फोटो सौजन्य - Social Media
भारतामध्ये महिलांमध्ये स्तनकर्करोगाच्या (ब्रेस्ट कॅन्सर) रुग्णसंख्येत झपाट्याने वाढ होत असून ही बाब आरोग्य तज्ज्ञांसाठी गंभीर चिंतेची ठरत आहे. अलीकडील आकडेवारीनुसार देशात दरवर्षी स्तनकर्करोगाच्या रुग्णांमध्ये सुमारे ६ टक्क्यांनी वाढ होत आहे. इंडियन कौन्सिल ऑफ मेडिकल रिसर्च (ICMR) शी संबंधित एका अभ्यासातून असे स्पष्ट झाले आहे की या वाढीमागे केवळ वय किंवा कौटुंबिक इतिहासच कारणीभूत नसून, खराब झोप, सततचा मानसिक ताणतणाव आणि पोटाभोवती वाढणारी चरबी हेही महत्त्वाचे घटक ठरत आहेत. याचा परिणाम असा होत आहे की आता कमी वयातील महिलांनाही या आजाराचा धोका वाढू लागला आहे.
टाइम्स ऑफ इंडियाशी बोलताना डॉ. शुभम गर्ग यांनी सांगितले की, स्तनकर्करोगाचा धोका आता फक्त वय वाढणे किंवा जनुकीय कारणांपुरता मर्यादित राहिलेला नाही. बदलती जीवनशैली, अनियमित दिनचर्या आणि मेटाबॉलिक समस्या या आजाराचा धोका वेगाने वाढवत आहेत. विशेषतः शहरी भागातील महिलांमध्ये हा धोका अधिक दिसून येत आहे. उशिरापर्यंत काम करणे, नाईट शिफ्ट, वाढलेला स्क्रीन टाइम आणि कायमचा ताणतणाव ही आजच्या जीवनशैलीची वैशिष्ट्ये बनली आहेत.
झोप आणि स्तनकर्करोग यांचा परस्पर संबंध असल्याचे तज्ज्ञ सांगतात. झोपेचा अभाव किंवा झोपेची वेळ सतत बदलल्यास शरीरातील सर्केडियन रिदम बिघडते. यामुळे मेलाटोनिन या हार्मोनचे संतुलन बिघडते आणि त्याचा थेट परिणाम इस्ट्रोजेन हार्मोनवर होतो. इस्ट्रोजेनचे असंतुलन स्तनकर्करोगाचा धोका वाढवू शकते. याशिवाय खराब झोपेमुळे रोगप्रतिकारक शक्ती कमी होते आणि डीएनए दुरुस्तीची प्रक्रिया देखील मंदावते. केवळ झोपेचा अभाव कर्करोगाचे एकमेव कारण नसले तरी तो जर लठ्ठपणा, ताणतणाव आणि निष्क्रिय जीवनशैलीसोबत असेल, तर धोका अनेक पटींनी वाढतो.
डॉ. गर्ग यांच्या मते, वय आणि जनुकीय घटक हे अजूनही सर्वात मजबूत जोखीम घटक आहेत. मात्र, खराब झोप आता एक महत्त्वाचा ‘मॉडिफाएबल रिस्क फॅक्टर’ म्हणून पुढे येत आहे. अनेक महिलांमध्ये कुटुंबात कर्करोगाचा कोणताही इतिहास नसतानाही, दीर्घकाळ झोपेची कमतरता, नाईट शिफ्टचे काम आणि सततचा मानसिक ताण यामुळे स्तनकर्करोग झाल्याची उदाहरणे समोर येत आहेत.
तज्ज्ञांचे म्हणणे आहे की केवळ वजन वाढणेच धोकादायक नसून, पोटाभोवती साठलेली चरबी अधिक घातक ठरते. ही चरबी शरीरात सूज निर्माण करणारे घटक वाढवते, इन्सुलिन रेसिस्टन्स वाढवते आणि इस्ट्रोजेनचे प्रमाण जास्त करते. मेनोपॉजनंतर महिलांच्या शरीरात इस्ट्रोजेनचा मुख्य स्रोत ही चरबीच ठरते, ज्यामुळे हार्मोन-संवेदनशील स्तनकर्करोगाचा धोका वाढू शकतो.
जीवनशैलीत बदल करून स्तनकर्करोगाचा धोका पूर्णपणे टाळता येत नसला तरी तो मोठ्या प्रमाणात कमी करता येतो, असे तज्ज्ञ सांगतात. पुरेशी आणि चांगली झोप, ताणतणावावर नियंत्रण, नियमित व्यायाम, संतुलित आहार आणि पोटावरील चरबी कमी केल्यास हार्मोन्सचे संतुलन सुधारते आणि शरीराची रोगप्रतिकारक शक्ती मजबूत होते. यामुळे कर्करोग होण्याचा तसेच उपचारानंतर पुन्हा कर्करोग होण्याचा धोका कमी होऊ शकतो.
भारतामध्ये ३५ ते ५० वयोगटातील महिलांमध्ये स्तनकर्करोगाचे प्रमाण वाढत असल्याचे दिसून येत आहे. यामागे बसून काम करण्याची जीवनशैली, उशिरा मातृत्व, कमी काळ स्तनपान, झोपेची कमतरता आणि सततचा ताणतणाव ही कारणे महत्त्वाची मानली जात आहेत. याशिवाय आजाराचे निदान उशिरा होणे हीदेखील मोठी समस्या आहे. डॉक्टरांचा सल्ला आहे की ज्या महिलांमध्ये लठ्ठपणा, झोपेच्या तक्रारी आणि जास्त ताणतणाव असे जोखीम घटक आहेत, त्यांनी लवकर आणि वैयक्तिक स्वरूपाची तपासणी करून घ्यावी. अशा महिलांसाठी ३० वर्षांनंतरच क्लिनिकल ब्रेस्ट तपासणी, अल्ट्रासाऊंड किंवा गरज भासल्यास मॅमोग्राफी करण्याचा विचार करावा, जेणेकरून आजार वेळेत ओळखता येईल आणि उपचार अधिक प्रभावी ठरतील.
