गुरुवार, 8 ऑक्टोबर 2026
मृत्यूनंतरही इतरांना जीवनदान! ठाण्यात ४३ वर्षीय ब्रेन-स्टेम डेड व्यक्तीचे यकृत आणि दोन्ही मूत्रपिंड दान
या कुटुंबीयांच्या निर्णयाचा किम्स हॉस्पिटल्स येथे आयोजित करण्यात आलेल्या अवयवदान जनजागृती सत्राशी विशेष संबंध होता. या सत्राला कुटुंबीय उपस्थित होते. यावेळी त्यांना मृत्यूनंतरचे अवयवदान, ब्रेन-स्टेम डेथ आणि महत्त्वाचे अवयव दान केल्यामुळे प्रत्यारोपणाच्या प्रतीक्षेत असलेल्या रुग्णांना कशाप्रकारे मदत होऊ शकते, याबाबत माहिती देण्यात आली होती. काही काळानंतर जेव्हा त्यांना आपल्या प्रिय व्यक्तीच्या निधनाचा सामना करावा लागला, तेव्हा या जनजागृती सत्रातील संदेश त्यांच्या लक्षात राहिला आणि त्यातून त्यांना अवयवदानाचा विचार करण्याची प्रेरणा मिळाली.
रुग्णाला सुरुवातीला उलट्या होऊन त्यानंतर अचानक शुद्ध हरपली तसेच रक्तदाब अत्यंत वाढला होता. त्यामुळे त्यांना प्रथम दुसऱ्या रुग्णालयात दाखल करण्यात आले. शुद्धीची पातळी कमी झाल्याने आणि श्वास घेण्यास त्रास होत असल्याने त्यांना इंट्युबेट करण्यात आले. करण्यात आलेल्या CT स्कॅनमध्ये डाव्या थॅलॅमो-कॅप्स्युलर भागात तीव्र इंट्रासेरेब्रल हॅमरेज, त्याचा व्हेंट्रिक्युलर भागात विस्तार, अॅक्युट हायड्रोसेफॅलस आणि मेंदूच्या मध्यरेषेत लक्षणीय बदल (significant midline shift) आढळून आला. त्यानंतर पुढील उपचार आणि वैद्यकीय देखरेखीसाठी त्यांना किम्स हॉस्पिटल्स, ठाणे येथे हलविण्यात आले.
किम्स हॉस्पिटल्स, येथे रुग्णाला तातडीच्या न्यूरोसर्जिकल उपचारांसह सखोल न्यूरोलॉजिकल केअर, व्हेंटिलेटरी सपोर्ट आणि सातत्याने न्यूरोलॉजिकल मॉनिटरिंग देण्यात आले. वैद्यकीय पथकाने सातत्याने उपचार करूनही त्यांची न्यूरोलॉजिकल स्थिती हळूहळू खालावत गेली. त्यानंतरच्या क्लिनिकल तपासणीत ब्रेन-स्टेम रिफ्लेक्सेस अनुपस्थित असल्याचे आढळले. निर्धारित वैद्यकीय प्रक्रियेनुसार आवश्यक तपासण्या करण्यात आल्या. त्यामध्ये दोन वेळा करण्यात आलेल्या अॅप्निया टेस्ट्समध्ये अपेक्षित सकारात्मक निष्कर्ष आढळल्यानंतर २२ सप्टेंबर २०२६ रोजी ब्रेन-स्टेम डेथ घोषित करण्यात आली.
वैद्यकीय पथकाशी समुपदेशन आणि चर्चेनंतर कुटुंबीयांनी मृत्यूनंतर अवयवदानासाठी संमती दिली. त्यानुसार यकृत आणि दोन्ही मूत्रपिंड यशस्वीरीत्या काढण्यात आले. लागू असलेल्या Transplantation of Human Organs and Tissues Act and Rules मधील तरतुदींनुसार, या अवयवांच्या वाटपाची प्रक्रिया ZTCC, मुंबई यांच्या समन्वयाने करण्यात आली.
डॉ. सौरभ गुप्ता, रिजनल डायरेक्टर,किम्स हॉस्पिटल्स, म्हणाले, “आपल्या प्रिय व्यक्तीच्या अचानक झालेल्या निधनाचा सामना करणाऱ्या कुटुंबासाठी अवयवदानाचा निर्णय घेणे हे मोठ्या धैर्याचे काम असते. या निर्णयाचे विशेष महत्त्व यासाठी आहे की, या कुटुंबाला अशा परिस्थितीचा सामना करण्यापूर्वीच अवयवदानाबाबत जनजागृतीची माहिती मिळाली होती. त्यांनी ऐकलेला संदेश त्यांच्या मनात राहिला आणि अत्यंत दुःखाच्या प्रसंगी त्यांना अवयवदानाच्या माध्यमातून इतरांना आशा देण्याचा मार्ग दिसला. त्यांचा हा निर्णय अत्यंत संवेदनशील आणि माणुसकीचा परिचय देणारा आहे. तसेच, योग्य वेळी मिळालेली जनजागृती कुटुंबीयांना महत्त्वाच्या क्षणी माहितीपूर्ण निर्णय घेण्यासाठी कशी प्रेरित करू शकते, याचीही ही आठवण करून देतो.”
ते पुढे म्हणाले, “अवयवदानाचा अंतिम उद्देश म्हणजे दुसऱ्या व्यक्तीला जगण्याची संधी देणे. प्रिय व्यक्तीचे झालेले नुकसान कधीही भरून निघू शकत नाही; मात्र कुटुंबीयांनी अवयवदानाचा घेतलेला निर्णय त्या व्यक्तीचा वारसा इतरांच्या आयुष्यात पुढे सुरू ठेवू शकतो. अधिकाधिक लोकांनी ब्रेन-स्टेम डेथ आणि मृत्यूनंतरच्या अवयवदानाचे महत्त्व समजून घ्यावे, जेणेकरून अधिक कुटुंबांना योग्य माहितीच्या आधारे निर्णय घेता येईल, अशी आमची अपेक्षा आहे.”
या प्रकरणातून मृत्यूनंतरच्या अवयवदानाबाबत सातत्याने जनजागृती करण्याचे महत्त्वही अधोरेखित होते. ब्रेन-स्टेम डेथची वेळेत ओळख, कुटुंबीयांचे संवेदनशील समुपदेशन आणि प्रत्यारोपणाशी संबंधित प्राधिकरणांशी योग्य समन्वय हे अवयवदानाची प्रक्रिया सुरळीतपणे पार पाडण्यासाठी अत्यंत महत्त्वाचे घटक आहेत.
या कुटुंबीयांच्या निर्णयामुळे एका अत्यंत दुःखद प्रसंगाचे रूपांतर इतरांसाठी जीवनाची संधी निर्माण करण्याच्या आशेत झाले. त्यांचा हा निर्णय आपल्याला आठवण करून देतो की, अत्यंत कठीण प्रसंगातही माणुसकी आणि करुणा आशेचा किरण निर्माण करू शकते—आणि एका व्यक्तीचे जीवन संपले असले, तरी त्याचे अवयव इतर अनेकांना नव्याने जीवन सुरू करण्याची संधी देऊ शकतात.
