सोमवार, 26 ऑक्टोबर 2026
फोटो सौजन्य- सोशल मीडिया
जेईई मेन्स आणि जेईई एडवांस्ड या दोन्ही राष्ट्रीय स्तरावरील प्रवेश परीक्षा आहेत. दोन्ही परीक्षांच्या माध्यमातून इंजिनिअरिंग अभ्यासक्रमाला प्रवेश मिळतो. दोन्ही परीक्षा देशातील कठीण परीक्षांमध्ये समाविष्ट आहेत, परंतु त्यांची पात्रता निकष, परीक्षा पॅटर्न आणि अभ्यासक्रम वेगवेगळे आहेत.
जेईई मेन्स म्हणजेच संयुक्त प्रवेश परीक्षा मुख्य. ही परीक्षा राष्ट्रीय परीक्षा संस्था आयोजित करते. जेईई मेनच्या माध्यमातून एनआयटी (NIT), आयआयटी (IIIT) आणि इतर संलग्न संस्थांच्या बीई/बीटेक (BE/BTech) अभ्यासक्रमात प्रवेश मिळतो. ही जेईई एडवांस्डसाठीची पात्रता परीक्षा देखील आहे. जेईई मेन वर्षातून दोन सत्रांमध्ये (जानेवारी आणि एप्रिल) आयोजित केली जाते. विद्यार्थी या दोन्ही परीक्षांना बसू शकतात आणि दोन्हीपैकी ज्यामध्ये जास्त गुण असतील, त्या आधारावर रँक तयार केली जाते. एप्रिल सत्राच्या निकालानंतर अंतिम रँक जाहीर केली जाते.
विद्यार्थी कोणत्याही एका किंवा दोन्ही सत्रांमध्ये सहभागी होऊ शकतात. सध्याच्या नियमांनुसार, १२ वी उत्तीर्ण झाल्यानंतर उमेदवार सलग तीन वर्षे जेईई मेन परीक्षा देऊ शकतात. म्हणजेच, १२ वीत असताना आणि त्यानंतरच्या सलग दोन वर्षांत ही परीक्षा देता येते आणि दरवर्षी जास्तीत जास्त दोन सत्रांच्या परीक्षांमध्ये सहभाग नोंदवता येतो.
जेईई मेन ही तीन तासांची संगणक-आधारित परीक्षा असते. यामध्ये गणित, भौतिकशास्त्र (Physics) आणि रसायनशास्त्र (Chemistry) या विषयांवर प्रश्न विचारले जातात. यात बहुपर्यायी प्रश्न (MCQs) आणि न्यूमेरिकल (संख्यात्मक) आधारित प्रश्न असतात.
एनटीएच्या (NTA) म्हणण्यानुसार, जेईई मेन २०२७ च्या अभ्यासक्रमात मागील वर्ष म्हणजेच २०२६ च्या तुलनेत कोणताही बदल करण्यात आला नाही.
बीई/बीटेक (पेपर १) साठी विषयनिहाय अभ्यासक्रम तपशील: इंजीनियरिंग प्रवेश परीक्षेत (पेपर १) सहभागी होणाऱ्या विद्यार्थ्यांना भौतिकशास्त्र, रसायनशास्त्र आणि गणित या विषयांची तयारी करावी लागेल.
भौतिकशास्त्र (एकूण २० युनिट्स): भौतिकशास्त्राचा अभ्यासक्रम २० युनिट्समध्ये विभागला गेला आहे. यामध्ये मेकॅनिक्स, थर्मोडायनामिक्स, इलेक्ट्रोस्टॅटिक्स, करंट इलेक्ट्रिसिटी, मॅग्नेटिझम, ऑप्टिक्स, इलेक्ट्रोमॅग्नेटिक वेव्हज, अ‍ॅटम्स आणि न्यूक्लियाय, इलेक्ट्रॉनिक्स डिव्हासेस आणि एक्सपेरिमेंटल स्किल्सचा समावेश आहे.
रसायनशास्त्र (एकूण २० युनिट्स): रसायनशास्त्रामध्ये फिजिकल, इनऑर्गेनिक आणि ऑर्गेनिक केमिस्ट्रीसोबतच प्रॅक्टिकल केमिस्ट्रीचा समावेश आहे. अ‍ॅटॉमिक स्ट्रक्चर, केमिकल बॉण्डिंग, थर्मोडायनामिक्स, इक्विलिब्रियम, इलेक्ट्रोकेमिस्ट्री, कोऑर्डिनेशन कंपाउंड्स, हायड्रोकार्बन्स आणि बायोमॉलिक्यूल्स हे यातील प्रमुख विषय आहेत.
गणित (एकूण १४ युनिट्स): गणिताच्या अभ्यासक्रमात अलजेब्रा, कॅलकुलस, कोऑर्डिनेट जिओमॅस्ट्री, ट्रिगोनोमेट्री आणि प्रॉबेबिलिटीचा समावेश आहे. सेट्स अँड फंक्शन्स, मॅट्रिसेस अँड डिटरमिनेंट्स, परम्युटेशन-कॉम्बिनेशन, बायनॉमियल थ्योरम, इंटिग्रल कॅलकुलस, डिफरन्शियल इक्वेशन, ३डी जिओमॅस्ट्री आणि वेक्टर्स हे प्रमुख विषय आहेत.
इंजिनिअरिंगशिवाय आर्किटेक्चर आणि प्लॅनिंग अभ्यासक्रमांच्या प्रवेशासाठी स्वतंत्र परीक्षा घेतली जाते:
पेपर २अ (B.Arch): यात गणित, अ‍ॅप्टीट्यूड टेस्ट आणि ड्रायव्हिंग/ड्रॉइंग टेस्टचा समावेश असतो.
पेपर २ब (B.Planning): यात गणित, अ‍ॅप्टीट्यूड टेस्ट आणि प्लॅनिंगवर आधारित प्रश्न विचारले जातील.
आयआयटीमध्ये (IIT) प्रवेशासाठी घेतली जाणारी सर्वात कठीण प्रवेश परीक्षा म्हणजे जेईई एडवांस्ड. जेईई एडवांस्डच्या निकालाच्या आधारावर प्रामुख्याने आयआयटीमधील प्रवेशासाठी ऑल इंडिया रँक (AIR) ठरवली जाती. जेईई एडवांस्डचे आयोजन दरवर्षी वेगवेगळ्या आयआयटी संस्थांकडून केले जाते. अभ्यासाची सुरुवात ११ वी आणि १२ वीच्या भौतिकशास्त्र, रसायनशास्त्र आणि गणित (PCM) या अभ्यासक्रमाच्या भक्कम ज्ञानाने करावी लागते. विशेषतः रसायनशास्त्रासाठी एनसीईआरटी ची पुस्तके उत्तम प्रकारे वाचणे गरजेचे असते.
जेईई एडवांस्ड परीक्षा दोन वेळा देता येते. पहिली संधी १२ वीच्या वर्षी आणि दुसरी संधी त्याच्या पुढील वर्षी मिळते. जेईई एडवांस्डच्या पॅटर्नबाबत बोलायचे तर, यात प्रत्येकी तीन-तीन तासांचे दोन पेपर असतात. अभ्यासक्रमातही गणित, भौतिकशास्त्र आणि रसायनशास्त्राचेच प्रश्न असतात, परंतु त्यांची काठिन्य पातळी वाढलेली असते.
