शुक्रवार, 6 नोव्हेंबर 2026
फोटो सौजन्य- सोशल मीडिया
डॉक्टर हा शब्द आठवताच पहिल्यांदा डोक्यात येते एमबीबीएस (MBBS). या शब्दाचा फुल फॉर्म हा ‘बॅचलर ऑफ मेडिसिन अँड बॅचलर ऑफ सर्जरी’ असा होतो. परंतु, तुम्हाला माहिती आहे का हा शब्द नेमका कसा तयार झाला आहे? लॅटिन भाषेतून तयार झालेल्या या शब्दामागे रंजक इतिहास नेमका काय आहे? चला तर मग जाणून घेऊया
लॅटिन भाषेतून आलेला हा शब्द डॉक्टर बनण्यासाठीची प्राथमिक पदवी आहे, जी पूर्ण केल्यानंतर कोणतेही व्यक्ती रुग्णावर उपचार करण्यास पात्र ठरते. इंग्रजीत एमबीबीएसला ‘Bachelor of Medicine, Bachelor of Surgery’ म्हटले जाते. परंतु, त्याची उत्पत्ती लॅटिन भाषेतून झाली आहे.
लॅटिनमध्ये या पदवीला ‘Medicinae Baccalaureus Baccalaureus Chirurgiae’ असे म्हटले जाते. लॅटिन व्याकरणाच्या नियमांनुसार, ‘Medicinae Baccalaureus’ चा अर्थ ‘बॅचलर ऑफ मेडिसिन’ असा होतो आणि ‘Baccalaureus Chirurgiae’ चा अर्थ ‘बॅचलर ऑफ सर्जरी’ असा होतो. लॅटिन भाषेत ‘Medicinae’ हा शब्द आधी येतो. त्यामुळे शॉर्ट फॉर्म तयार करताना ‘M’ हा शब्द आधी ठेवण्यात आला आणि ‘Baccalaureus’ (Bachelor) साठी ‘B’ हा शब्द नंतर घेण्यात आला. याच कारणामुळे हे ‘BMBS’ न बनता ‘MBBS’ असे बनले.
जुन्या काळात, विशेषतः ब्रिटन आणि युरोपमध्ये, औषधोपचार करणारे आणि शस्त्रक्रिया करणारे (Surgeons) हे दोन वेगवेगळे गट मानले जायचे. दोघांचे प्रशिक्षण आणि कॉलेजेसही वेगवेगळे असायचे. परंतु, १९ व्या शतकाच्या मध्यावर ब्रिटिशांच्या हे लक्षात आले की, एका चांगल्या डॉक्टरला या दोन्ही क्षेत्रांची उत्तम माहिती असणे आवश्यक आहे. याच विचाराने हे दोन्ही कोर्सेस एकत्र करून एक संयुक्त पदवी तयार करण्यात आली, ज्याला आज आपण ‘एमबीबीएस’ या नावाने ओळखतो.
भारतातील कोणत्याही सरकारी किंवा खाजगी मेडिकल कॉलेजमधून एमबीबीएस करण्यासाठी एकमेव मार्ग म्हणजे NEET-UG ही परीक्षा आहे. ही परीक्षा उत्तीर्ण करणाऱ्या विद्यार्थ्यांना एमबीबीएसला प्रवेश मिळतो.
एमबीबीएसचा संपूर्ण कोर्स ५.५ वर्षांचा असतो. त्याचे दोन भागांत वर्गीकरण केले जाते.
४.५ वर्षांचा शैक्षणिक अभ्यास: यामध्ये थिअरी आणि प्रॅक्टिकलच्या माध्यमातून मानवी शरीर, आजार, औषधे आणि उपचारांच्या पद्धतींबद्दल सविस्तर शिकवले जाते.
१ वर्षाची अनिवार्य रोटेटरी इंटर्नशिप: अभ्यास पूर्ण झाल्यानंतर १ वर्षासाठी कोणत्याही मेडिकल कॉलेज किंवा हॉस्पिटलच्या वेगवेगळ्या विभागांमध्ये वरिष्ठ डॉक्टरांच्या देखरेखीखाली रुग्णांवर प्रत्यक्ष उपचार करावे लागतात. ही इंटर्नशिप पूर्ण झाल्यानंतरच मेडिकल कौन्सिलकडून डॉक्टरांना प्रॅक्टिसचे लायसन्स मिळते.
