फोटो सौजन्य - Social Media
वारंवार बेशुद्ध पडणे ही अनेकदा सामान्य समस्या मानली जाते. मात्र, ती हलक्यात घेणे कधी कधी गंभीर आणि जीवघेणे ठरू शकते. आकडेवारीनुसार, सर्वसाधारण लोकसंख्येतील सुमारे १५ ते २५ टक्के लोकांना आयुष्यात कधी ना कधी बेहोशीचा (Syncope) अनुभव येतो. बहुतांश वेळा लोक यामागे थकवा, पाण्याची कमतरता, तणाव किंवा उपाशीपणा अशी कारणे गृहीत धरून दुर्लक्ष करतात. मात्र तज्ज्ञांचे म्हणणे आहे की काही प्रकरणांमध्ये ही समस्या हृदयविकाराचा सुरुवातीचा इशाराही ठरू शकते.
नवी दिल्लीतील फोर्टिस एस्कॉर्ट्स रुग्णालयातील वरिष्ठ हृदयरोगतज्ज्ञ डॉ. प्रमोद कुमार यांच्या मते, बेहोशी येणे प्रामुख्याने दोन प्रकारच्या लोकांमध्ये आढळते. एक म्हणजे ज्यांचे हृदय पूर्णपणे निरोगी आहे आणि दुसरे म्हणजे ज्यांना आधीपासूनच हृदयविकार आहे. विशेषतः ज्यांचे हृदय कमकुवत आहे किंवा हृदयाचे पंपिंग फंक्शन कमी झालेले आहे, अशा रुग्णांमध्ये बेहोशीचा धोका अधिक असतो. अनेक वेळा ही समस्या हृदयाच्या ठोक्यांमधील बिघाड म्हणजेच ‘अॅरिदमिया’चा पहिला किंवा कधी कधी एकमेव इशारा ठरू शकते.
तज्ज्ञ सांगतात की हृदयाचे ठोके अचानक खूप वेगाने होणे, जसे की वेंट्रिक्युलर टॅकीकार्डिया किंवा वेंट्रिक्युलर फिब्रिलेशन—किंवा अतिशय मंद होणे, यामुळे काही सेकंदांसाठी हृदयाचे ठोके थांबल्यासारखी स्थिती निर्माण होऊ शकते. अशा वेळी मेंदूपर्यंत जाणारा रक्तप्रवाह अचानक कमी होतो आणि व्यक्ती बेशुद्ध पडू शकते. तसेच अचानक उभे राहताना रक्तदाब झपाट्याने कमी होणे (ऑर्थोस्टॅटिक हायपोटेन्शन) हेही बेहोशी येण्याचे एक सामान्य कारण आहे.
बेहोशीला चुकून मिरगीचा झटका किंवा फिट समजले गेले, तर समस्या आणखी गंभीर होते. अशा परिस्थितीत रुग्णाला अनावश्यक तपासण्या आणि उपचारांना सामोरे जावे लागते, तर खरे कारण हृदयाशी संबंधित असू शकते. तज्ज्ञांच्या मते, काही प्रकारच्या बेहोशीचे वेळेत आणि योग्य उपचार झाले, तर दीर्घकालीन परिणाम चांगले राहू शकतात. मात्र वेळेत निदान न झाल्यास जीवाला धोका निर्माण होऊ शकतो.
हृदयरोगतज्ज्ञांच्या मते, कोणतेही स्पष्ट कारण नसताना किंवा वारंवार बेहोशी येणे हा ‘रेड फ्लॅग’ मानला पाहिजे. विशेषतः व्यायाम करताना, झोपलेल्या अवस्थेत किंवा कोणतीही पूर्वसूचना न देता बेहोशी आल्यास तात्काळ डॉक्टरांचा सल्ला घेणे आवश्यक आहे. यासोबत छातीत दुखणे, हृदयाचे ठोके वेगाने किंवा अनियमित होणे, श्वास घेण्यास त्रास होणे किंवा कुटुंबात अचानक मृत्यूचा इतिहास असल्यास धोका अधिक वाढतो.
डॉक्टरांचे म्हणणे आहे की ‘सिन्कोपी’ हा आजार नसून एक लक्षण आहे. खरा प्रश्न असा आहे की मेंदूपर्यंत जाणारा रक्तप्रवाह अचानक का कमी झाला. अनेक वेळा रुग्ण स्वतःच ही समस्या जीवनशैलीशी संबंधित मानून दुर्लक्ष करतात, त्यामुळे आवश्यक तपासण्या वेळेत होत नाहीत. दिलासादायक बाब म्हणजे हृदयाशी संबंधित अनेक धोकादायक कारणे प्राथमिक तपासणीतच ओळखता येतात. साधा ईसीजी, हार्ट मॉनिटरिंग किंवा इको चाचणीद्वारे बेहोशीचे कारण किरकोळ आहे की गंभीर हृदयविकाराचा इशारा आहे, हे स्पष्ट होऊ शकते. त्यामुळे वारंवार बेहोशी येत असल्यास निष्काळजीपणा न करता वेळेत तज्ज्ञांचा सल्ला घेणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे.
