समाजात राहणाऱ्या प्रत्येक व्यक्तीला त्यांचे ‘स्वप्नाचे घर’ हवे असते. त्यासाठी तो निरंतर प्रयत्न करत राहतो. हे स्वप्न साकार करण्यासाठी सरकार, बांधकाम व्यवसायीक (बिल्डर), विविध प्रकारच्या बँका गृहकर्ज किंवा वित्त कंपन्या प्रयत्न करतात. रिअल इस्टेट आणि बांधकाम क्षेत्र हेदेखील देशातील शेती नंतर सर्वाधिक रोजगारक्षम क्षेत्र मानले जाते. देशाच्या विकासात या क्षेत्राचे महत्त्वपूर्ण योगदान आहे. सन २०२० च्या सुरुवातीला पसरलेल्या कोरोना साथीच्या रोगाचा या व्यावसायावर तीव्र परिणाम झाला. कोरोना साथीने देशाच्या बांधकाम क्षेत्रासमोर गंभीर आव्हाने आणली आहेत. वर्ष २०२० या क्षेत्राच्या इतिहासातील एक काळा अध्याय म्हणून सामील झाले आहे, परंतु असे असूनही, हे क्षेत्र पुन्हा एकदा २०२१ मध्ये पुन्हा विकासाच्या मार्गावर येईल आणि लोकांना त्यांच्या स्वप्नांच्या स्वप्नांमध्ये बसविण्यात यशस्वी होईल. आमचा असा विश्वास आहे.
कोरोना संकटाने उभे केले आव्हान
बांधकाम व्यवसायात प्रकल्प तयार होण्यासाठी आम्ही आमच्या क्लायंटला एक निश्चित वेळ फ्रेम देतो. आम्ही कोणत्याही परिस्थितीत ही अंतिम मुदत पाळतो. हे एक मोठे आव्हान आहे. कारण आम्हाला अनेक अडथळे पार करत प्रकल्प पूर्ण करावा लागतो. ठरलेल्या मुदतीत प्रकल्प पूर्ण न झाल्यास बिल्डर कायद्याच्या सापळ्यात अडकतो. कोरोना साथीमुळे पहिल्यांदा हे शक्य झालेले नाही. कोरोनाचा प्रादुर्भाव सुरू होताच सरकारने लॉकडाऊन जाहीर केले. या काळात घरे बांधणे पूर्णपणे रखडले. बहुतेक कामगार आपापल्या गावी परत गेले होते. अशा परिस्थितीत विहित मुदतीच्या आत काम करणे पूर्णपणे अशक्य झाले. तथापि, शासनाने अनलॉक करण्याच्या प्रक्रियेत, बांधकाम प्रकल्पात काही सावधगिरी बाळगण्याची परवानगी दिली. परंतु समस्या कमी झाल्या नाहीत. आता गावात परतलेले सुमारे ८० टक्के कामगार कामावर परतले आहेत. अद्याप २० टक्के कामगार अजूनही गावी आहेत. जरी रेराकडून प्रकल्पाची अंतिम मुदत सहा महिन्यांपर्यंत वाढविण्यात आली असली तरी या मुदतीतही प्रकल्प तयार होणे अवघड आहे. अशा परिस्थितीत ग्राहकांना त्यांच्या घरांसाठी किंवा व्यवसायिक आस्थापनांसाठी जागा मिळण्याची वेळ जास्त दिवस जात आहे.
संकटाच्या या काळात ‘क्रेडाई’चे सहकार्य
रिअल इस्टेट क्षेत्रासाठी काम करत असलेल्या क्रेडाई (रिअल इस्टेट डेव्हलपर्स असोसिएशन ऑफ इंडिया) ने संकटांच्या या काळात बिल्डरांना पाठिंबा दर्शविला. क्रेडाईच्या अधिका्यांनी सरकार, वरिष्ठ अधिकारी, बांधकाम व्यावसायिक, बांधकाम साहित्याचे व्यापारी आणि कामगार यांच्यात ताळमेळ घालून दिला. बांधकाम व्यवसायात येणाऱ्या अडचणी वारंवार सरकारसमोर ठेवल्या. शासकीय योजनांविषयी माहिती देण्यासाठी अनेकदा वेबिनार आणि व्हिडिओ बैठका घेण्यात आल्या. सरकारचे मंत्री आणि क्रेडाईच्या सदस्यांनी बिल्डर्सची खराब होणारी स्थिती रेरासमोर ठेवली आहे. क्रेडाईने विविध प्रकल्पांच्या संदर्भात शासकीय मान्यता मिळविण्यात खूप मदत केली.
