भारतीयच नाही, तर अमेरिकेचे किंवा युरोपीय देशांचे राजदूतही चीनमध्ये आपली नावे चिनी संस्कृतीनुसार बदलतात. यामुळे स्थानिक लोकांशी संवाद साधणे आणि राजनैतिक दस्तऐवजांवर स्वाक्षरी करणे सोपे जाते.

जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : Iran US Ceasefire: ट्रम्पची खोड जिरवणार इराण! जेडी व्हान्स पाकिस्तानात पोहोचण्यापूर्वीच उभा केला ‘अशा’ अशक्य अटींचा डोंगर

सांस्कृतिक पूल बांधण्याचा प्रयत्न

राजदूत हे केवळ अधिकारी नसून ते दोन देशांमधील सांस्कृतिक पूल असतात. जेव्हा एखादा भारतीय राजदूत चिनी नाव धारण करतो, तेव्हा तो तिथल्या जनतेला असा संदेश देतो की, “आम्ही तुमच्या संस्कृतीचा आदर करतो.” चीनमध्ये नाव बदलणे हा राजनैतिक शिष्टाचाराचा (Diplomatic Protocol) एक भाग आहे. यामुळे चिनी नेत्यांना आणि तिथल्या जनतेला भारतीय राजदूतांशी जवळीक साधणे सोपे होते. अशा प्रकारे, एका नावाच्या माध्यमातून दोन्ही देशांमधील कडू संबंधांवर साखरेचा लेप लावण्याचा प्रयत्न केला जातो.