टणक साबणाने Private Part घासताय? व्हा वेळीच सावध! होऊ शकतो Urethritis, महिला-पुरुषांनी काय घ्यावी काळजी

लघवी करताना होणाऱ्या जळजळीला अनेकदा मूत्रमार्गाचा संसर्ग समजण्याची चूक केली जाते. मात्र हे युरेथ्रायटिसचे लक्षणदेखील असू शकते, ज्यावर उपचार न केल्यास लैंगिक संबंधातून पसरणाऱ्या संसर्गाचा धोका वाढतो.

• युरेथ्रायटिस म्हणजे नक्की काय 

• पुरुष आणि महिलांनी प्रायव्हेट पार्टची कशी काळजी घेतली पाहिजे 

• साबण लावताना कोणती गोष्ट सांभाळावी 

नेहमी जननेंद्रियांची चांगली स्वच्छता राखण्याचा सल्ला डॉक्टर देतात. टणक साबण कधीही वापरू नये असेही सांगितले जाते. यामुळे पुरुष आणि स्त्रिया दोघांमध्येही युरेथ्रायटिस (मूत्रमार्गाचा दाह) होऊ शकतो, जी मूत्रमार्गाची एक दाहक स्थिती आहे. या स्थितीची अनेक कारणे आहेत, ज्यांचे संसर्गजन्य आणि असंसर्गजन्य असे वर्गीकरण केले जाते. याबाबत मूत्ररोगतज्ज्ञ डॉ. अलोक कुमार झा यांनी महत्त्वाची माहिती दिली आहे. 

युरेथ्रायटिस कसा होतो?

जेव्हा मूत्रमार्गाच्या अस्तराला सूज येते, तेव्हा युरेथ्रायटिस होतो. मूत्रमार्ग ही एक नळी आहे जी मूत्राशयातून शरीराबाहेर मूत्र वाहून नेते. या सुजेमुळे सूज, जळजळ आणि कधीकधी स्राव देखील होतो. या स्थितीची लक्षणे मूत्रमार्गाच्या संसर्गाच्या लक्षणांसारखीच असतात, म्हणूनच लोक अनेकदा या दोन्हींमध्ये गोंधळ करतात. या समस्येकडे दुर्लक्ष करू नये, कारण यामुळे दीर्घकाळात गंभीर गुंतागुंतीचा धोका वाढतो.

99% पुरुषांना माहीत नाही Private Part स्वच्छ करण्याची पद्धत, तज्ज्ञांकडून जाणून घ्या हायजीनची गोष्ट

पुरुष आणि स्त्रियांमधील युरेथ्रायटिसची कारणे

पुरुष आणि स्त्रियांमधील युरेथ्रायटिस संसर्गजन्य आणि असंसर्गजन्य अशा दोन्ही कारणांमुळे होऊ शकतो. संसर्गजन्य कारणांमध्ये लैंगिक संबंधातून पसरणाऱ्या संसर्गांचा (STI) समावेश होतो, जे अनेक लैंगिक जोडीदारांद्वारे किंवा संक्रमित जोडीदारासोबत लैंगिक संबंध ठेवल्यामुळे जीवाणू आणि इतर हानिकारक सूक्ष्मजीवांच्या संपर्कात आल्याने होतात. या सूक्ष्मजीवांमध्ये नायसेरिया गोनोरिया (Neisseria gonorrhoeae), ज्यामुळे गोनोरिया होतो, क्लॅमिडिया ट्रॅकोमॅटिस (Chlamydia trachomatis), मायकोप्लाझ्मा जेनिटॅलियम (Mycoplasma genitalium), ट्रायकोमोनास व्हॅजिनॅलिस (Trichomonas vaginalis) आणि हर्पिस सिम्प्लेक्स व्हायरस (herpes simplex virus) यांचा समावेश होतो. ज्या लोकांना लैंगिक संबंधातून पसरणाऱ्या संसर्गांचा (एसटीआय) इतिहास आहे, त्यांना युरेथ्रायटिसचा धोकाही वाढतो. याव्यतिरिक्त, महिलांमधील जननेंद्रियांचे संक्रमण देखील या आजाराशी संबंधित आहे.

असंसर्गजन्य कारणांमध्ये बबल बाथ घेणे, जननेंद्रिये तीव्र साबणाने (सुगंधी किंवा तीव्र रसायने असलेले) स्वच्छ करणे आणि डिओडोरंट स्प्रे किंवा लेटेक्स उत्पादने वापरणे यांचा समावेश होतो. याव्यतिरिक्त, युरिनरी कॅथेटरचा दीर्घकाळ वापर किंवा मूत्रमार्गाला झालेली इजा यामुळे देखील युरेथ्रायटिस होऊ शकतो.

युरेथ्रायटिसची लक्षणे

युरेथ्रायटिसची लक्षणे पुरुष आणि महिलांमध्ये थोडी वेगळी असू शकतात आणि महिलांना लक्षणे नसतानाही ही स्थिती जाणवू शकते. पुरुषांना लघवी करताना जळजळ, जननेंद्रियाच्या टोकावर खाज किंवा अस्वस्थता आणि पांढरा, पिवळा किंवा हिरव्या रंगाचा असामान्य स्राव जाणवू शकतो. काही पुरुषांना वीर्यस्खलनाच्या वेळी वेदना आणि वारंवार लघवी होण्याचा त्रास देखील होऊ शकतो.