‘पीएमएवाय’ करते घराचे स्वप्न पुर्ण
२०१४ मध्ये पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी सत्तेत आल्यानंतर ‘प्रधानमंत्री आवास योजना’ (पीएमएवाय) सुरू केली. या योजनेंतर्गत ग्राहकांना विविध प्रकारचे फायदे दिले जात आहेत. तथापि, ही योजना समजण्यास प्रत्येकाला थोडा अधिक वेळ लागला. पहिल्या दोन वर्षात याला फारसा प्रतिसाद मिळाला नाही. परंतु नंतर देशभरातील लोकांनी या योजनेचा जबरदस्त फायदा घेतला. या योजनेमुळे बांधकाम व्यवसायालाही बरीच गती मिळाली, यामुळे ग्राहक व बांधकाम व्यावसायिकांना खरोखरच चांगले दिवस आले. तथापि, कोरोना साथीच्या संकटामुळे सध्या बांधकाम व्यवसाय आणि ग्राहक या दोघांनाही अनेक समस्या भेडसावत आहेत, कारण भविष्यात कोरोनाचा प्रादुर्भाव कमी होत असल्याने बांधकाम व्यवसाय परत जोमात येत आहे.
‘परवडणारी घरे ‘ एक संधी
भारतातील लोकांची आर्थिक स्थिती पाहता, अनेक बांधकाम व्यावसायिकांनी लोकांना स्वस्त दरात घरे देण्याचे प्रकल्प तयार केले आहेत. याला लोकांचा चांगला प्रतिसाद मिळाला. या योजनेंतर्गत वेगवेगळे स्लॉट्स आहेत. ज्यामध्ये १० लाख ते २० लाख, ३० लाख ते ५० लाख आणि ५० लाखाहून अधिक आहेत. परंतु या कमी बजेटच्या स्लॉटमध्ये, घराच्या बाबतीत ग्राहकांच्या अपेक्षा पूर्ण होत नाहीत. अशा परिस्थितीत आता बहुतेक लोकांनी ३० लाख ते ५० लाख रुपयांपर्यंतच्या घरांमध्ये अधिक गुंतवणूक करण्यास सुरवात केली आहे. लोकांना वाटते की आपल्याला स्वतःचे घर घ्यायचे असेल तर आणखी थोडे पैसे खर्च केले पाहिजेत. या कारणामुळे या स्लॉटमध्ये खरेदी करणारे लोक वाढत आहेत.
२०२१ मध्ये बांधकाम व्यवसायाला मिळेल गती
२०२० हे वर्ष बांधकाम व्यवसायासाठी अत्यंत क्लेशदायक ठरले, परंतु चांगली गोष्ट अशी आहे की, गेल्या काही महिन्यांपासून कोरोना रूग्णांची संख्या सातत्याने कमी होत आहे. प्रभावी कोरोना लस लवकरच देशाला अपेक्षित आहे. अशा परिस्थितीत २०२१ च्या जानेवारी-फेब्रुवारीपर्यंत कोरोना संकट मोठ्या प्रमाणात कमी होण्याची अपेक्षा आहे, जर असे झाले तर मार्च-एप्रिलपासून बांधकाम व्यवसाय पुन्हा एकदा वेग घेईल आणि वर्ष २०२१ बिल्डर्स आणि ग्राहकांसाठी एक नवीन सकाळ घेऊन येईल. सर्व बांधकाम व्यावसायिक त्यांचे प्रलंबित प्रकल्प पूर्ण करण्यासाठी जोरदार प्रयत्न करीत आहेत. आम्हाला आशा आहे की लवकरच आपण या आपत्तीवर मात करू आणि बांधकाम व्यवसाय देशाच्या प्रगतीत पुन्हा एकदा योगदान देईल.
