गुरुवार, 12 नोव्हेंबर 2026
वयाच्या तिशीतच महिलांना का येतो मेनोपॉज? तरुण वयात मासिक पाळी गेल्यामुळे वाढतो 'या' गंभीर आजारांचा धोका
मासिक पाळी लवकर बंद होण्याची कारणे?
मेनोपॉज येण्याआधी दिसून येणारी लक्षणे?
प्रीमेच्युअर मेनोपॉज म्हणजे काय?
वयाच्या १० ते १२ वर्षांमध्ये मुलींना मासिक पाळी येते. मासिक पाळी आल्यानंतर शरीरात अनेक बदल होण्यास सुरुवात होते. पण जीवनशैलीत होणाऱ्या बदलांमुळे, वातावरण, बिघडलेले शारीरिक आणि मानसिक आरोग्य इत्यादी अनेक गोष्टींच्या परिणामामुळे वयाच्या तिशीमध्येच मासिक पाळी बंद होते. साधारणता ४५ ते ५५ वयोगटात मेनोपॉज येतो. ही एक शरीरातील नैसर्गिक प्रक्रिया आहे. पण वयाच्या ४० व्या वर्षांआधीच मासिक पाळी बंद झाल्यास महिलांना गंभीर आजारांची लागण होऊ शकते. या स्थितीला अकाली मेनोपॉज’ किंवा ‘प्रीमेच्युअर मेनोपॉज’ असे सुद्धा म्हंटले जाते. योग्य वेळी मेनोपॉज न आल्यास महिलांच्या शरीरात असंख्य शारीरिक आणि मानसिक बदल होऊ शकतात.(फोटो सौजन्य – istock)
मासिक पाळी बंद होणे ही केवळ प्रक्रिया नसून महिलांच्या शरीरात होणाऱ्या हार्मोनल बदलांचा गंभीर संकेत आहे. यामुळे महिलांना कोणत्याही गंभीर आजाराची लागण सुद्धा होऊ शकते. वय वाढल्यानंतर शरीरात होणारे बदल स्वीकारणे सहज सोपे होते, पण कमी वयात शरीरात होणाऱ्या बदलांना स्वीकारणे फार अवघड आहे. वेळे आधीच मासिक पाळी गेल्यामुळे महिलांची हाडे कमकुवत होणे, सतत मूड सविंग्स, हृदयविकार, हार्ट स्ट्रोक किंवा गंभीर आजारांची लागण होऊ शकते. त्यामुळे शरीरात दिसून येणाऱ्या कोणत्याही लक्षणांकडे अजिबात दुर्लक्ष न करता वेळीच उपचार करणे फार गरजेचे आहे. चला तर जाणून घेऊया तरुण वयात मासिक पाळी जाण्याची कारणे.
लवकर मेनोपॉज येणाऱ्या महिलांना भविष्यात हार्ट अटॅक किंवा हृद्यासंबंधित आजारांचा सामना करावा लागू शकतो. डॉक्टरांच्या मते, मेनोपॉजपूर्वी महिलांना ‘एस्ट्रोजन’ सारखे हार्मोन्स हृदय आणि रक्तवाहिन्याशी संबंधित आजारांपासून शरीराला सुरक्षा मिळवून देतात. पण तरुण वयात आलेल्या मेनोपॉजमुळे ही सुरक्षा कमी होऊन जाते आणि शरीरसंबंधित आजारांचा धोका वाढतो.
वयाच्या ४० वर्षाआधीच मेनोपॉज आल्यामुळे महिलांच्या शरीरात एस्ट्रोजन या अतिशय महत्वाच्या हार्मोन्सची पातळी अचानक खालावते. ज्याचा आरोग्यावर थेट परिणाम होतो. एस्ट्रोजन हार्मोन रक्तवाहिन्या लवचिक ठेवण्यास मदत करते. पण मासिक पाळी बंद झाल्यामुळे हा स्पोर्ट कमी होऊन जातो. यामुळे रक्तवाहिन्या कडक होतात. भविष्यत हार्ट अटॅक किंवा स्ट्रोकचा धोका मोठ्या प्रमाणावर वाढण्याची शक्यता असते.
एस्ट्रोजन हार्मोनची पातळी कमी झाल्यामुळे हाडांची घनता झपाट्याने कमी होऊन जाते. हाडे अतिशय ठिसूळ होऊन जातात, ज्यामुळे कुठेही लागल्यानंतर फ्रॅक्चर होण्याची जास्त शक्यता असते. शरीरात होणाऱ्या हार्मोन्सच्या चढ उत्तरामुळे सतत मूड स्विंग्स होऊन आरोग्य बिघडते.याशिवाय मेनोपॉज आल्यामुळे अंडाशयाचे कार्य थांबते आणि स्त्रीबीज तयार होणे बंद होऊन जाते.
Ans: होय, काही महिलांमध्ये ४० वर्षांपूर्वीच मेनोपॉज येऊ शकतो. याला अर्ली किंवा प्रीमॅच्युअर मेनोपॉज म्हटले जाते.
Ans: आनुवंशिक कारणे, हार्मोन्समधील बदल, काही वैद्यकीय उपचार, अंडाशयाशी संबंधित समस्या किंवा ऑटोइम्यून आजार यामुळे लवकर मेनोपॉज येण्याची शक्यता असू शकते.
Ans: मासिक पाळी अनियमित होणे किंवा बंद होणे, अचानक गरम होणे (हॉट फ्लॅशेस), रात्री घाम येणे, मूडमध्ये बदल, झोपेच्या समस्या आणि योनीमार्गात कोरडेपणा अशी लक्षणे दिसू शकतात.
