मंगळवार, 3 नोव्हेंबर 2026
फोटो सौजन्य- सोशल मीडिया
खरं तर पाकिस्तानातही पोलीस विभागात सब-इन्स्पेक्टर आणि असिस्टंट सब-इन्स्पेक्टर अशी पदे असतात. पाकिस्तानात पोलीस व्यवस्था प्रांतीय स्तरावर चालवली जाते. पंजाब, सिंध, खैबर पख्तूनख्वा आणि बलुचिस्तान यांसारख्या प्रांतांमध्ये पोलीस भरतीचे नियम आणि निवड प्रक्रिया वेगळी आहे. त्यामुळे संपूर्ण देशासाठी एकच परीक्षा पॅटर्न लागू होत नाही.
पाकिस्तानात सब-इन्स्पेक्टर बनण्यासाठी उमेदवाराला संबंधित प्रांताच्या भरती अधिसूचनेत ठरवून दिलेली शैक्षणिक आणि शारीरिक पात्रता पूर्ण करावी लागते. सहसा पदवी मागितली जाते. याशिवाय वय, उंची, शारीरिक क्षमता आणि डोमिसाइलशी संबंधित अटीही लागू असतात. पंजाब पब्लिक सर्व्हिस कमिशनच्या (PPSC) २०२५ च्या सब-इन्स्पेक्टर भरतीत मान्यताप्राप्त विद्यापीठातून किमान सेकंड डिव्हिजनमध्ये पदवी मागितली गेली होती. या भरतीमध्ये पुरुष आणि महिलांसाठी वेगवेगळे वयोमर्यादा व शारीरिक निकष निश्चित करण्यात आले होते. पुरुष उमेदवारांसाठी किमान उंची ५ फूट ७ इंच आणि महिलांसाठी ५ फूट २ इंच ठेवण्यात आली होती. पुरुषांसाठी छातीच्या मोजमापाचा निकषही निश्चित होता.
पाकिस्तानात सब-इन्स्पेक्टर भरतीसाठी संबंधित प्रांताचे लोकसेवा आयोग परीक्षा आयोजित करते. पंजाबमध्ये PPSC द्वारे होणारी भरती याचे एक उदाहरण आहे. PPSC च्या २०२५ च्या भरती अधिसूचनेनुसार, सब-इन्स्पेक्टर पदासाठी १०० गुणांचा MCQ वर आधारित पेपर ठेवण्यात आला होता. परीक्षेचा कालावधी ९० मिनिटे होता. यामध्ये इंग्रजी, सामान्य ज्ञान आणि जनरल ॲबिलिटीशी संबंधित विषयांचा समावेश होता. सामान्य ज्ञानांतर्गत पाकिस्तानशी संबंधित महत्त्वाच्या गोष्टी, चालू घडामोडी, भूगोल, बेसिक मॅथ्स, उर्दू आणि सामान्य विज्ञान यांसारख्या विषयांची माहिती महत्त्वाची असते.
पाकिस्तानच्या खैबर पख्तूनख्वा प्रांतात असिस्टंट सब-इन्स्पेक्टर (ASI) भरतीसाठी एक वेगळी आणि सविस्तर निवड प्रक्रिया निश्चित केली आहे. येथे सामान्य उमेदवारांसाठी इंटरमिडिएट म्हणजेच १२ वी पास असणे गरजेचे आहे. पुरुषांची किमान उंची ५ फूट ७ इंच आणि महिलांची ५ फूट १ इंच निश्चित केली आहे. फिजिकल टेस्टमध्ये पुरुष उमेदवारांना १६०० मीटरची धाव ८ मिनिटांत आणि महिला उमेदवारांना १००० मीटरची धाव ८ मिनिटांत पूर्ण करावी लागते.
फिजिकल टेस्ट पास झाल्यानंतर लेखी परीक्षा आयोजित केली जाते, जिथे प्रत्येक विषयात किमान ४० टक्के गुण मिळवणे अनिवार्य आहे. लेखी परीक्षा पास करणाऱ्या उमेदवारांची सायकॉलॉजिकल टेस्ट आणि मुलाखत होते. यानंतर मेडिकल चाचणी आणि बॅकग्राउंड व्हेरीफिकेशनची प्रक्रिया पूर्ण केली जाते.
सिंधमध्ये पोलीस आणि संबंधित सरकारी विभागांमध्ये भरतीसाठी सिंध पब्लिक सर्व्हिस कमिशनची (SPSC) भूमिका असते. येथे असिस्टंट सब-इन्स्पेक्टरच्या एका भरती पॅटर्नमध्ये पदवीची पात्रता निश्चित करण्यात आली होती. SPSC च्या अधिकृत अभ्यासक्रमानुसार, ASI ची लेखी परीक्षा पदवी स्तरावरील MCQ वर आधारित असते. यामध्ये इंग्रजीतून ४० टक्के आणि सामान्य ज्ञान, पाकिस्तान अफेअर्स तसेच चालू घडामोडींमधून ६० टक्के प्रश्न निश्चित करण्यात आले होते. लेखी परीक्षा पास करणाऱ्या उमेदवारांची फिजिकल टेस्ट आणि उंची-छातीचे मोजमाप केले जाते.
लेखी परीक्षा, फिजिकल टेस्ट, मुलाखत आणि मेडिकल तपासणीत यशस्वी झाल्यानंतर उमेदवारांची अंतिम निवड केली जाते. यानंतर त्यांना संबंधित पोलीस ट्रेनिंग संस्थेत प्रशिक्षण दिले जाते. यादरम्यान कायद्याची माहिती, गुन्ह्याचा तपास, शस्त्रांचा वापर, शिस्त आणि सामान्य नागरिकांशी कसे वागावे याचे प्रशिक्षण दिले जाते. ट्रेनिंग पूर्ण झाल्यानंतरच अधिकाऱ्याला ठरवून दिलेल्या प्रक्रियेनुसार पोलीस विभागात जबाबदारी सोपवली जाते.
Ans: पाकिस्तानात पोलीस व्यवस्था प्रांतीय स्तरावर असल्याने संबंधित प्रांताचे लोकसेवा आयोग (उदा. पंजाबसाठी PPSC आणि सिंधसाठी SPSC) ही भरती परीक्षा आयोजित करते.
Ans: सामान्यतः मान्यताप्राप्त विद्यापीठातून पदवी (Graduation) असणे आवश्यक असते, तर काही प्रांतांमध्ये ASI पदासाठी १२ वी (Intermediate) पास पात्रताही मागितली जाते.
Ans: पंजाब प्रांतातील PPSC च्या नियमांनुसार १०० गुणांचा MCQ आधारित पेपर असतो, ज्यामध्ये इंग्रजी, सामान्य ज्ञान, चालू घडामोडी, भूगोल, बेसिक मॅथ्स आणि सामान्य विज्ञानाचे प्रश्न विचारले जातात.
