मंगळवार, 3 नोव्हेंबर 2026
फोटो सौजन्य- सोशल मीडिया
how to get medical license: दरवर्षी लाखो विद्यार्थी डॉक्टर होण्याचे स्वप्न घेऊन एमबीबीएसमध्ये प्रवेश घेतात, परंतु केवळ वैद्यकीय पदवी मिळवणे म्हणजेच डॉक्टर बनणे नव्हे. रुग्णांवर उपचार करण्यासाठी, औषधे लिहून देण्याची चिठ्ठी देण्यासाठी आणि वैद्यकीय प्रॅक्टिस सुरू करण्यासाठी मेडिकल लायसन्स असणे अनिवार्य असते. यासाठी विद्यार्थ्यांना १२ वीनंतर नीट यूजी, एमबीबीएस, इंटर्नशिप आणि लायसन्सशी संबंधित अनेक प्रक्रियांमधून जावे लागते. तसेच, अलीकडच्या वर्षांत वैद्यकीय शिक्षणात झालेल्या बदलांनंतर नॅशनल मेडिकल कमिशन आणि नॅशनल एक्झिट टेस्ट या प्रक्रियेचा महत्त्वाचा भाग बनले आहेत.
मेडिकल लायसन्स ही ती अधिकृत परवानगी आहे, जी एखाद्या पात्र डॉक्टरला भारतात मेडिकल प्रॅक्टिस करण्याचा अधिकार देते. हे लायसन्स या गोष्टीचा पुरावा असते की, संबंधित व्यक्तीने निश्चित शैक्षणिक पात्रता, प्रशिक्षण आणि इतर आवश्यक अटी पूर्ण केल्या आहेत. कोणत्याही वैध वैद्यकीय नोंदणीशिवाय कोणतीही व्यक्ती कायदेशीररित्या रुग्णांवर उपचार करू शकत नाही तसेच मेडिकल प्रिस्क्रिप्शन जारी करू शकत नाही.
डॉक्टर बनण्याची सुरुवात १२ वीच्या वर्गापासून होते. उमेदवाराचे भौतिकशास्त्र, रसायनशास्त्र, जीवशास्त्र यांसारख्या विषयांसह १२ वी उत्तीर्ण असणे आवश्यक आहे. यानंतर एमबीबीएसमध्ये प्रवेश मिळवण्यासाठी नीट यूजी परीक्षा उत्तीर्ण करावी लागते. याच परीक्षेच्या आधारावर सरकारी आणि खाजगी वैद्यकीय जागांचे वाटप केले जाते.
एमबीबीएस कोर्सचा कालावधी एकूण ५.५ वर्षांचा असतो. यामध्ये ४.५ वर्षांचा अभ्यास आणि १ वर्षाची अनिवार्य इंटर्नशिप समाविष्ट असते. इंटर्नशिप दरम्यान विद्यार्थी रुग्णालयात रुग्णांवर उपचार करण्याचे आणि वैद्यकीय कामांचे व्यावहारिक प्रशिक्षण घेतात, जे डॉक्टर बनण्याच्या प्रक्रियेतील सर्वात महत्त्वाचा टप्पा मानला जातो.
वैद्यकीय शिक्षणात लागू झालेल्या नवीन व्यवस्थेमुळे नॅशनल एक्झिट टेस्ट (NExT) ही एक महत्त्वाची परीक्षा ठरते. ही परीक्षा केवळ लायसन्स मिळवण्यासाठीच नव्हे, तर एमबीबीएसची अंतिम परीक्षा आणि पोस्ट ग्रॅजुएट मेडिकल कोर्समध्ये प्रवेश घेण्यासाठी देखील उपयुक्त ठरते. आता भारतात NExT पास केल्यानंतरच उमेदवार मेडिकल प्रॅक्टिससाठी पात्र मानले जातात.
एमबीबीएस, अनिवार्य इंटर्नशिप आणि ठरवून दिलेली प्रक्रिया पूर्ण केल्यानंतर उमेदवाराला नॅशनल मेडिकल कमिशन किंवा संबंधित राज्य वैद्यकीय परिषदेमध्ये नोंदणी करावी लागते. सर्व कागदपत्रांची पडताळणी आणि अर्ज मंजूर झाल्यानंतर डॉक्टरांना कायमस्वरूपी नोंदणी क्रमांक जारी केला जातो. हीच नोंदणी भारतात मेडिकल प्रॅक्टिससाठी अधिकृत लायसन्स मानली जाते.
जे भारतीय विद्यार्थी परदेशातून एमबीबीएसचे शिक्षण पूर्ण करतात, त्यांना भारतात प्रॅक्टिस करण्यासाठी देखील ठरवून दिलेल्या नियमांचे पालन करावे लागते. मान्यताप्राप्त संस्थेतून वैद्यकीय पदवी, निश्चित कालावधीचा अभ्यास आणि इंटर्नशिप पूर्ण केल्यानंतर त्यांना भारतात लागू असलेली स्क्रीनिंग किंवा लायसन्स प्रक्रिया पूर्ण करावी लागते. त्यानंतर कागदपत्रांची पडताळणी आणि राज्य वैद्यकीय परिषदेत नोंदणी झाल्यानंतरच त्यांना मेडिकल प्रॅक्टिसची परवानगी मिळते.
