रविवार, 21 जून 2026
फोटो सौजन्य - सोशल मीडिया
International Yoga Day 2026 History Explainer: भारताच्या प्राचीन संस्कृतीत आणि परंपरांमध्ये योगाला विशेष स्थान राहिले आहे. हजारो वर्षे जुनी असलेली ही विद्या केवळ शारीरिक व्यायामापुरती मर्यादित नसून शरीर, मन आणि आत्मा यांच्यात समतोल प्रस्थापित करण्याचे एक प्रभावी माध्यम मानली जाते. परंतु, तुम्ही कधी विचार केला आहे का की ‘आंतरराष्ट्रीय योग दिवस’ दिवसासाठी २१ जून हीच तारीख का निवडली गेली? चला तर मग यामागील इतिहास आणि महत्त्व जाणून घेऊया.
आंतरराष्ट्रीय योग दिवस साजरा करण्याचा विचार सर्वप्रथम पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी २७ सप्टेंबर २०१४ रोजी संयुक्त राष्ट्र महासभेत (UNGA) आपल्या भाषणादरम्यान मांडला होता. पंतप्रधानांच्या या प्रस्तावाला जगभरातील देशांचा मोठा पाठिंबा मिळाला. यानंतर ११ डिसेंबर २०१४ रोजी संयुक्त राष्ट्र महासभेने एक ठराव मंजूर करून २१ जून हा दिवस अधिकृतपणे ‘आंतरराष्ट्रीय योग दिवस’ म्हणून घोषित केला. या प्रस्तावाला विक्रमी १७५ देशांनी पाठिंबा दिला होता, जो संयुक्त राष्ट्रांच्या इतिहासात कोणत्याही प्रस्तावाला मिळालेल्या सर्वात मोठ्या पाठिंब्यांपैकी एक मानला जातो.
आंतरराष्ट्रीय योग दिवसासाठी २१ जून या तारखेची निवड हा निव्वळ योगायोग नव्हता. हा दिवस उत्तर गोलार्धात (Northern Hemisphere) वर्षातील सर्वात लांब दिवस असतो, ज्याला ‘समर सॉल्स्टिस’ म्हणजेच ग्रीष्म संक्रांती किंवा ग्रीष्म अयनांत म्हटले जाते. या दिवशी सूर्यप्रकाश पृथ्वीवर सर्वात जास्त काळ राहतो.
जगातील अनेक संस्कृती आणि आध्यात्मिक परंपरांमध्ये या दिवसाला विशेष महत्त्व दिले जाते. हा दिवस ऊर्जा, सकारात्मकता, नवी सुरुवात आणि संतुलनाचे प्रतीक मानला जातो. भारतीय समजुतीनुसार, समर सॉल्स्टिसनंतर ‘दक्षिणायन’ सुरू होते, जो काळ आध्यात्मिक साधना, ध्यान आणि आत्मचिंतनासाठी अत्यंत शुभ मानला जातो. याच कारणामुळे योगसारख्या आध्यात्मिक आणि मानसिक संतुलनाशी संबंधित अभ्यासासाठी २१ जून हा सर्वात योग्य दिवस मानला गेला.
दरवर्षी २१ जून रोजी भारतासह जगातील अनेक देशांमध्ये मोठ्या प्रमाणावर योग कार्यक्रमांचे आयोजन केले जाते. बागा, शाळा, विद्यापीठे आणि सार्वजनिक ठिकाणी लोक एकत्र येऊन योगाभ्यास करतात. लोकांना योगाचे महत्त्व आणि त्याचे फायदे याबद्दल जागरूक करणे हा या दिवसाचा मुख्य उद्देश असतो. भारतातही केंद्र आणि राज्य सरकारांच्या वतीने विशेष कार्यक्रमांचे आयोजन केले जाते, ज्यामध्ये लाखो लोक सहभागी होतात.
योग दिवसाचा मुख्य उद्देश लोकांना निरोगी आणि संतुलित जीवनशैली स्वीकारण्यासाठी प्रेरित करणे हा आहे. आधुनिक जीवनशैलीत वाढणारा ताणतणाव, मानसिक दबाव आणि आरोग्याशी संबंधित समस्यांवर योग हा एक प्रभावी उपाय म्हणून समोर आला आहे.