महिलांमध्ये, युरेथ्रायटिसची लक्षणे सहसा सौम्य असतात, जसे की लघवी करताना जळजळ, ओटीपोटात अस्वस्थता, जननेंद्रियातून स्राव आणि वारंवार लघवी होणे. ही लक्षणे मूत्रमार्गाच्या संसर्गामध्ये (UTI) देखील सामान्यपणे आढळतात, ज्यामुळे महिलांमध्ये UTI आणि युरेथ्रायटिसमध्ये गोंधळ होऊ शकतो.

वाढलेले धोके

उपचारास उशीर झाल्यास युरेथ्रायटिसमुळे गंभीर गुंतागुंत होण्याचा धोका वाढतो. पुरुषांमध्ये, एपिडिडायमायटिस, प्रोस्टाटायटिस आणि युरेथ्रल स्ट्रिक्चर (मूत्रमार्गाचे अरुंद होणे) यांमुळे लघवी करण्यास त्रास होण्याचा धोका वाढतो. महिलांमध्ये, उपचार न केलेल्या युरेथ्रायटिसमुळे पेल्विक इन्फ्लेमेटरी डिसीज (PID) होऊ शकतो, ज्यामुळे प्रजनन क्षमता कमी होते आणि एक्टोपिक प्रेग्नन्सीचा (गर्भाशयाबाहेरील गर्भधारणेचा) धोका वाढतो. 

दीर्घकाळ टिकणाऱ्या युरेथ्रायटिसमुळे पुरुष आणि स्त्री या दोन्ही लैंगिक जोडीदारांना लैंगिक संक्रमित संसर्गाचा (STIs) धोका वाढतो. शिवाय, रुग्णाला एचआयव्ही (HIV) सारखे इतर संसर्ग देखील होऊ शकतात. दीर्घकाळ टिकणाऱ्या सुजेमुळे दीर्घकाळ अस्वस्थता येऊ शकते आणि लघवीच्या समस्या निर्माण होऊ शकतात.

‘मुलगा सारखा Private Part ला हात लावतो, लाज वाटते सर्वांसमोर..’, आईने डॉक्टरांकडे व्यक्त केली भीती, डॉक्टरांचा खुलासा

युरेथ्रायटिस कसा टाळावा? 

• युरेथ्रायटिस टाळण्याचा सर्वात प्रभावी मार्ग म्हणजे संसर्गाचा धोका कमी करणे आणि त्रासदायक गोष्टी टाळणे
• सुरक्षित लैंगिक संबंध ठेवल्याने लैंगिक संक्रमित युरेथ्रायटिसचा धोका कमी होतो. लैंगिक जोडीदारांची संख्या कमी ठेवा आणि लैंगिक संक्रमित संसर्गासाठी (STIs) नियमितपणे तपासणी करून घ्या
• चांगली वैयक्तिक स्वच्छता राखल्याने, विशेषतः जननेंद्रियांची स्वच्छता, जिवाणूंची वाढ कमी होऊ शकते
• तीव्र साबण आणि सुगंधी उत्पादने वापरणे टाळा. जननेंद्रियांच्या आसपास रासायनिक उत्पादने वापरू नयेत. कॅथेटर वापरणाऱ्या रुग्णांनी वैद्यकीय सल्ला घ्यावा आणि स्वच्छतेकडे विशेष लक्ष द्यावे.

युरेथ्रायटिसवरील उपचार

या समस्येवरील उपचार कारणावर अवलंबून असतात. जिवाणू संसर्गावर प्रामुख्याने अँटीबायोटिक्स उपचार केले जातात. क्लॅमिडीया संसर्गासाठी अझिथ्रोमायसिन किंवा डॉक्सीसायक्लिन ही प्रतिजैविके दिली जातात आणि गोनोरिया संसर्गासाठी सेफ्ट्रियाक्सोन दिले जाते. संसर्ग पुन्हा होऊ नये यासाठी रुग्णाच्या लैंगिक जोडीदाराने उपचार घेणे महत्त्वाचे आहे.

संसर्गजन्य नसलेल्या मूत्रमार्गाच्या दाहाच्या (युरेथ्रायटिस) बाबतीत, लक्षणे नियंत्रित करण्यासाठी आणि दाह निर्माण करणारे उत्पादन काढून टाकण्यासाठी उपचार केले जातात. रुग्णांना अनेकदा त्रासदायक घटक काढून टाकण्याचा आणि मूत्रसंस्था स्वच्छ करण्यासाठी द्रवपदार्थांचे सेवन वाढवण्याचा सल्ला दिला जातो. अस्वस्थता कमी करण्यासाठी वेदनाशामक औषधे देखील दिली जातात.

लवकर बरे होण्यासाठी आणि भविष्यातील संसर्गाचा धोका कमी करण्यासाठी, उपचारांसोबत अनेकदा जीवनशैलीत बदल केले जातात. संसर्ग पूर्णपणे बरा होईपर्यंत रुग्णांनी लैंगिक संबंध टाळावेत. लघवी करताना होणारी जळजळ आणि अस्वस्थता कमी करण्यासाठी भरपूर आरोग्यदायी द्रवपदार्थ पिण्याची शिफारस केली जाते. सैल आणि हलक्या वजनाची अंतर्वस्त्रे घालणे आवश्यक आहे. युरेथ्रायटिसचा प्रसार रोखण्यासाठी लक्षणांचे लवकर निदान आणि उपचार करणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे.