शनिवार, 31 ऑक्टोबर 2026
मुहुर्त ठरला? RBI चा मोठा निर्णय ( सौजन्य - सोशल मीडिया )
मनीकंट्रोलच्या अहवालानुसार, नोटांच्या आकारात काहीही बदल होणार नसल्याचं समोर येत आहे. या निर्णयामुळे बँकांना फायदा होईल, कारण त्यांना त्यांच्या एटीएममध्ये बदल करण्यासाठी अतिरिक्त पैसे खर्च करावे लागणार नाहीत.
मनीकंट्रोलशी बोलताना, एका सार्वजनिक क्षेत्रातील बँकेच्या वरिष्ठ अधिकाऱ्याने स्पष्ट केले की, नोटांचा आकार न बदलल्यामुळे बँकांना एटीएममध्ये बदल करण्याचा सुरुवातीचा खर्च टाळण्यास मदत होईल. हा प्रायोगिक प्रकल्प लहान मूल्यांच्या नोटांसह सुरू केला जात असल्याने, यामुळे लक्षणीय बचत होईल. हे लक्षात घेतले पाहिजे की ही केवळ एक क्षेत्रीय चाचणी आहे, त्यामुळे नवीन प्लास्टिक नोटा सध्याच्या कागदी नोटांसोबतच चलनात राहतील, म्हणजेच जुन्या कागदी नोटा पूर्णपणे वैध असणार आहेत. या प्रकल्पांतर्गत, १० रुपयांच्या १०० कोटी (१ अब्ज) पॉलिमर नोटा आणि २० रुपयांच्या १०० कोटी (१ अब्ज) पॉलिमर नोटा बाजारात चाचणीसाठी जारी केल्या जातील.
देशात १० आणि २० रुपयांच्या नोटा सर्वाधिक वापरल्या जातात. भाजी मार्केट, बस आणि ऑटोचे भाडे, तसेच लहान दुकाने यांसारख्या ठिकाणी त्या एका हातातून दुसऱ्या हातात दिल्या-घेतल्या जातात. जास्त वापरामुळे, या कागदी नोटा लवकर फाटतात, त्यांचा रंग फिका पडतो किंवा त्या खराब होतात. यामुळे आरबीआयला दरवर्षी लाखो जुन्या नोटा नष्ट करून नवीन नोटा छापाव्या लागतात.
ऑगस्ट महिन्यात, भारतीय रिझर्व्ह बँकेचे गव्हर्नर संजय मल्होत्रा यांनी पॉलिमर चलनी नोटांच्या टिकाऊपणावर प्रकाश टाकला. त्यांनी सांगितले की, काही ठिकाणी पॉलिमर चलनी नोटा ३० वर्षांपेक्षा जास्त काळ टिकल्या आहेत. वारंवार वापरल्या जाणाऱ्या कमी मूल्याच्या नोटांसाठी या नोटा विशेषतः उपयुक्त ठरतील.
प्लास्टिक किंवा पॉलिमर नोटा सहज फाटत नाहीत. त्यांचे आयुष्य सामान्य नोटांपेक्षा ३-४ पट जास्त असते. त्या तुलनेत, कागदी नोटांचे आयुष्य फक्त १ ते २ वर्षे असते. पॉलिमर नोटा जास्त काळ टिकल्यास, आरबीआयला अनेक वर्षे नोटा पुन्हा छापण्याची गरज भासणार नाही, ज्यामुळे छपाई खर्चात अब्जावधी रुपयांची बचत होईल.
भारतीय रिझर्व्ह बँकेने ₹१,००० च्या नवीन पॉलिमर नोटा जारी केल्याचा दावा करणारे काही फोटो आणि पोस्ट सोशल मीडियावर व्हायरल झाले आहेत. भारत सरकारची अधिकृत एजन्सी, PTB फॅक्ट चेकने खोटे असल्याचे सिद्ध केले आहे. आरबीआयने स्पष्टपणे सांगितले आहे की, सध्या मोठ्या मूल्याच्या पॉलिमर नोटा आणण्याचा कोणताही प्रस्ताव नाही.
हे नेहमी लक्षात ठेवा की, आरबीआय कधीही सोशल मीडियाद्वारे नवीन नोटा किंवा चलनविषयक धोरणातील बदलांची घोषणा करत नाही. त्याऐवजी, ती आपल्या अधिकृत वेबसाइट किंवा अधिकृत प्रसिद्धीपत्रकांद्वारे माहिती देते. त्यामुळे, अशा कोणत्याही व्हायरल पोस्ट किंवा संदेशांवर विश्वास ठेवू नका किंवा ते शेअर करू नका.
Ans: आरबीआय १ एप्रिलपासून १० आणि २० रुपयांच्या मूल्यांच्या नोटा प्लॅस्टिक स्वरूपात आणणार आहे.
Ans: आरबीआयद्वारे १० आणि २० रुपयांच्या प्रत्येकी १ अब्ज प्लॅस्टिक नोटा छापल्या जाणार आहेत.
Ans: प्लॅस्टिक किंवा पॉलिमरच्या नोटा अधिक टिकाऊ असतात, लवकर खराब होत नाहीत, पाण्यात भिजल्या तरी टिकतात आणि त्यावर सुरक्षा वैशिष्ट्ये अधिक चांगल्या प्रकारे लागू करता येतात.
