रविवार, 15 नोव्हेंबर 2026
फोटो सौजन्य- सोशल मीडिया
Skills vs Degree Debate: भारतामध्ये अनेक वर्षांपासून आयआयटी (IIT) मध्ये प्रवेश मिळवणे हे यशाचे सर्वात मोठे लक्षण मानले जाते. आयआयटीची पदवी म्हणजे उत्तम नोकरीIIT Delhi Dropout Joins Microsoft:, आदर आणि उज्ज्वल भविष्याची हमी, असा एक ठाम समज होता. परंतु, आता एआय (AI), स्टार्टअप्स आणि वेगाने बदलणाऱ्या तंत्रज्ञानाच्या (Technology) युगात आजचे तरुण विद्यार्थी हा प्रश्न विचारत आहेत की, यशासाठी केवळ आयआयटीची पदवीच पुरेशी आहे का? की इंडस्ट्रीचा प्रत्यक्ष अनुभव त्यांना अधिक पुढे घेऊन जाऊ शकतो? याच कारणामुळे शिक्षण आणि करिअरबाबत तरुणांची विचारसरणी हळूहळू बदलत आहे.
नुकतेच १९ वर्षीय आशिष कुमार वर्मा याने आयआयटी दिल्लीतील (IIT Delhi) आपले शिक्षण अर्धवट सोडून मायक्रोसॉफ्ट कंपनीत रुजू होण्याचा निर्णय घेतला. त्याने लिंक्डइनवर (LinkedIn) लिहिले की, “आता सर्वोत्तम ज्ञान केवळ विद्यापीठांच्या वर्गांपुरते मर्यादित राहिलेले नाही.” आता या घटनेने एक नवीन चर्चा सुरू केली आहे.
करिअर कोच प्रदीप जैन यांच्या मते, तरुणांच्या विचारसरणीत मोठा बदल झाला आहे. पूर्वी आयआयटीमध्ये प्रवेश मिळवणे हीच सर्वात मोठी उपलब्धी मानली जायची, पण आता विद्यार्थी स्टार्टअप इंटर्नशिप, ओपन-सोर्स प्रोजेक्ट्स आणि इंडस्ट्रीमधील मार्गदर्शकांद्वारे (Mentorship) प्रत्यक्ष अनुभव घेण्यास प्राधान्य देत आहेत.
एआय आणि टेक इंडस्ट्रीमध्ये कंपन्या आता केवळ पदवी न पाहता उमेदवाराची वास्तविक क्षमता आणि कौशल्ये पाहत आहेत. अनेकदा विद्यार्थ्याची ‘गिटहब प्रोफाईल’, एआय ॲप्लिकेशन्स, ओपन-सोर्समधील योगदान आणि मजबूत पोर्टफोलिओ हा त्याच्या गुणपत्रिकेपेक्षा अधिक प्रभावी ठरत आहे. अलीकडेच एका २० वर्षीय तरुणाने आयआयटी किंवा आयआयएमची पदवी नसताना आणि कॉलेजचे शिक्षण पूर्ण न करता अमेरिकेतील सॅन फ्रान्सिस्को येथील एका स्टार्टअपमध्ये वार्षिक सुमारे ७० लाख रुपयांची नोकरी मिळवली. हे उदाहरण दर्शवते की, व्यावहारिक कौशल्यांचे महत्त्व सातत्याने वाढत आहे.
तज्ज्ञांच्या मते, आजच्या काळात ‘शिक्षका’ची व्याख्या बदलत आहे. प्राध्यापक केवळ सिद्धांत (Theory) शिकवतात, तर इंडस्ट्री मधील मार्गदर्शक (Mentors) हे शिकवतात की प्रत्यक्ष जगात त्या सिद्धांतांचा वापर कसा करायचा. याच कारणामुळे अनेक तरुण आता शिक्षणासोबतच अनुभवी प्रोफेशनल्सकडून शिकण्याला प्राधान्य देत आहेत.
शिक्षणतज्ज्ञ आशिष धवन यांच्या मते, आयआयटीचे महत्त्व कमी झालेले नाही, तर त्याचे स्वरूप बदलत आहे. त्यांच्या मते, बहुतांश विद्यार्थी आजही आयआयटीची पदवी पूर्ण करतात, कारण तेथील शिक्षण, मजबूत ॲल्युम्नाय नेटवर्क आणि जागतिक ओळख आजही मोठ्या संधी उपलब्ध करून देते. मात्र, काही विद्यार्थी एआय, स्टार्टअप आणि प्रॉडक्ट डेव्हलपमेंटमध्ये वेगाने पुढे जाण्यासाठी वेगळा मार्ग निवडत आहेत.
तज्ज्ञांचे असे मानणे आहे की, भविष्यात यश केवळ यावरून ठरणार नाही की तुम्ही कोणत्या संस्थेतून शिक्षण घेतले आहे, आयआयटीसारख्या संस्था पुढेही महत्त्वाच्या राहतील, पण एआयच्या या युगात सतत शिकण्याची तयारी, व्यावहारिक अनुभव आणि योग्य मार्गदर्शन (Mentorship) हीच करिअरची सर्वात मोठी ताकद बनत चालली आहे.
