शनिवार, 14 नोव्हेंबर 2026
हीरादाह
झारखंडमधील गुमला जिल्हा हा हिरवीगार झाडे. घनदाट जंगले, पर्वत आणि नद्या यांनी भरलेला आहे. याशिवाय जिल्ह्यात अनेक धार्मिक स्थळे, ऐतिहासिक स्थळे, पर्यटनस्थळे आहेत, जे याच्या सौंदर्यात आणखीन भर पाडत असतात. या पर्यटन स्थळांपैकीच एक जिल्ह्याच्या रायडीह ब्लॉकमध्ये स्थित हीरादाह आहे, ज्याला शंख नदी असेदेखील म्हटले जाते. हा हिरडा चारी बाजूंनी घनदाट जंगलांमध्ये सुंदर दऱ्यांखोऱ्यांमध्ये वसलेला आहे. आजही येथे हिरे सापडतात अशी आख्यायिका आहे. येथे वर्षभर पर्यटकांची गर्दी असते. याशिवाय मकर संक्रांती, रथमेळा, घरटी मेळा, रामनवमी आणि शिवरात्रीच्या काळात येथे विशेष मेळावेही आयोजित केले जातात.
हीरादाह समितीचे सचिव अशोक सिंह यांनी सांगितले की, हा हीरादाह सुमारे 600 वर्षांपूर्वी नागवंशी राजा दुर्जनशालचा परिसर होता. हे झारखंड राज्य त्यावेळी नागखंड/नागलोक/नागभूमी म्हणून ओळखले जात असे. राजा दुर्जनाशल हा 50 वा नागवंशी राजा होता. त्यांच्या कार्यकाळात शास्त्रज्ञ आणि संशोधक म्हणून त्याला ओळखले जायचे. त्यावेळी संशोधनादरम्यान त्यांना शंखा नदीत हिरा असल्याचे समजले. म्हणूनच याला हीरा पट्टी असेही म्हटले जाते. गीतेतही हीरा पट्टीला इंद्रप्रवाहाचा दर्जा मिळाला आहे. नागवंशी राजा दुर्जनशाल हिऱ्याच्या शोधात राजघराणे, कुटुंब आणि सैनिकांसह त्यांनी हिरादाह येथे तळ ठोकला आणि येथून त्यांना कोहिनूर हिरा मिळाला.
हेदेखील वाचा – Ganesh Chaturthi 2024: भारतातील चमत्कारी गणेश मंदिरं, रामायणापासून अनेक पौराणिक कथांमध्ये आहे उल्लेख
कोहिनुर मिळाळ्यानंतर राजा आनंदाने आपल्या सैनिकांसह आणि कुटुंबियांसह तेथून परतत होता. त्याकाळी नागवंशी राजा दुर्जनशालची रांची चुटिया नावाची राजधानी होती. त्यावेळी आपल्या देशावर मुघल साम्राज्य राज्य करत होते. राजा दुर्जन शॉलला मौल्यवान हिरा मिळाल्याचे वारे मुघल शासकाला मिळाल्यावर मुघल शासकाने ताबडतोब जड शस्त्रे आणि सैनिकांसह त्यावर हल्ला केला. दुर्जनशाल आणि त्यांचे संपूर्ण सैनिक रांचीच्या होटवार तुरुंगात कैद होते. जवळ जवळ वर्षभर कैदेत त्यांना ठेवले गेले.
एक वर्ष पूर्ण झाल्यावर दुर्जनशालला विचारण्यात आले की तुमच्याकडे कोणती मौल्यवान वस्तू आहे? ते काय आहे आणि ते कसे आणि कुठे मिळवायचे. जर तुम्ही आम्हाला याबद्दल माहिती दिली आणि ती मौल्यवान वस्तू आमच्याकडे सुपूर्द केली तर तुमची सुटका होईल. त्यामुळे राजा दुर्जनशालाला हिरडाची संपूर्ण कहाणी मुघल शासकाला सांगावी लागली आणि अत्यंत दुःखी अंतःकरणाने त्याने कोहिनूर हिरा मुघल शासकाच्या हवाली केला.
हेदेखील वाचा – जगातील या नद्यांना मिळाले आहे एक वेगळे वरदान, येथून बाहेर पडते सोने, भारतातील या नदीचा समावेश
आता एवढी मौल्यवान वस्तू मिळाल्यावर मुघल शासक दुर्जनशाल राजावर आनंदित झाला आणि त्याने त्याला 16,000 चांदीची नाणी दिली आणि त्याची सुटका झाली. आपली सुटका झाल्यानंतर दुर्जनशाल राजा आपला गड चुटिया येथे पोहचला पण ही गोष्ट त्याच्या मनाला वारंवार त्रास देत होती. शत्रू अधिक बलाढ्य होत असल्याचे पाहून दुर्जनशाल आपल्या संपूर्ण राजघराण्यासह आणि सैनिकांसह गुमला जिल्ह्यातील सिसाई ब्लॉकमध्ये आहे सध्या नवरतनगड म्हणून ओळखले जाते, या ठिकाणी जाऊन आपले नवीन शहर वसवले.
तसेच येथे अनेक घटना घडत असून येथे खूप मोठा तलाव आहे. सध्या पाण्याच्या जोरदार प्रवाहामुळे तलाव तयार झाल्याचे लोक सांगतात. परंतु शंखा नदीच्या वर सुमारे 50 ते 100 फूट उंच डोंगराच्या माथ्यावर एक तलाव देखील बघायला मिळतो.आजही शेकडो नव्हे तर हजारो प्रचंड तलाव इथे पाहायला मिळतील. मात्र हे तलाव आजही त्या हिऱ्यामुळे ओळखले जाते.
